Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους: Είμαι ένας άνθρωπος που έμαθα να υπομένω

Σερβίρει τσάι του βουνού στο φλιτζάνι της. Μετά από επτά λεπτά βρασμού του νερού, όπως ακριβώς την έχει καθοδηγήσει ο σερβιτόρος. Η Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους απολαμβάνει το απόγευμα της Δευτέρας. Είναι το μοναδικό απόγευμα της εβδομάδας που δεν δουλεύει. Και μέχρι σήμερα, έχει μια γεμάτη και αποδοτική, επαγγελματικά, χρονιά.

Η βρετανική μαύρη κωμωδία της Ντέμπι Ίζιτ «H γυναίκα που μαγείρεψε τον άνδρα της» σε σκηνοθεσία του Γιάννη Μπέζου έχει μόλις εγκατασταθεί στην Αθήνα και στη σκηνή του θεάτρου «Βεάκη» – μετά από το ντεμπούτο της στη Θεσσαλονίκη – τα γυρίσματα της επιτυχημένης σειράς της ΕΡΤ «Το παιδί» στο οποίο και πρωταγωνιστεί συνεχίζονται με ταχείς ρυθμούς, ενώ η σεζόν είχε ξεκινήσει με την τρίτη σκηνοθεσία της «Πριν ανοίξουμε φτερά» με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Καταλειφό.

Η επαγγελματική της πληρότητα θα μπορούσε να αποτελέσει κάλλιστα έναυσμα για τη συνάντηση μας, αν η Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους δεν ήταν μια από τις γενναίες γυναίκες που πρωτοστάτησαν στην καταγγελία σεξουαλικών κακοποιήσεων, αν δεν ήταν η θρυαλλίδα μιας κοινωνικής δόνησης στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τις γυναίκες σήμερα στην Ελλάδα κι αν δεν εξακολουθούσε να μην διστάζει να μιλήσει, έξω από στερεότυπα.

Σήμερα, ας πούμε, μοιράζεται την κατάσταση της υγείας της, σε μια προσπάθεια να παρακινήσει κι άλλους πάσχοντες ώστε ν’ αναζητήσουν ιατρική στήριξη. Δύο ώρες μετά, το τσάι έχει κρυώσει αλλά η συνομιλία με την Άννα Μαρία Παπαχαραλάμπους είναι υπενθύμιση της κουλτούρας που μας κάνει περισσότερο ανθρώπους: η βεβαιότητα πως, αν χρειάζεσαι, πρέπει να ζητάς βοήθεια.

Τα ρούχα της φωτογράφισης είναι LA MARTINA.

Έχουμε συνεργαστεί τόσο στο θέατρο όσο και στην τηλεόραση. Είναι ένας συνάδελφος που έχει διανύσει μίλια και τον εκτιμώ, έχουμε πάντα μια υπέροχη συνεργασία και δύσκολα μπορώ να αντισταθώ σε μια πρόταση που μου καταθέτει. Με γοητεύει ο τρόπος σκέψης του και το πως είναι ένας άνθρωπος εκεί για τους άλλους. Παρόλα αυτά, δεν θα τον χαρακτήριζα δάσκαλο· κυρίως επειδή αυτό προϋποθέτει να μπω στη θέση της μαθήτριας. Κι εγώ δεν αισθάνομαι πια μαθήτρια.

Ομολογουμένως, σε μεγάλη  ηλικία. Και να διευκρινίσω πως εξακολουθώ ν’ αναζητώ γνώση, μα όχι από τη θέση του μαθητή, αλλά από τη θέση του εργαζόμενου που συλλέγει πάντα και παντού χρήσιμα εργαλεία και πληροφορίες για τη δουλειά του.

Στην ηλικία που είμαι οφείλω να εκτιμώ αυτό που είμαι και ταυτόχρονα να το αποδομώ δημιουργικά

Πάντα πίστευα ότι οι ηθοποιοί πρέπει να αποδρούν από την εικόνα τους για να υποδυθούν ένα ρόλο. Από την άλλη, η εικόνα μας πρέπει να σχετιστεί με το ρόλο – ακόμα κι αν αυτό απαιτεί την ανατροπή της, τη διαστρέβλωση της. Θέλω, λοιπόν, να υπονομεύω την εικόνα μου, εκτιμώντας τα χαρακτηριστικά της. Στην ηλικία που είμαι οφείλω να εκτιμώ αυτό που είμαι και ταυτόχρονα να το αποδομώ δημιουργικά.

