Συν & Πλην: «Η κατάρρευση» στο Rabbithole

Αν ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ είναι διάσημος στ’ αυτιά και στα μάτια των Ελλήνων αναγνωστών και σινεφίλ δεν είναι σίγουρα για την «Κατάρρευση». Ο συγγραφέας του «Υπέροχου Γκάτσμπι», της «Απίστευτης ιστορίας του Μπέντζαμιν Μπάτον», των «Όμορφων και καταραμένων» και του «Τρυφερή είναι η νύχτα» άρχισε να έχει μια σημαντικά ανοδική πορεία ως συγγραφέας στην Αμερική από το 1920, με αλλεπάλληλες επιτυχίες, τουλάχιστον για μια δεκαετία – μια από τις πιο σκληρές για την σύγχρονη ιστορία των ΗΠΑ που κορυφώθηκε στο Μεγάλο Κραχ.

Η «Κατάρρευση» δημοσιεύτηκε το 1936 υπό τον τίτλο «Crack Up» στο περιοδικό Esquire, καθώς ο Φιτζέραλντ είχε συχνά ‘πάρε – δώσε’ με τον Τύπο (ειδικά στην αρχή της καριέρας του) δημοσιεύοντας μικρές ιστορίες. Η «Κατάρρευση» είναι ένα ολότελα αυτοβιογραφικό υλικό που αποτυπώνει την ψυχική κατάσταση του ίδιου του συγγραφέα σε μια περίοδο μεγάλων επαγγελματικών και προσωπικών δοκιμασιών. Η γυναίκα του Ζέλντα Φιντζέραλντ νοσηλεύεται σε ιδιωτική κλινική, πάσχουσα από σχιζοφρένεια. Η καριέρα του, παρά την επιτυχή κυκλοφορία του «Τρυφερή είναι η νύχτα» έχει αρχίσει να κλονίζεται, ο ίδιος βρίσκει καταφύγιο ως σεναριογράφος στο Χόλυγουντ υπογράφοντας συμβόλαιο με την Metro Goldwyn Mayer, χωρίς μεγάλη ανταπόκριση και η εξάρτηση από το αλκοόλ συνεχίζεται. Στην «Κατάρρευση», ο Φιντζέραλντ καταγράφει τη «σκοτεινή νύχτα της ψυχής» σε μια εποχή που δεν έχει κανένα σκοπό να ζήσει και καμία διάθεση να αγωνιστεί για τίποτα, ούτε καν για να επιβεβαιώσει τη σπουδαιότητα του ως συγγραφέα.

Ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, μόλις στα 40 του χρόνια, αμφισβητεί καθολικά τον εαυτό του: ως δημιουργό, πατέρα, σύζυγο, άνδρα, εραστή πιστεύοντας, όπως λέει, πως «η ζωή είναι μια διαδικασία κατάρρευσης» και πως «το παλιό όνειρο να είναι κανείς ολοκληρωμένος άνθρωπος πετάχτηκε στα σκουπίδια». Αδιάφορος για τον εαυτό του, για τους άλλους και τον κόσμο, εγκαταλείπει και εγκαταλείπεται, καθώς γύρω του κυκλοφορούν διάφορα πρόσωπα: η κόρη του Φράνσις, ο ατζέντης του Χάρολντ, ένας παλιός του φίλος, ο Εντ, η γραμματέας του Σεσίλια, η αυστηρή βιβλιοκριτικός Σίλα.

Στην παράσταση του Rabbithole, o Γιώργος Σίμωνας έχει βασιστεί στην έκδοση της «Κατάρρευσης» από τις εκδόσεις Άγρα, σε μετάφραση του Άρη Μπερλή. Δεν είναι το μοναδικό δοκίμιο που συμπεριλαμβάνεται στην έκδοση, αλλά πέντε ακόμα με την υπογραφή του συγγραφέα τα οποία μεταπολεμικά, συνέλεξε και εξέδωσε ο επιστήθιος φίλος του Φιντζέραλντ, ΄Εντμουντ Γουίλσον. Η συλλογή στην Ελλάδα κυκλοφόρησε πριν από 14 χρόνια υπό τον τίτλο «Επιστροφή στη Βαβυλώνα και άλλες ιστορίες».

