Μίκης Θεοδωράκης: 5 χρόνια χωρίς τον συνθέτη της ελληνικής ψυχής

Αν ο Μίκης Θεοδωράκης θεωρείται ο κορυφαίος Έλληνας λαϊκός συνθέτης του 20ού αιώνα, είναι εξίσου σημαντικό να αναγνωρίσουμε πως υπήρξε και ένας από τους πλέον πλήρεις και πολυδιάστατους δημιουργούς της σύγχρονης ευρωπαϊκής μουσικής. Η ορχηστρική του δημιουργία – πλούσια, απαιτητική, διεθνώς αναγνωρισμένη – αποτελεί ένα κεφάλαιο που σήμερα, 100 χρόνια από τη γέννησή του, αξίζει να επανεκτιμηθεί.

Ο Θεοδωράκης έγραψε τις πρώτες του συμφωνικές συνθέσεις στη δεκαετία του 1940, όντας μόλις 18 ετών. Εξόριστος στη Μακρόνησο και τον Ωρωπό, συνέχισε να γράφει μουσική υπό περιορισμούς, συχνά χωρίς όργανα, σημειώνοντας με το χέρι παρτιτούρες «νοεράς ακρόασης».

Η επιστροφή του στην Αθήνα το 1960 και η σταδιακή διεθνής του καταξίωση του επέτρεψαν να παρουσιάσει έργα συμφωνικής και χορωδιακής γραφής σε μεγάλα ευρωπαϊκά θέατρα και φεστιβάλ. Ορχήστρες όπως η London Symphony Orchestra, η Orchestre Philharmonique de Radio France και η Berliner Symphoniker απέδωσαν έργα του όπως:

• 1η Συμφωνία (1947)
• Πορεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου (1968)
• Αντάρτες Πόλεων (1970)
• Το Δωδεκάλογο του Γύφτου (1978)
• Συμφωνία Νο 7 «Ωδή στη Γαλλική Επανάσταση» (1994)

Σε αντίθεση με τα τραγούδια του, τα ορχηστρικά έργα του Θεοδωράκη δεν αφηγούνται με λέξεις, αλλά με εντάσεις, θέματα, δομές και ρυθμούς. Αντλούν από τη βυζαντινή παράδοση, το δημοτικό τραγούδι, την ευρωπαϊκή φόρμα, αλλά και τις σύγχρονες τεχνικές. Ο ίδιος συχνά ανέφερε ότι ήθελε να «γεννήσει έναν ελληνικό συμφωνικό ήχο», που να ανήκει στον τόπο αλλά να μην υστερεί σε τίποτα από τους μεγάλους της δυτικής παράδοσης.

Η Ραψωδία για Τσελό και Ορχήστρα, το Πρελούδιο και Φούγκα για Πιάνο, η Αντιγόνη και η Κατάσταση Πολιορκίας σε οργανικές εκδοχές, το Canto Olympico, η Ανατολή και το Adagio for Strings είναι μερικά από τα έργα που αποδεικνύουν τη σύνθεση λυρικού, επικού και δραματουργικού στοιχείου σε μια γλώσσα αυθεντική.

Από τις δεκαετίες ’80 και ’90 και μετά, πολλά ορχηστρικά έργα του Θεοδωράκη άρχισαν να ηχογραφούνται από διεθνείς δισκογραφικές (Deutsche Grammophon, EMI, Naxos), με μαέστρους όπως οι Λουκάς Καρυτινός, Μίλτος Λογιάδης, Marco Balderi, Λεωνίδας Καβάκος (ως σολίστας) να παρουσιάζουν το συμφωνικό του corpus.

Τα ορχηστρικά έργα του Θεοδωράκη δεν έγιναν ποτέ μαζικά γνωστά όπως τα τραγούδια του. Ίσως γιατί απαιτούν ακρόαση, προσήλωση, χώρο. Και όμως, σε αυτά καταγράφεται η βαθύτερη φιλοσοφική και μουσική του σκέψη. Ο ίδιος έλεγε πως «η συμφωνική μουσική είναι το μέρος όπου κατοικεί η ψυχή μου».

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του Μίκη Θεοδωράκη, η FM Records είχε κυκλοφορήσει μια θεματική playlist με τα σημαντικότερα ορχηστρικά του έργα, που αξίζει να ακούσετε εδώ: