Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα: Η ζωή και το άγνωστο έργο της πρώτης Ελληνίδας ζωγράφου

Υπό τη σκιά της Επανάστασης του ’21, γεννήθηκε στις Σπέτσες η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα, η πρώτη Ελληνίδα ζωγράφος που θα αψηφούσε τις προσταγές της εποχής της, θα ζούσε έναν πολυτάραχο βίο και τελικά θα έκαιγε το πολύτιμο έργο της, μετά από τις πιο δύσκολες απώλειες της ζωής της.

Πατέρας της ήταν ο Ιωάννης Μπούκουρας, θαλασσοπόρος ανοιχτόμυαλος και με πολλές ευαισθησίες, που δεν στάθηκε ποτέ εμπόδιο στην κλίση της κόρης του, αυτή της ζωγραφικής. Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα, είχε αρχίσει να ξεδιπλώνει το ταλέντο της από μικρή ηλικία, ζωγραφίζοντας πορτρέτα του ευρύτερου κοινωνικού της κύκλου και κερδίζοντας τους επαίνους όλων.

Ο πατέρας της μάλιστα, ήταν ο δημιουργός του πρώτου Αθηναϊκού θεάτρου και φανερός επικριτής των κοινωνικών προκαταλήψεων. Το οικογενειακό περιβάλλον της ζωγράφου ήταν ο πρωταρχικός λόγος που μπόρεσε να ασχοληθεί με αυτό που αγαπούσε. Ο πατέρας της προσέλαβε τον Ιταλό ζωγράφο Ραφαέλο Τσέκολι, για να κάνει ιδιαίτερα μαθήματα στην Ελένη, η οποία είχε πράγματι ένα σπάνιο ταλέντο.

Το ταλέντο της όμως δεν ήταν αρκετό, για να ανοίξει τις κλειδωμένες πόρτες της ελληνικής κοινωνίας, και έτσι η ζωγράφος ταξίδεψε μέχρι την Ιταλία, για να ξεκινήσει μία σπουδαία καριέρα. Το μόνο πρόβλημα ήταν πως, για να παρακολουθήσει μαθήματα σχετικά με την απεικόνιση του γυμνού σώματος, χρειάστηκε να μεταμφιεστεί σε άντρα και να φοιτήσει έτσι.

Απελπισία, Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρη. Photo Credits: Wikimedia Commons

Παρόλο που η φοίτηση των γυναικών στις Ακαδημίες Τέχνης ήταν απαγορευμένη, η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα δεν άφησε τίποτα να μπει ανάμεσα σε αυτή και το πτυχίο της, το οποίος απέκτησε τελικά ως άντρας. Κατά τη διάρκεια των σπουδών της, γνώρισε τον Ιταλό ζωγράφο ελληνικής καταγωγής, Φραντσέσκο Σαβέριο Αλταμούρα, με τον οποίο έζησε ένα θυελλώδη έρωτα, με τέλος όμως τραγικό για την ζωγράφο.

Με τον Αλταμούρα απέκτησε τρία παιδιά, τον Ιωάννη, τη Σοφία και τον Αλέξανδρο, όμως δεν είχαν ακόμα παντρευτεί. Λίγο αργότερα, και για να νομιμοποιήσει τη σχέση της με τον Αλταμούρα, ασπάστηκε τον καθολικισμό και τον παντρεύτηκε. Όμως, το 1857 ο σύζυγός της την εγκατέλειψε και έφυγε με την ερωμένη του, την Aγγλίδα φίλη της ζωγράφου, Τζέιν Μπένμαν Χέυ, παίρνοντας μαζί του τον μικρότερο γιο τους, τον Αλέξανδρο.

Η Ελένη, συντετριμμένη από την προδοσία, γύρισε στην Αθήνα και ξεκίνησε να παραδίδει μαθήματα ζωγραφικής. Η καριέρα και το ταλέντο της είχαν αρχίσει να αναγνωρίζονται, ενώ το 1859 και το 1870 εξελέγη, μαζί με τον Νικηφόρο Λύτρα, μέλος της επιτροπής των Ολυμπίων και μαζί με τους Αλέξανδρο Ραγκαβή, Γεώργιο Μαργαρίτη, Ερνέστο Τσίλλερ και Γεράσιμο Μαυρογιάννη, μέλος της εξεταστικής επιτροπής του Καλλιτεχνικού Τμήματος του Πολυτεχνείου.

Το 1872, η φυματίωση μπήκε στη ζωή της ζωγράφου με αρκετά βαναυσο τρόπο. Η κόρη της Σοφία αρρώστησε βαριά, και παρόλο που η οικογένεια είχε μετακομίσει στις Σπέτσες για μία πιο γρήγορη ανάρρωση, σύντομα η Σοφία έχασε τη ζωή της, σε ηλικία μόλις 18 ετών.

Μέσα στον θρήνο της, η Ελένη κατάφερε να δει το ταλέντο του γιου της, Ιωάννη, να αναγνωρίζεται. Ένα ταλέντο που η ίδια του είχε κληρονομήσει και που τον ταξίδεψε με υποτροφία του βασιλιά Γεώργιου Α’, μέχρι την Κοπεγχάγη για να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Το 1876, και ενώ η μητέρα του είχε βυθιστεί στις δημιουργίες της για να ξεφύγει από τον πόνο της απώλειας, ο Ιωάννης γύρισε.

Σκάγκεν, Ιωάννης Αλταμούρας. Photo Credits: Wikimedia Commons

Η χαρά της ζωγράφου δεν έμελλε να κρατήσει για πολύ όμως, καθώς 2 χρόνια αργότερα, ο Ιωάννης αρρώστησε βαριά με φυματίωση και έχασε τη ζωή του. Η λιγοστή ελπίδα που είχε μείνει στην Ελένη είχε πλέον χαθεί και η κατάθλιψη είχε κυριαρχήσει.

Τότε, όχι μόνο σταμάτησε να δημιουργεί, αλλά αποφάσισε να καταστρέψει και ότι της θύμιζε την καριέρα της. Ένα βράδυ, θολωμένη από τον θρήνο της και την επιδεινωμένη ψυχική της υγεία, έβαλε φωτιά στην αυλή του σπιτιού της στις Σπέτσες και πέταξε εκεί όλα τα έργα της, βλέποντας τις δημιουργίες μίας ζωής να καταστρέφονται.

Μέχρι τις 19 Μαρτίου του 1900, η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα, ζούσε ως άγνωστη στις Σπέτσες, χωρίς κανένας να ξέρει πως κάπου εκεί στο νησί, ζούσε η πρώτη Ελληνίδα ζωγράφος που πήγε κόντρα στο κατεστημένο, έζησε μία πολυτάραχη ζωή, γνώρισε έντονα την απώλεια και τελικά αποφάσισε να καταστρέψει όλες της τις δημιουργίες.