Αχιλλέας Βατρικάς, Σίσσυ Μαράθου σε σκηνή της παράστασης με τον Τομ Κρουζ!

Οι συμβατικές επιλογές δεν είναι ένας συνήθης δρόμος στο δραματολόγιο του Rabbithole. Και αυτή τη φορά – όπως και με τη «Γραμμή της Σκιάς» του Τζόζεφ Κόνραντ πέρυσι – ο Γιώργος Σίμωνας επιλέγει ένα έργο βαθιάς υπαρξιακής αναζήτησης: την εσωτερική και εξωτερική πτωτική πορεία ενός ανθρώπου, εν προκειμένω του εμβληματικού Αμερικανού συγγραφέα Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ, μέσα από την αντίληψη που διαμορφώνει ο ίδιος για τον κόσμο και τον εαυτό του. Παρά το «ειδικό» θέμα, η παράσταση καταφέρνει να κερδίσει το ενδιαφέρον του θεατή: με την υποβλητική ατμόσφαιρα, τον καλό σκηνοθετικό ρυθμό, το υψηλό επίπεδο ερμηνειών – ενώ η αφήγηση είναι αποσπασματική – και το σκηνογραφικό στιλ σε νουάρ αποχρώσεις.

Αχιλλέας Βατρικάς, Ματίνα Περγιουδάκη και Γιάννης Γιαννούλης.

Το ψυχαναλυτικό δοκίμιο του Φ.Σ. Φιντζέραλντ δεν είναι, σίγουρα, ένα από τα υλικά που μπορούν εύκολα να παρασταθούν, να ερμηνευθούν – ακόμα και να κατανοηθούν δια μέσου της απλής ανάγνωσης. Στην προσέγγιση του Γιώργου Σίμωνα – ο οποίος έχει επιδείξει πολλές φορές έφεση στη θεατροποίηση ‘απαιτητικών’ βιβλίων – η ψυχική περιπέτεια του αμερικανικού συγγραφέα αποδίδεται με τα λόγια του ίδιου: ως «βαρύ όνειρο». Η παράσταση δομείται κάτω από μια επίφαση ρεαλισμού η οποία σύντομα καταρρέει, καθώς η ροή και ο ρυθμός της παραπέμπουν στις σκόρπιες σκέψεις του Φιντζέραλντ πάνω στα γεγονότα – παρά στα καθαυτά γεγονότα που ορίζουν εκείνη την περίοδο της ζωής του. Ο Σίμωνας, λοιπόν, επιλέγει μια ‘συνειρμική’ σκηνοθεσία, με ταχύ κινηματογραφικό ρυθμό – σαν να αναφέρεται στη φάση ζωής του συγγραφέα που προσπαθεί ν’ αναστηθεί επαγγελματικά μέσω του Χόλυγουντ – καθώς και μια ιδιαίτερα προσεγμένη σκηνική ατμόσφαιρα, η οποία παραπέμπει στα αμερικανικά, αστυνομικά σίριαλ της εποχής. Στον παράγοντα «ατμόσφαιρα» συμβάλλουν και οι μουσικές επιλογές της Τώνιας Ράλλη.