Ορμώμενη από την παράσταση στην οποία πρωταγωνιστεί “Η γυναίκα που μαγείρεψε τον άνδρα της” σχολιάζει: “Όταν ένας άνδρας αφήσει τη γυναίκα του για μια άλλη γυναίκα, σίγουρα η άλλη φταίει που τον ‘τύλιξε’, σωστά;”.

Το έργο είναι μια μαύρη κωμωδία με πολύ σκληρές στιγμές, γιατί κάποιες φορές η ψυχρή φύση των ανθρώπων είναι αστεία. Μου αρέσει πολύ αυτό το είδος, μου αρέσει η μαύρη κωμωδία, αυτή η ενδιάμεση συνθήκη, όπως είπες, η ακροβασία για την ανθρώπινη κατάσταση. Το έργο μιλάει για την ανισότητα της γυναίκας και του άνδρα· και αν και γραμμένο το 1990, εξακολουθεί να ανταποκρίνεται σε υφιστάμενες καταστάσεις. Πόσο αλήθεια έχει αλλάξει η κοινωνία όταν κάθε τόσο γίνεται γνωστή μια νέα γυναικοκτονία; Επίσης, όταν ένας άνδρας αφήσει τη γυναίκα του για μια άλλη γυναίκα, σίγουρα η άλλη φταίει που τον ‘τύλιξε’, σωστά; Ή όταν μια γυναίκα – και δη μητέρα – αποφασίσει να χωρίσει τον άνδρα της είναι τουλάχιστον ανήθικη. H γυναίκα κρίνεται ακόμα για όλα, για το αν είναι καλή μάνα, νοικοκυρά, εργαζόμενη, αν είναι όμορφη, περιποιημένη. Ο άνδρας που κρίνεται;

Εννοείται.

H γυναίκα κρίνεται ακόμα για όλα, για το αν είναι καλή μάνα, νοικοκυρά, εργαζόμενη, αν είναι όμορφη, περιποιημένη. Ο άνδρας που κρίνεται;

Δεν ξέρω αν θα τοποθετούσα τα πιστεύω μου κάτω από την ομπρέλα του φεμινισμού, νομίζω ότι διαμορφώθηκαν από τη ζωή και τα βιώματα μου. Φυσικά και θεωρώ ότι η γυναίκα δεν είναι ίση με τον άνδρα, έχει κατακτήσει κάποια πράγματα στην πορεία των δεκαετιών, αλλά είναι λίγα. Πρέπει να είμαστε ίσοι – κι όχι ίδιοι – στην κοινωνική, εργασιακή αντιμετώπιση.

“Ας αποδεχθούμε ότι μεγαλώνοντας η γυναίκα είναι δυνατή για να κατακτήσει κι άλλα πράγματα, προτείνει.

Πιστεύω πολύ στις γυναίκες, αλλά θα ήθελα να είμαστε πιο ενεργές. Εκπλήσσομαι όταν ακούω άλλες γυναίκες στην τηλεόραση – το αναφέρω ως πρόσφατο παράδειγμα – να λένε «πως δεν θέλω να βλέπω τον άνδρα μου να πλένει πιάτα». Αλήθεια, τι πιστεύει αυτή η κοπέλα; Ότι είναι φτιαγμένη για να πλένει πιάτα; Ότι θα πληρώσει μιαν άλλη γυναίκα για να κάνει τη δουλειά; Ότι ο άνδρας είναι φτιαγμένος για να τον υπηρετεί; Θυμάμαι μια συνέντευξη της Ειρήνης Παππά που, πολλά χρόνια πριν, έλεγε πως το γήρας δεν επιτρέπεται σε μια γυναίκα που έχει υπάρξει πολύ όμορφη ως νέα. Κι αυτό, είναι κάτι που τελικά, δεν το επιτρέπουμε ούτε στον εαυτό μας. Αν εμείς οι ίδιες συμφωνούσαμε ότι μπορούμε να μεγαλώσουμε, να γεράσουμε χωρίς να πρέπει να υποκύψουμε με κάθε τρόπο στο φασισμό της νιότης, θα είχαμε κερδίσει μια μεγάλη μάχη. Γιατί προς το παρόν ο άνδρας με τα γκρίζα μαλλιά είναι γοητευτικός, αλλά η γυναίκα ατημέλητη. Ας αποδεχθούμε ότι μεγαλώνοντας η γυναίκα είναι δυνατή για να κατακτήσει κι άλλα πράγματα. Η ομορφιά και η νεότητα δεν είναι για πάντα.

