Ηλέκτρα Εντός: 4 λόγοι για να (ξανα)δεις την παράσταση του Δημήτρη Τάρλοου στο Θέατρο Πορεία

Μετά την πρεμιέρα της στην Επίδαυρο, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2025, και την περιοδεία σε όλη την Ελλάδα, η Σοφόκλεια «Ηλέκτρα» του Δημήτρη Τάρλοου αφήσε πίσω της τους “ανοιχτούς ορίζοντες” και πέρασε το κατώφλι του Θεάτρου Πορεία, με νέα σκηνοθετική πρόταση και τον τίτλο «Ηλέκτρα Εντός».

Η Λουκία Μιχαλοπούλου (Ηλέκτρα) ηγείται ξανά ενός ανανεωμένου θιάσου, με την Αγλαΐα Παππά ως Κλυταιμνήστρα, τον Κωνσταντίνο Ζωγράφο στον ρόλο του Ορέστη και τον ίδιο τον σκηνοθέτη να υποδύεται τον Αίγισθο. Τον θίασο συμπληρώνουν οι Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης, Γρηγορία Μεθενίτη, Περικλής Σιούντας, Ελένη Βλάχου και Ιωάννα Λέκκα.

Η παράσταση συνεχίζεται στο Θέατρο Πορεία. Εμείς την παρακολουθήσαμε και σας παρουσιάζουμε τέσσερις λόγους για να την (ξανά)δείτε.

Φυσικά, ο πρώτος λόγος για να παρακολουθήσει κανείς (ξανά) την παράσταση είναι το ίδιο το σοφόκλειο κείμενο. Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται το τρομακτικό δίλημμα για το αν η αποκατάσταση του δικαίου απαιτεί ενίοτε την υπέρβαση της ηθικής, και αν τελικά η δικαιοσύνη μπορεί να “ανθίσει” πάνω σε έναν ατέρμονο κύκλο βίας, ή αν η αλήθεια αναγκάζεται ενίοτε να φορέσει το προσωπείο του ψεύδους για να θριαμβεύσει. Στην τραγωδία του Σοφοκλή, το πένθος γίνεται ταυτότητα, η μνήμη πολιτική πράξη και αμφότερα λειτουργούν ταυτόχρονα ως πράξη αντίστασης και ως “φυλακή”. Η σιωπή γίνεται συνενοχή, ο συμβιβασμός για χάρη της επιβίωσης αναμετράται με την ηθική συνέπεια σε μια “μάχη” που δεν υπάρχει νικητής, καθώς και οι δύο στάσεις συνεπάγονται ένα κάποιο τίμημα. Η εκδίκηση δεν φέρνει λύτρωση-κάθαρση αλλά αφήνει τους ήρωες να στέκονται “μετέωροι” πάνω από μια “νίκη” αδειανή, συναισθηματικά μουδιασμένοι και εκτεθειμένοι σε μια τρομακτική σιωπή.

Η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή συνομιλεί έντονα με το σήμερα θέτοντας το αγωνιώδες ερώτημα: Ποιος είναι ο σωστός δρόμος όταν η τάξη του κόσμου έχει διαταραχθεί ανεπανόρθωτα; Σε ένα περιβάλλον θεσμικής σύγχυσης, το έργο αναδεικνύει τη φωνή των καταπιεσμένων –και ειδικότερα τη γυναικεία κραυγή– που αρνείται να σωπάσει μπροστά στην αυθαιρεσία της εξουσίας. Εδώ, η Δικαιοσύνη παύει να είναι μια αφηρημένη έννοια και προβάλλει ως αναπόδραστη φυσική νομοτέλεια: Μια σκληρή αλλά αναγκαία διαδικασία για να επέλθει ξανά η ισορροπία σε έναν κόσμο που γέρνει επικίνδυνα.

Ο Δημήτρης Τάρλοου προτείνει μια σύγχρονη στυλιζαρισμένη σκηνοθετική προσέγγιση και μια νουάρ αισθητική που μεταφέρει τη δράση σε ένα άκρως ατμοσφαιρικό “dark cabaret” σύμπαν, όπου οι ήρωες μεταμορφώνονται σε έκπτωτες “πρωταγωνίστριες”, ξεχασμένες “αρτίστες”, καταραμένους “ποιητές”, φιγούρες του υποκόσμου και του περιθωρίου και νυχτόβιους εκδικητές, παραμένοντας, ωστόσο, βαθιά τραγικοί. Ο σκηνικός χώρος του Πάρι Μέξη θυμίζει τα απομεινάρια μιας γιορτής που έληξε βίαια, όπου η ξεφτισμένη λάμψη και τα θρύψαλα γίνονται η τέλεια μεταφορά για τη συντριβή των ηρώων και την πτώση του Οίκου Ατρειδών. Μια “βιτρίνα” που οι εξουσιαστές έστησαν πάνω στο έγκλημα, προσπαθώντας μάταια να κρύψουν τη σήψη που ελλοχεύει από κάτω. Την “καμπαρέ” αισθητική συμπληρώνουν τα κοστούμια του Πάρι Μέξη με την έντονη θεατρικότητα, οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου η μουσική του Φώτη Σιώτα. Μέσα σε αυτό το “σκοτεινό”, ασφυκτικό τοπίο, η σκηνοθεσία κατάφερε να αναδείξει τη μοναξιά, την οδύνη, το αρχέγονο πάθος για εκδίκηση, την εμμονή και την επιμονή.

