Μουσείο Ηρακλειδών: «Θαύματα» κινέζικης τέχνης και τεχνικής

Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομολόγων και διεθνών οργανισμών, μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια η Κίνα θα ξεπεράσει τις ΗΠΑ και θα βρεθεί στη θέση της πλουσιότερης χώρας του κόσμου. Όσο κι αν το κινέζικο «θαύμα» συνεχίζει να μας εκπλήσσει, θα πρέπει να θυμόμαστε ότι, για πολλούς αιώνες, η αυτοκρατορική Κίνα βρισκόταν σε αυτή τη θέση, πριν υποσκελιστεί, κατά τον 19ο αι., από τις χώρες της Δύσης.

Τη θέση του αυτή, το «Κεντρικό Βασίλειο», όπως ονόμαζαν οι Κινέζοι τη χώρα τους, την χρωστούσε, εν μέρει, στην επιστημονική και τεχνική εξέλιξη που επέτρεψε την ανάπτυξη και τη συσσώρευση αμύθητου πλούτου στα αυτοκρατορικά θησαυροφυλάκια.

Πολλές από τις εφευρέσεις που επέτρεψαν την επέκταση της Δύσης στα πρώιμα νεότερα χρόνια είναι, προέρχονται, στην πραγματικότητα, από την Κίνα: η πυξίδα, ο σεισμογράφος, η πυρίτιδα, η τυπογραφία, η μεταξουργία, αλλά και ταπεινότερα εργαλεία, όπως η χειράμαξα, το σύγχρονο μεταλλικό υνί, ο αυτόματος σπορέας κ.ά. Είναι γνωστό, άλλωστε, πως την ίδια στιγμή που οι ευρωπαίοι θαλασσοπόροι επιχειρούσαν τον διάπλου της Αφρικής, κινέζοι ομόλογοί τους διέπλεαν τον Ινδικό και έφταναν μέχρι το Κέρας της Αφρικής και την Ερυθρά Θάλασσα για να συναλλαγούν με άραβες εμπόρους…

Αυτή τη θαυμαστή περιπέτεια καλείται να αναπλάσει, με παιγνιώδη τρόπο, ο επισκέπτης μέσα από τα 93 αντικείμενα της έκθεσης «Αρχαία κινεζική επιστήμη και τεχνολογία», που φιλοξενείται από τις 23 Σεπτεμβρίου στο Μουσείο Ηρακλειδών, στο Θησείο, καταλαμβάνοντας τις αίθουσες και των δύο κτιρίων του.

Πρόκειται για μια έκθεση που φιλοξενεί «τέχνη τεχνολογίας», όπως την χαρακτήρισε ο Παύλος Φυρός, ιδρυτής του Μουσείου και επιμελητής της, μαζί με την σύζυγό του Άννα Μπελίντα. Πράγματι, οι δύο όροι συνενώνονται αξεδιάλυτα στα εκθέματα, που διακρίνονται για τον περίτεχνο τρόπο με τον οποίο είναι διακοσμημένα με συμβολικές μορφές, με κυρίαρχη αυτήν του δράκου.

Η έκθεση εστιάζει σε τέσσερις βασικές θεματικές ενότητες:

• Αστρονομία και μέτρηση του χρόνου, όπου ξεχωρίζουν δύο τεράστιοι αστρολάβοι, αλλά και περίπλοκες κλεψύδρες.
• Ναυσιπλοΐα και προσανατολισμός, με τις χαρακτηριστικές κινεζικές πυξίδες, που έδειχναν πάντοτε τον νότο, αλλά και εντυπωσιακά μοντέλα κινεζικών ιστιοφόρων, πραγματικών πλωτών πόλεων στο αυθεντικό τους μέγεθος.
• Η περίτεχνη κινεζική υφαντουργία παρουσιάζεται σε όλα της τα στάδια, από το χωράφι μέχρι τη ραφή.
• Τέλος ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην κατασκευή χαρτιού και την εκτύπωση.

Η έκθεση, που αποτελεί μια παραγωγή του Μουσείου Επιστήμης και Τεχνολογίας της Κίνας, που εδρεύει στο Πεκίνο, περιλαμβάνει μια σειρά αυθεντικών αρχαίων εκθεμάτων (όπως, π.χ., ένα αγγείο με εγχάρακτους κοσμολογικούς μύθους, ηλικίας 4.500 ετών ή δείγματα χαρτιού κατασκευασμένου τον Μεσαίωνα).

Τα περισσότερα, όμως, εκθέματα αποτελούν πιστά αντίγραφα ή αναπαραγωγές σε σμίκρυνση αρχαίων μηχανισμών, κάτι που στη συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί ένα ατού για την έκθεση, αφού ο επισκέπτης, ιδιαίτερα οι μαθητές που θα παρακολουθήσουν τα δίωρα εκπαιδευτικά προγράμματα που την συνοδεύουν, μπορεί να πιάσει τα αντικείμενα αυτά, να παίξει μαζί τους, να ανακαλύψει την απλή ή πολύπλοκη λειτουργία τους, να κατασκευάσει χαρτί με τη βοήθεια των εκπαιδευτικών ή να τυπώσει ένα κείμενο στα κινεζικά, αλλά και να προσπαθήσει να ξεκλειδώσει κάποιο από τα πλέγματα ξύλινων συνδέσμων «ντου-γκονγκ» (11ος αι.-256 π.Χ.), ένα από τα εξαίρετα χαρακτηριστικά της παραδοσιακής κινεζικής αρχιτεκτονικής, που σχεδιάστηκε για να απορροφά την ενέργεια των σεισμών.

Πρόκειται για μια από τις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις όπου ο επισκέπτης δεν θα ακούσει «παρακαλώ, μην εγγίζετε», αλλά μάλλον θα παρακινηθεί για το αντίθετο…