Συμφιλιώνομαι με διαλείμματα. Δεν θα ισχυριστώ πως τρελαίνομαι από τη χαρά μου που χαλαρώνει το πρόσωπο μου ή το δέρμα στα πόδια μου. Δεν θα πω ότι περίμενα πως και πως να μου συμβεί! Παρατηρώ το φαινόμενο, φυσικά δεν μου αρέσει, καμιά φορά «μου τη δίνει» κιόλας, αλλά στο τέλος δεν νιώθω κι άσχημα γι’ αυτό.

Αν εμείς οι ίδιες συμφωνούσαμε ότι μπορούμε να μεγαλώσουμε, να γεράσουμε χωρίς να πρέπει να υποκύψουμε με κάθε τρόπο στο φασισμό της νιότης, θα είχαμε κερδίσει μια μεγάλη μάχη

Η επιθυμία να σκηνοθετήσω υπέβοσκε πολλά χρόνια. Αρχικά, ήταν ένα καλλιτεχνικό θέλω και μια πνευματική ανάγκη. Λειτουργώ πολύ καλά σε απαιτητικό πλαίσιο και η σκηνοθεσία είναι μια πολυμετωπική διαδικασία· καταρχάς, έχει να κάνει με τη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού. Δουλεύοντας ως σκηνοθέτρια συνειδητοποίησα πόσες λίγες είναι οι γυναίκες στο χώρο, αλλά κυρίως πόσο επηρεάζει και δίνουμε κουράγιο η μια στην άλλη.

Πράγματι, είναι, αλλά δεν έχω καμία απολύτως ανάγκη να ασκήσω εξουσία μέσα από τη δουλειά μου.

Νομίζω πως εκεί κατοικεί ο άνθρωπος, στα μικρά μαύρα πλήκτρα, στα ημιτόνια. Αλλιώς θα ήμασταν ένα σχήμα. Αυτά που μας κάνουν να είμαστε άνθρωποι είναι τα μισά μεγέθη, οι ενδιάμεσοι χώροι

Ναι, με την έννοια ότι μαθαίνω κι άλλα πράγματα. Μαθαίνω για τη δουλειά του ηθοποιού από άλλη οπτική.

Ναι, θέλω να το κυνηγήσω.

Για την απόφαση της να σκηνοθετήσει: “Δεν έχω καμία απολύτως ανάγκη να ασκήσω εξουσία μέσα από τη δουλειά μου”.

Νομίζω πως εκεί κατοικεί ο άνθρωπος, στα μαύρα πλήκτρα, στα ημιτόνια. Αλλιώς θα ήμασταν ένα σχήμα. Αυτά που μας κάνουν να είμαστε άνθρωποι είναι τα μισά μεγέθη, οι ενδιάμεσοι χώροι, οι αναμεμειγμένες, θολές αποχρώσεις. Εξάλλου, το άσπρο και το μαύρο το έχουμε όλοι. Κι εγώ θέλω να ερευνώ το ευάλωτο που φωλιάζει στα μικρά συμβάντα – όχι στα μεγάλα.

Στο έργο του Ζελέρ, η απώλεια ερχόταν να τονίσει την αγάπη. Και ομολογώ πως κι εγώ, χάνοντας τη μητέρα μου αισθάνθηκα την παρουσία της πολύ πιο έντονη, από όταν ήταν ζωντανή. Μου υπενθύμισε το μέγεθος της αγάπης που είχα για εκείνη.