Η «Ηλέκτρα Εντός» ξεχωρίζει, μεταξύ άλλων, και για τις ερμηνείες του θιάσου. Η Λουκία Μιχαλοπούλου ενσαρκώνει επί σκηνής μια ενεργητικά πενθούσα Ηλέκτρα που φοράει το πένθος σαν δεύτερο δέρμα της. Αποτελεί την οριακή έκφραση της σωματικότητας του πόνου, καθώς παραδίδεται συνειδητά στη φθορά, κουβαλώντας ως ισόβιο “φορτίο” το χρέος αίματος προς τον δολοφονημένο πατέρα της. Ο Ορέστης του Κωνσταντίνου Ζωγράφου είναι μια σύγχρονη τραγική φιγούρα, εσωστρεφής και ως έναν βαθμό μελαγχολική, με το “βάρος” μιας μοίρας που δεν διάλεξε να τον περικυκλώνει. Σκηνοθέτης και ηθοποιοί υφαίνουν τον ιστό των σχέσεων ανάμεσα στους ήρωες σαν ένα αδιόρατο πεδίο υψηλής τάσης. Στην περίπτωση της Ηλέκτρας και του Ορέστη αυτό μεταφράζεται ως αφύσική αλληλεξάρτηση, σαν δύο μισά ενός διασπασμένου όντος, εκείνη η “φωνή”, εκείνος το “εργαλείο” της ανομολόγητης πράξης που είναι καταδικασμένοι να φέρουν εις πέρας μαζί.

«Αυτό το πεδίο «υψηλής τάσης» διατρέχει ολόκληρο τον θίασο, ηλεκτρίζοντας και τις υπόλοιπες, συγκρουσιακές αυτή τη φορά, σχέσεις. Η Κλυταιμνήστρα της Αγλαΐας Παππά εμφανίζεται ως το ισοδύναμο της Ηλέκτρας, η μητέρα ως μια σκοτεινή αντανάκλαση της κόρης. Αμφότερες σφυρηλατημένες από το παρελθόν, ατσαλωμένες μέσα στον χρόνο και ανυποχώρητες. Η Αγλαΐα Παππά ανασύρει στην επιφάνεια όλες τις λεπτές αποχρώσεις του δαιδαλώδους ψυχισμού της Κλυταιμνήστρας, μιας γυναίκας που φέρει τα ανεξίτηλα σημάδια της εγκληματικής πράξης της. Ιδιαίτερα στην σκηνή της αναγγελίας θανάτου του Ορέστη, όπου ως “τύραννος” και ως “μάνα” ακροβατεί σε μια μετέωρη ισορροπία ανάμεσα στην ανακούφιση και τον πόνο.

Από τη μεριά της η Γρηγορία Μεθενίτη φέρνει στη σκηνή τη Χρυσόθεμις απέναντι στο ακατέργαστο πένθος της Ηλέκτρας με μια εύθραυστη, συμβιβασμένη θηλυκότητα που επιλέγει την επιβίωση μέσω της συμμόρφωσης. Ο Παιδαγωγός του Κωνσταντίνου Αβαρικιώτη εμφανίζεται ως μια στιβαρή παρουσία που καθοδηγεί τον Ορέστη με την ψυχρή και αμετάκλητη δύναμη της αναγκαιότητας, λειτουργώντας ως το λογικό αντίβαρο όταν το συναίσθημα απειλεί να κατακλύσει τον νεαρό προστατευόμενό του.

Ο Δημήτρης Τάρλοου ενσαρκώνει τον Αίγισθο ως έναν γκροτέσκο “entertainer”, έναν γοητευτικό και διεφθαρμένο σφετεριστή της εξουσίας που ζει με την ψευδαίσθηση πως έχει ξεγελάσει τη μοίρα και τους θεούς. Αναδεικνύει την κενότητα του κακού που “γλεντάει” πάνω στα “ερείπια” που ο ίδιος προκάλεσε, ελάχιστες στιγμές πριν αυτά τον “καταπλακώσουν” οριστικά. Τον θίασο συμπληρώνουν ο Περικλής Σιούντας στον βουβό ρόλο του Πυλάδη ως μια ρευστή και αινιγματική υπόσταση, καθώς και οι Ελένη Βλάχου και Ιωάννα Λέκκα ως μια διαφορετική εκδοχή του χορού των Μυκηναίων Γυναικών σαν ένα “dark cabaret” ντουέτο που μοιάζει να έχει ξεμείνει από το πάρτι της εξουσίας.