Μια πασχαλινή συναυλία αγάπης από τον Θωμά Μπακαλάκο στο Θέατρο Ολύμπια

Μια ιδιαίτερη μουσική διαδρομή που συνδέει τη φιλοσοφική σκέψη της Ανατολής και της Δύσης με τη διαχρονική δύναμη του «Ύμνου της αγάπης», του Αποστόλου Παύλου ξετυλίγεται το Σάββατο 4 Απριλίου 2026 στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας».

Στο επίκεντρο της Πασχαλινής Συναυλίας Αγάπης βρίσκονται τρία έργα του συνθέτη Θωμά Μπακαλάκου, τα οποία παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο κοινό, προσεγγίζοντας με συμφωνικό ήχο κορυφαία ζητήματα του πνεύματος: από την παράλληλη πορεία των αρχαίων Ελλήνων και Κινέζων φιλοσόφων, μέχρι τη μελοποίηση του κειμένου του Αποστόλου Παύλου σε μορφή ορατορίου.

Η Συμφωνική Ορχήστρα και η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων, υπό τη διεύθυνση του Απόστολου Παληού και με τη συμμετοχή διακεκριμένων σολίστ, συμπράττουν σε μια βραδιά που εστιάζει στην πνευματικότητα των ημερών.

Ύμνος στη Φιλοσοφία: Μια περιπλάνηση στο συνεκτικό χώρο της ελληνικής και κινεζικής φιλοσοφίας για ορχήστρα εγχόρδων. Η παράλληλη φιλοσοφική σκέψη του ελληνικού και κινεζικού λαού στην αρχαιότητα, έδωσε πολλά ζευγάρια φιλοσόφων με πολλά κοινά σημεία στη σκέψη τους. Ο Κομφούκιος συγκρίνεται στη θεώρησή του με τον Σωκράτη. Ο Ξουνζί συγκρίνεται με τον Αριστοτέλη και o Μένσιος με τον Πλάτωνα. Ο Σίμα Τσιέν είναι ο λεγόμενος Ηρόδοτος της Κίνας, ενώ κάποιοι μελετητές επιχείρησαν τη συγκριτική προσέγγιση των σκέψεων των φιλοσόφων των δύο χωρών, όπως του Ηρακλείτου και του Λάο τσε, υπό το πρίσμα μιας φιλοσοφίας του γίγνεσθαι και της αρμονίας.

Επί τον τύπον των ήλων – Θωμάς: Έργα σε τέσσερα μέρη για το μουσικό σύνολο εγχόρδων και κόρνο. Το έργο έχει ως μότο το στίχο «Άστραψε φως και γνώρισεν ο νιος τον εαυτό του». Από το έργο του Διονυσίου Σολωμού «Ο Πόρφυρας». Στο έργο αυτό ο Εθνικός μας Ποιητής καταθέτει την άποψή του για το πόσο σημαντικό είναι, έστω και την ύστατη στιγμή της ζωής του, ο άνθρωπος να αποκτήσει αυτογνωσία Αυτογνωσία σωματική αλλά κυρίως πνευματική και ψυχική. Ανάλογη είναι η περίπτωση του Θωμά στο έργο μου.

Η συμφωνία της αγάπης: Έργο με εξαγγελτήριο και πέντε μέρη για συμφωνική ορχήστρα, μικτή χορωδία και τέσσερεις σολίστες. Πρόκειται για τη μελοποίηση του «Ύμνου της αγάπης» του Αποστόλου Παύλου σε μορφή ορατορίου.

«Μέσα από τα έργα της Πασχαλινής Συναυλίας Αγάπης, αλλά και όλης της εργογραφίας μου, παρουσιάζω μια νέα πρόταση μουσικής σύνθεσης στην Ελληνική μουσική γλώσσα, ως αποτέλεσμα των πολύχρονων ερευνών μου. Πρόκειται για ένα νέο μηχανισμό μουσικής σύνθεσης, τον οποίο ονομάζω: Ελληνικός Μηχανισμός Σύνθεσης Έργων Μοντέρνας Ελληνικής Μουσικής (Ε.Μ.Σ.Ε.Μ.Ε.Μ). Την καρδιά αυτού του μηχανισμού αποτελούν τρεις διακριτές γλώσσες του λαού μας: η ομιλούμενη, η μουσική γλώσσα και η γλώσσα χειρονομίας. Αυτές οι τρεις γλώσσες υπάρχουν σε κάθε έθνος, σε κάθε λαό. Τις αξιοποιώ μέσα σε ένα πλαίσιο νέων μουσικών θεωρήσεων και ιδεών που διατύπωσα, για να αποτελούν τις Κανονικές Συνθήκες (Κ/Σ), ώστε η Ελληνική ομιλούμενη γλώσσα να επιδρά γόνιμα στη μουσική και ενεργεία, μέσα σε ένα δημιουργικό συλλείτουργο με τις άλλες δύο γλώσσες.