Κατά τη γνώμη μου, η πιο μεγάλη κατάκτηση είναι αυτή του εαυτού σου

Μιλάει για την κατάκτηση μέσα από την απώλεια: τι αποκτάς – εφόσον αποδέχεσαι ότι χάνεις – και πως μπορείς να πορευτείς μετά από αυτό. Κατά τη γνώμη μου, η πιο μεγάλη κατάκτηση είναι αυτή του εαυτού σου.

Η φωτογράφιση έγινε στο καφενείο “Πανελλήνιον”

Κάποιες πλευρές μου τις έχω κατανοήσει. Αλλά κάθε φορά που κατακτάς κάτι, μια νέα κορυφή εμφανίζεται μπροστά σου. Και τότε θέτεις νέο στόχο πράγμα που έχει ενδιαφέρον γιατί δεν τελειώνει η… αναρρίχηση.

Όχι, τώρα πια δεν με τρομάζει. Μου αρέσει να έχω ανοιχτό πεδίο κι, όπως λες, ανοιχτό ορίζοντα. Ό,τι κλείνει, δημιουργεί τυφλό πεδίο. Όταν κανείς είναι νέος, πάει και λίγο στα τυφλά· μεγαλώνοντας ασκεί την όραση του.

Υπάρχει μια διαχρονική ανδρική πεποίθηση ότι η γυναίκα πρέπει να υπομένει

Σωστά το παρατηρείς. Έχει να κάνει με ένα προσωπικό reset που έγινε σταδιακά και ήσυχα μέσα μου και πλέον είναι διακριτό από τους άλλους. Νομίζω ότι όλο αυτό άρχισε να συμβαίνει πριν από μια οκταετία· τουλάχιστον τότε άρχισα να το αντιλαμβάνομαι. Είναι σαν να αποφάσισα πως κάποια πράγματα μπορώ να τα αφήσω πίσω μου· και νομίζω ότι οφείλουμε στον εαυτό μας να πετάμε βάρη, γιατί αλλιώς δεν μπορούμε να συνεχίσουμε στη διαδρομή μας, κουβαλώντας. Είναι πολλά τα περιττά που μας φορούν: φοράμε άλλων βάρη, κοινωνικά βάρη, προσδοκίες, αντιλήψεις και ξαφνικά φτάνουμε κάπου στο μέσον της διαδρομής, κατάκοποι.

Μιλώντας για τα στερεότυπα: “Είναι πολλά τα περιττά που μας φορούν: φοράμε άλλων βάρη, κοινωνικά βάρη, προσδοκίες, αντιλήψεις και ξαφνικά φτάνουμε κάπου στο μέσον της διαδρομής, κατάκοποι”

Γενικά, υπάρχει μια διαχρονική ανδρική πεποίθηση ότι η γυναίκα πρέπει να υπομένει. Αυτό είναι κάτι που διαπίστωσα για πολλοστή φορά, με την αφορμή ενός προβλήματος υγείας. Πρόσφατα διαγνώστηκα με το αυτοάνοσο νόσημα που λέγεται αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα. Άργησα πάρα πολύ να το εντοπίσω γιατί άντεξα σε φριχτούς πόνους – είχα φτάσει στο σημείο να μην μπορώ να σκύψω για να βάλω τις κάλτσες μου, να μην μπορώ να φορέσω μια μπλούζα. Κοιτούσα τα παπούτσια μου με απόγνωση γιατί δεν μπορούσα να τα βάλω. Αδυνατούσα να κοιμηθώ επί τέσσερα χρόνια. Πήγαινα στο θέατρο, κλαίγοντας από τον πόνο και επί σκηνής, προσπαθώντας να το κρύψω, κατέβαλα αδιανόητη προσπάθεια – κι όλο αυτό γιατί άντεξα. Όταν πια διαγνώστηκα ο γιατρός μου είπε πως αν ήμουν άνδρας θα είχα διαγνωστεί νωρίτερα αφού οι άνδρες δεν αντέχουν τέτοιο πόνο. Οι γυναίκες λοιπόν, πέραν από τη φυσική αντοχή, έχουμε κοινωνικά εκπαιδευτεί να αντέχουμε – κι αυτό είναι πολύ μεγάλο λάθος. Κι εγώ είμαι ένας άνθρωπος που έμαθα να υπομένω από τη μάνα μου. Όπως κι εκείνη έμαθε να υπομένει από τη δική της μητέρα. Σωρεία γενεών γυναικών έχουμε μάθει να υπομένουμε τον πόνο.