Γερό στήριγμα στο δύσκολο εγχείρημα μεταφοράς της «Κατάρρευσης» είναι η διανομή και οι ερμηνείες της παράστασης – κάποιοι  εξ αυτών συνεργάζονται για πρώτη φορά με την ομάδα του Rabbithole. Καταρχάς, ο Γιάννης Γιαννούλης στον ρόλο του Φ.Σ. Φιντζέραλντ δείχνει τις δυνατότητες του για πρώτη φορά σε κεντρικό ρόλο και δη σε ένα ρόλο με βαθύ ψυχολογικό υπόβαθρο και σχεδόν παραληρηματική βάση. Πλαισιωμένος από τη Ματίνα Περγιουδάκη σε μια τόσο τρυφερή και ανθρώπινη απόδοση της Σεσίλια, την Ιφιγένεια Γρίβα ακριβέστατη και αγέρωχη ως αδίστακτη κριτικό βιβλίων Σίλα αλλά και το Μιχάλη Ζαχαρία που δίνει ένα απολαυστικό κωμικο-τραγικό πορτρέτο του Εντ, ενός ανθρώπου αυτοκαταστροφικού που έχει χάσει την πίστη στον εαυτό του αλλά έχει ακόμα τη διαύγεια να αναγνωρίζει την αξία των άλών. Η Σίσσυ Μαράθου υποδύεται με επάρκεια την Φράνσις, την παραμελημένη κόρη του συγγραφέα και μοναδικό του στήριγμα στη ζωή, ο Αχιλλέας Βατρικάς στο ρόλο του ατζέντη, του πληθωρικού Χάρολντ που σκιαγραφεί με ενδιαφέρον το καθεστώς «επιβεβλημένης επιτυχίας» και τέλος ο Δημήτρης Μπαλασάκης με μια γκροτέσκα ελαφράδα στο ρόλο ενός… Ραβίνου αστυνομικού ερευνητή. Ο Γιώργος Σίμωνας κρατάει για τον εαυτό του ένα cameo κινηματογραφημένο ρόλο σε ένα πεδίο που κατέχει καλά, την κωμωδία: ερμηνεύει έναν τηλεπωλητή – επαλήθευση του αμερικανικού καπιταλισμού που ξεκινάει να καλπάζει. Ολόκληρη η ομάδα – προφανώς υπό τις οδηγίες της σκηνοθεσίας – καταφέρνει να ακροβατεί ανάμεσα στην υπόδυση του «πραγματικού» προσώπου και της φασματικής ύπαρξης, τονώνοντας την αίσθηση υπαρξιακού εφιάλτη που διακατέχει το έργο και την παράσταση 

Η ατμόσφαιρα μιας νουάρ νουβέλας ή ενός αστυνομικού σίριαλ των 30s κυριαρχούν στο οπτικό αποτέλεσμα της παράστασης – πάντα προσεγμένο στις παραγωγές του Rabbithole. Ο Γιώργος Σίμωνας από τη θέση του σκηνογράφου έχει δημιουργήσει μικρούς σκηνικούς κόσμους που ‘φωτίζονται’ εκ περιτροπής, παρασύροντας τους θεατές στις γωνίες του μυαλού του ήρωα του – όπως αναφέρεται και στο κείμενο της διασκευής: «του μιλάνε οι σκέψεις και οι σκέψεις τον σκορπίζουν». Σημαντικό ρόλο στο περιβάλλον της παράστασης παίζουν οι φωτισμοί του Γιώργου Βλαχονικολού ενώ ωραία – αν και εκτός εποχής του έργου – είναι τα κοστούμια της Δήμητρας Λιάκουρα.

Η Ιφιγένεια Γρίβα σε μια εντυπωσιακή βουτιά στο γραφείο του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ.

Η περίπτωση του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ είναι καταχωρημένη στη συνείδηση του αναγνωστικού κοινού από τα δύο – τρία αριστουργήματα του και όχι από τον βίο του που, ειδικά, προς το τέλος της ζωής του, υπήρξε τραυματικός. Κι έτσι, με εξαίρεση όλους όσοι δεν είναι εξοικειωμένοι με τα γεγονότα ζωής του συγγραφέα ή με τη συλλογή δοκιμίων της «Επιστροφής στη Βαβυλώνα» (όπου συμπεριλαμβάνεται και η «Κατάρρευση»), οι υπόλοιποι θα δυσκολευτούν να παρακολουθήσουν την ‘πλοκή’ της παράστασης, ακόμα κι αν τους συνεπάρει το στιλ, η ατμόσφαιρα και οι ερμηνείες της.

Ο Γιώργος Σίμωνας αναλαμβάνει για μια ακόμα φορά το ρίσκο να μεταφέρει ένα ακόμα μη θεατρικό κείμενο σε μια ατμοσφαιρική παράσταση με καλές ερμηνείες.

Γιάννης Γιαννούλης.

Ιφιγένεια Γρίβα.

Μιχάλης Ζαχαρίας.