«Χρυσός», του Ευγένιου Ο’ Νηλ από τις εκδόσεις Δωδώνη

Η εμπειρία του Ευγένιου Ο’ Νηλ στα θαλασσινά ταξίδια επηρέασε το έργο του και τον ενέπνευσε να γράψει το τετράπρακτο θεατρικό έργο, «Χρυσός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δωδώνη, στο πλαίσιο της σειράς Παγκόσμιο Θέατρο. 

Πρόκειται για μια ναυτική περιπέτεια· ναυαγοί σ’ ένα νησί, ο καπετάνιος και το πλήρωμά του, βρίσκουν μια κασέλα με χρυσάφι, τη θάβουν για να ξανάρθουν κάποτε να την πάρουν. Το όνειρό τους να γίνουν πλούσιοι τους στοιχειώνει. Ο μάγειρας και ο μούτσος βλέπουν τη σκηνή. Επειδή δεν πιστεύουν ότι είναι χρυσάφι αλλά μπρούτζος, δολοφονούνται και ο καπετάνιος ζει με τις τύψεις αλλά και το όνειρο να γυρίσει κάποτε με μια καινούρια σκούνα να πάρει το χρυσάφι.

Οι υπόλοιπες τρεις πράξεις διαδραματίζονται στο σπίτι του καπετάνιου, όπου το μυστικό γίνεται εμμονή της γυναίκας του που τον παροτρύνει να το ομολογήσει. Ο ίδιος βρίσκει καταφύγιο στη φαντασία του· παραμένει σιωπηλός αλλά η μπερδεμένη του συνείδηση τον οδηγεί στην καταστροφή.

Γενικά, τα έργα του Ο’ Νηλ χαρακτηρίζονται από τραγικές καταστάσεις αλλά και διάχυτη απαισιοδοξία· και σε αυτό το θεατρικό πράγματι οι ήρωες, αν και περιθωριοποιημένοι και βουτηγμένοι στη διαφθορά, προσπαθούν να κάνουν όνειρα που τελικά τους οδηγούν στην απόγνωση. Η δραματική κορύφωση έρχεται όταν ο καπετάνιος τελικά αναγκάζεται να παραδεχτεί ότι το δήθεν χρυσάφι ήταν μπρούτζος!

«Χρυσός», του Ευγένιου Ο΄Νηλ

Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, από τους πλέον σημαντικούς του εικοστού αιώνα, ο οποίος τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας (1936) και τέσσερις φορές με το βραβείο Πούλιτζερ για τα έργα: «Beyond the horizon» (1920), «Anna Christie» (1922), «Strange Interlude» (1928), «Long day’s journey into night» (1957).

Τρίτος γιος του Τζέιμς Ο’ Νηλ, διάσημου ηθοποιού της εποχής, και της Έλλα Κουίνλαν, γεννήθηκε σε ξενοδοχείο του Μπροντγουέι και έζησε τραυματικά παιδικά χρόνια, γεγονός που επηρέασε τόσο την προσωπική του ζωή όσο και το έργο του. Εισήχθη στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, αποβλήθηκε και δεν επέστρεψε ποτέ. Εργάστηκε ως κλητήρας στη Νέα Υόρκη, έφυγε ως χρυσοθήρας στην Ονδούρα και ταξίδεψε ως ναύτης με εμπορικά πλοία, αποκομίζοντας γνώσεις και παρατηρήσεις ιδιαίτερα χρήσιμες στη σκιαγράφηση των ηρώων του. Αποφασισμένος να αφοσιωθεί στη συγγραφή θεατρικών έργων, εγκατέλειψε την περιπλάνηση και παρακολούθησε τα σχετικά μαθήματα που πρόσφερε το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Το σύνολο του έργου του κατατάσσεται σε τρεις περιόδους: στην πρώιμη ρεαλιστική περίοδο, με διακριτές τις εμπειρίες από την προσωπική του περιπλάνηση· στην εξπρεσιονιστική, που αρχίζει το 1920, με διακριτές τις επιρροές του συγγραφέα από ιδέες φιλοσοφικές του Νίτσε, ψυχαναλυτικές του Φρόυντ και του Γιούγκ, και δραματουργικές του Στρίντμπεργκ· και, τέλος, στην ώριμη ρεαλιστική περίοδο, με βαθιές επιρροές από τους Έλληνες τραγικούς.

Τα έργα της τελευταίας περιόδου, διαποτισμένα από την τραγική αίσθηση της ζωής και την τραγικότητα της ζωής του ίδιου του συγγραφέα, συνιστούν, σύμφωνα με τους κριτικούς, τα μεγάλα έργα του μεγαλύτερου Αμερικανού δραματουργού. Στο ελληνικό κοινό τα μεγάλα έργα του Ο’ Νηλ έγιναν γνωστά, κυρίως, με την Κατίνα Παξινού και τον Αλέξη Μινωτή, όπως ακριβώς και το «Ταξίδι μιας μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα» («Long day’s journey into night»).