Πρόσφατα διαγνώστηκα με το αυτοάνοσο νόσημα που λέγεται αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα. Άργησα πάρα πολύ να το εντοπίσω γιατί άντεξα σε φριχτούς πόνους – είχα φτάσει στο σημείο να μην μπορώ να σκύψω για να βάλω τις κάλτσες μου

Μιλάω γι’ αυτό γιατί μέχρι πρότινος, δεν είχα καν ακούσει το όνομα αυτής της ασθένειας. Οπότε, ίσως κάποιος, ο οποίος επίσης δεν γνωρίζει ενώ πάσχει, κινητοποιηθεί και αναζητήσει βοήθεια και διάγνωση.

Λες και φταίει ο άνθρωπος για την ασθένεια που φέρει, λες και είναι ελάττωμα χαρακτηριολογικό. Γι’ αυτό και έχω σκεφτεί να κάνω κάποια κίνηση γύρω από την εγρήγορση και την ενημέρωση στις αυτοάνοσες νόσους γιατί δεν είναι απλό να τις εντοπίσεις· συχνά τα συμπτώματα αποπροσανατολίζουν σε λάθος ή πλημμελείς διαγνώσεις. Ξέρεις πόσες φορές άκουσα πως αυτό που είχα «είναι άγχος» ή «είναι η μέση σου» μέχρι να φτάσω στη σωστή διάγνωση;

“Δεν μου αρέσει να πέφτω κάτω, αλλά πλέον προσπαθώ να το μετριάσω” παραδέχεται.

Ναι, δεν μου αρέσει να πέφτω κάτω, αλλά πλέον προσπαθώ να το μετριάσω. Το γεγονός πως αντέχω σημαίνει πως δύσκολα δέχομαι βοήθεια· κι αυτό δεν είναι καλό. Πλέον, έμαθα ότι είναι καλό να ζητάς βοήθεια, να δείχνεις ότι έχεις ανάγκη. Έχασα πολλά στην προσπάθεια μου να μην δείξω ότι υποφέρω ή ότι χρειάζομαι κάτι. Κι είναι κρίμα να χάνει κανείς πολύτιμο χρόνο για να φτάσει σε μια στοιχειώδη συνειδητοποίηση, όπως αυτή. Προφανώς, δεν προτείνω να πάει κανείς στο άλλο άκρο, να αφήνεται διαρκώς στην ευαλωτότητα του, αλλά κάπου να ισορροπεί: να μπορεί να σταθείς στα δύσκολα και ν’ αναγνωρίζει όταν δεν μπορεί να τα καταφέρεις μόνος.

Φυσικά, γιατί αν είσαι αδύναμος η αγέλη σε απομακρύνει. Κι έτσι, με την σκέψη ότι οι άλλοι θα σε κατηγορήσουν ως αδύναμο άνθρωπο, αρχίζεις να πιστεύεις πως δεν χρειάζεσαι στήριξη.

Το γεγονός πως αντέχω σημαίνει πως δύσκολα δέχομαι βοήθεια· κι αυτό δεν είναι καλό. Πλέον, έμαθα ότι είναι καλό να ζητάς βοήθεια, να δείχνεις ότι έχεις ανάγκη

Σίγουρα, έχει να κάνει με την κληρονομικότητα αλλά ναι, εκδηλώθηκε περίπου την ίδια περίοδο. Σε κάθε περίπτωση, είμαι ανακουφισμένη που ξέσπασε, γιατί δεν ξέρω τι θα συνέβαινε αν εξακολουθούσε να ‘βράζει’ και εκδηλωνόταν αργότερα στη ζωή μου. Τώρα, πιστεύω πως μπορώ να το αντιμετωπίσω.

Ναι, κάπως έτσι. Αν και είναι πολύ πιο περίπλοκο ως θέμα.

Για την απόφαση της να καταγγείλει εμπειρίες σεξουαλικής κακοποίησης: “Έχω ζήσει, μέσα μου, το τέλος μιας κατάστασης κι ίσως αυτό να συνομιλεί με την έννοια της ησυχίας. Είχα ανάγκη αυτήν την τελεία, έκανα αυτό που θεωρούσα πως κοινωνικά όφειλα να κάνω, παρότι ακολούθησαν θύελλες”.

Περηφάνιας όχι – τουλάχιστον όχι, για την ώρα. Αλλά έχω ζήσει, μέσα μου, το τέλος μιας κατάστασης κι ίσως αυτό να συνομιλεί με την έννοια της ησυχίας. Είχα ανάγκη αυτήν την τελεία, έκανα αυτό που θεωρούσα πως κοινωνικά όφειλα να κάνω, παρότι ακολούθησαν θύελλες.

Θυμώνω όταν ακούω από έμπειρες γυναίκες συναδέλφους μου τη φράση «σε μένα γιατί δεν το έκανε;». Σαν να λέμε, πως ο δολοφόνος που έχει σκοτώσει δύο, δεν είναι δολοφόνος για όλους τους υπόλοιπους που επιβίωσαν

Δεν υπάρχει γυναίκα, από την εφηβική ηλικία μέχρι το τέλος της ζωής της, που δεν έχει βιώσει έστω κάποιου τύπου παρενόχληση ή προσβολή. Δεν χρειάζεται να επεκταθώ, μπορώ να φέρω και μόνο παραδείγματα όπου ήμουν η ίδια μάρτυρας: σε μια μικτή παρέα, υπάρχει ο άνδρας που απευθύνεται στη γυναίκα και της λέει ανενόχλητος «ωραία βυζιά»! Κι να τυχόν αντιδράσεις, η μόνιμη επωδός είναι ότι «παιδιά, έχουμε φτάσει στο άλλο άκρο της κορεκτίλας». Πράγματι, μπορεί για λόγους επικοινωνίας ν’ αγγίζουμε το άλλο άκρο, αλλά έχει κι αυτό τη χρησιμότητα του μέχρι να βρούμε μια ισορροπία κι έναν επαρκή σεβασμό. Η γυναίκα δεν θα δαιμονοποιήσει το φλερτ, γνωρίζει πότε μια συμπεριφορά είναι προσβλητική. Αντίστοιχα, θυμώνω όταν ακούω από έμπειρες γυναίκες συναδέλφους μου τη φράση «σε μένα γιατί δεν το έκανε;». Σαν να λέμε, πως ο δολοφόνος που έχει σκοτώσει δύο, δεν είναι δολοφόνος για όλους τους υπόλοιπους που επιβίωσαν. Επίσης, ας μάθουμε πως είναι προσβλητικό προς τα θύματα να λες πως «εγώ δεν θα το ανεχόμουν». Με αυτή τη φράση ενοχοποιείς το θύμα: τι ισχυρίζεσαι; Πως εφόσον το ανέχτηκες, φταις. Με αυτόν τον τρόπο επιστρέφουμε στη λάθος αντιμετώπιση που θέλει το θύμα να μην λέει τίποτα, γιατί φοβάται πως θα κατηγορηθεί ή θα εξευτελιστεί.

Μιλώντας για τους γιους της: “Σχεδόν όλοι μου οι φόβοι έχουν να κάνουν με τα παιδιά μου. Αγωνιώ να είναι καλά, να έχει το μέλλον τους μια ποιότητα ζωής, στον φριχτό αυτό κόσμο”.

Προσπαθώ να κάνω το ανάποδο: να πάψω να προφυλάσσομαι. Είναι ωραίο να τολμάς, να βγεις λίγο από τα όρια σου, γιατί ο κόσμος μας είναι εφιαλτικός. Με έχει στοιχειώσει, ας πούμε, αυτό που γίνεται στο Ιράν και ο νους μου δεν μπορεί να το χωρέσει. Όπως δεν μπορούσε να χωρέσει τι συνέβαινε στην Παλαιστίνη. Από τη στιγμή, λοιπόν, που έχω τώρα μια ελευθερία κίνησης, σκέψης, επιλογών, θέλω να ζήσω. Σκέφτομαι «πάμε και βλέπουμε». Στην πραγματικότητα, ό,τι και να σχεδιάσεις δεν μπορείς να προφυλαχθείς.

Μα και η ζωή αυτοσχεδιασμός είναι. Ξαφνικά, άρχισα να φοβάμαι τα αεροπλάνα. Δηλαδή, αν δεν ανησυχούσα πως θα γελοιοποιηθώ, στην προσγείωση θα φυλούσα το χώμα που πατώ!  Ψάχνοντας, λοιπόν, γιατί μου συνέβη αυτό, κατέληξα ότι έχει να κάνει με την ολοκληρωτική απώλεια του ελέγχου. Ε, λοιπόν, η μετακίνηση με το ταξί ή με το καράβι, μου παρέχει απλώς μια ψευδαίσθηση ελέγχου· συνεπώς οι φόβοι αρκετές φορές είναι κακοτοπιές που οι ίδιοι έχουμε κατασκευάσει.

Προσπαθώ να πάψω να προφυλάσσομαι

Σχεδόν όλοι μου οι φόβοι έχουν να κάνουν με τα παιδιά μου. Αγωνιώ να είναι καλά, να έχει το μέλλον τους μια ποιότητα ζωής, στον φριχτό αυτό κόσμο. Πολλές φορές, κάνω σκέψεις φόβου και για το θάνατο· αλλά όταν φτάνω εκεί, σαν να επικρίνω τον εαυτό μου· με την έννοια πως δεν έχει κανένα νόημα ο φόβος απέναντι σε μια νομοτέλεια.

“Για πολλά χρόνια, με βασάνιζε η γνώμη των άλλων, μεγάλωσα με αυτή την έγνοια, αλλά είναι μαρτύριο να μην μπορείς να κάνεις λάθος”, ομολογεί.

H μητρότητα μοιάζει σαν να μπήκα σε έναν παράδρομο της ζωής και τώρα που μεγαλώνουν τα παιδιά μου, ξαναβγαίνω στον κεντρικό, από άλλη διαδρομή. Η μητρότητα με άλλαξε και με αλλάζει ακόμα: παρατηρώ τον κόσμο που φέρουν οι γιοι μου, οριακά τους χαρακτηρίζω ακόμα παιδιά – είναι έφηβοι – και κουβαλούν την εμπειρία του σημερινού κόσμου, την οποία εμείς χάνουμε ολοένα.

Μέσα από τα δικά μου μάτια, ο κόσμος φαίνεται τρομακτικός, ενώ μέσα από τα δικά τους δεν είναι τόσο – γιατί είναι η πραγματικότητα που έχουν να διαχειριστούν. Όντας στην πρώτη σειρά της ζωής, αναγνωρίζουν τι τους περιβάλλει, το δέχονται. Το κακό είναι πως μεγαλώνουν εν μέσω μιας απαξίωσης των πάντων, μιας πτώσης ιδεών και στα μάτια τους είναι όλα σκουπίδια. Οπότε, όπως τα περισσότερα παιδιά στρέφονται στην ευκολία: στο εύκολο χρήμα, στην εύκολη καταξίωση. Από την άλλη, πιστεύω ότι τα παιδιά που έχουν μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον, όπου συζητιούνται κάποια πράγματα, μπορεί τώρα να μην αντιδρούν, αλλά αργότερα θα χρησιμοποιήσουν αυτά τα εργαλεία. Ας μην πιστεύουμε ότι τα παιδιά που σήμερα μηδενίζουν καταστάσεις είναι αδιάφορα. Συγνώμη, αλλά τους έχουμε παραδώσει δύσκολες συνθήκες για να υπάρξουν. Θα έφτανε να έπαιρναν ερεθίσματα και μόνο από την κοινωνική και πολιτική ατιμωρησία. Ή μήπως δεν μεγαλώνουν σε οικογένειες που οι γονείς δουλεύουν διαρκώς για να τα βγάλουν πέρα κι εκείνα αναγκαστικά επιστρέφουν σε άδεια σπίτια; Μήπως νομίζουμε ότι αυτό είναι άσχετο από τη μοναξιά και τη βία των εφήβων;

Μου αρέσει πολύ το πέρασμα του χρόνου γιατί μου δίνει πράγματα. Ασφαλώς και μου αφαιρεί, αλλά ο πλούτος είναι μεγαλύτερος

Μου αρέσει πολύ το πέρασμα του χρόνου γιατί μου δίνει πράγματα. Aσφαλώς και μου αφαιρεί, αλλά ο πλούτος είναι μεγαλύτερος. Αισθάνομαι πως η καλύτερη ηλικία μου είναι τώρα. Απολαμβάνω αυτή τη φάση. Έχω κερδίσει ένα σχετικό «σταρχιδισμό» που, δεν είχα καθόλου, και είναι απίστευτα απελευθερωτικός και απαραίτητος: να μην σε νοιάζει η γνώμη των άλλων. Για πολλά χρόνια, με βασάνιζε η γνώμη των άλλων, μεγάλωσα με αυτή την έγνοια, αλλά είναι μαρτύριο να μην μπορείς να κάνεις λάθος. Το λέω και στα παιδιά μου: το χειρότερο που μπορούν να κάνουν είναι να αποτρέπουν τον εαυτό τους από το λάθος. Μεγαλώνοντας, λοιπόν, αποφάσισα πως ό,τι και να κάνω, οι άλλοι θα βρουν να πουν.

Με νοιάζει η γνώμη των λίγων. Ασφαλώς και θέλω να έχω σχέση με το κοινό, να επιλέγουν τις δουλειές που υπογράφω ή συμμετέχω, αλλά φυσικά και αποδέχομαι ότι μπορεί να μην αρέσουν. Συνεπώς, δεν θα τρελαθώ κιόλας.

Για τα καλά της ωριμότητας: “Ο άνθρωπος οφείλει να προχωράει, να μην μένει ψυχικά και πνευματικά στάσιμος, δεν θα ήθελα να είχα παραμείνει η ίδια στα 50 μου”.

Ανακάλυψα περισσότερα κομμάτια του εαυτού μου. Ο άνθρωπος οφείλει να προχωράει, να μην μένει ψυχικά και πνευματικά στάσιμος, δεν θα ήθελα να είχα παραμείνει η ίδια στα 50 μου. Πόσο μάλλον όταν η ζωή μας δονείται από μεγάλα γεγονότα κι αυτά ταρακουνούν πολλές βεβαιότητες και πεποιθήσεις. Κάπως πρέπει να μεταποιήσεις αυτή τη νέα εμπειρία. Η ηλικία σε προικίζει με εμπειρίες και βιώματα και αυτά κάτι πρέπει να τα κάνεις. Μου φαίνεται μαγικό το ταξίδι μέσα στην αυτογνωσία και το θαυμάζω σε κάθε άνθρωπο που το τολμά.

Έχω μια πολύ καλή λειτουργία ενστίκτου που στη ζωή μου σπάνια με πρόδωσε. Τις ελάχιστες φορές που ενώ με προειδοποίησε έντονα και το παράκουσα, τελικά έπεσα στα βράχια

Δεν ξέρω αν ήταν ωριμότητα, όσο ένα ένστικτο. Έχω μια πολύ καλή λειτουργία ενστίκτου που στη ζωή μου σπάνια με πρόδωσε. Τις ελάχιστες φορές πουμ ενώ με προειδοποίησε έντονα, το παράκουσα, τελικά έπεσα στα βράχια. Πάντως, το ένστικτο σαν να με συγκρατεί στο τώρα, σαν να μου λέει «μην τρέχεις, μην βιάζεσαι, κάνε υπομονή».