Έτσι η Ελληνική μουσική γλώσσα, μέσα από μια διαδικασία συγκεκριμένων βημάτων σύνθεσης, καθιστά το μελοποιημένο κείμενο μουσικό λόγο, επειδή με την τέχνη μου συλλαμβάνω μουσικά το νοηματικό περιεχόμενο της γλώσσας. Τότε το αποτέλεσμα είναι, πλάι στο προς μελοποίηση κείμενο —που ως γλωσσικός λόγος είναι για να τον διαβάζουμε— να δημιουργούμε το μελοποιημένο λόγο, που μπορούμε να τον ονομάζουμε και μουσικό λόγο, για να τον τραγουδάμε, αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο τις νέες διαστάσεις που παίρνει ο λόγος της ομιλούμενης γλώσσας όταν μελοποιείται.

Για αυτό η μουσική κάθε έργου μου, είναι σαν να σου μιλάει ελληνικά φορτωμένα με τη μαγεία της μουσικής. Τότε είναι που το μουσικό έργο μπορούμε να το λέμε και μουσικό λόγο.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Απόστολος Παληός —σπουδαίος σολίστας πιάνου, διεθνούς φήμης, καθηγητής στο μουσικολογικό τμήμα του ΕΚΠΑ, απόφοιτος της μουσικής ακαδημίας του Βερολίνου και της Λειψίας, που θα διευθύνει και τα έργα της Πασχαλινής Συναυλίας Αγάπης— παρουσιάζοντας την μουσική μου πρόταση σύνθεσης ως επιστημονική ανακοίνωση σε διεθνές μουσικολογικό συνέδριο, τόνισε μεταξύ των άλλων: «Η μουσική πρόταση του Θωμά Μπακαλάκου που μπορεί να απευθυνθεί και να έχει εφαρμογή στη μουσική κάθε λαού κάθε έθνους, διότι με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουν οι ακροατές μια ψυχική και συναισθηματική σύζευξη, γιατί είναι κάτι που μιλά απευθείας στο συλλογικό ασυνείδητο και την πολιτιστική τους μνήμη και έτσι γίνονται κοινωνοί μιας κοινής μουσικής κοινότητας, πραγματοποιώντας και κοινά μουσικά ταξίδια, όπως άλλωστε προβάλει ο συνθέτης».

Όπως τονίζω και στο πρόγραμμα της συναυλίας: Όλα τα έργα μου, προφανώς και αυτά που θα παρουσιαστούν στην Πασχαλινή Συναυλία Αγάπης, έχουν ιδιότητες και χαρακτηριστικά που τα καθιστούν έργα Ελληνικά, επειδή τα έχω δημιουργήσει στην Ελληνική Μουσική Γλώσσα, για να τα καταλαβαίνουν οι Έλληνες αλλά να τα σέβονται και οι ξένοι.
Για τη συμφωνία της αγάπης απέφυγα κάθε παρέμβαση – επεξεργασία στο κείμενο του Αποστόλου Παύλου, γιατί εκτίμησα ότι είναι αδύνατο να προσθέσει ή να αφαιρέσει κανείς, ούτε μία λέξη. Μελοποίησα το κείμενο του Ύμνου της Αγάπης, όπως ακριβώς μας το παρέδωσε ο Απόστολος Παύλος, όχι ως αποτέλεσμα αντιπαράθεσης της μουσικής μου με το λόγο, αλλά θεωρώντας ως δεδομένη τη συγγένεια και τη συνάφεια της λειτουργίας του λόγου με εκείνη της μουσικής, πέτυχα ως συνθέτης να συλλάβω μουσικά το νοηματικό περιεχόμενο της γλώσσας του κειμένου, αντί να την προβάλλω απλά ως διαρθρωτική ροή της μουσικής μου. Έτσι μπόρεσα να αναδείξω τις φωνητικές λέξεις της Ελληνικής Ομιλούμενης Γλώσσας σε μουσικές λέξεις της Ελληνικής Μουσικής Γλώσσας και την παρτιτούρα του έργου να εκφράζει έναν καθαρό ελληνικό μουσικό λόγο.

Θα ήταν όμως αδύνατον να πετύχω τα παραπάνω αν δεν αξιοποιούσα και την Ελληνική Γλώσσα Χειρονομίας η οποία ως κανονάρχης των άλλων δύο γλωσσών απαιτεί πρώτα τη δημιουργία παρτιρούρας της χειρονομίας. και ύστερα ρην παρτιτούρα της μουσικής.
Μέσα στο παραπάνω πλαίσιο αξιοποιείται και ο ρυθμός του έργου, όχι ως ο τρόπος κατανομής των μουσικών φθόγγων στο χρόνο, όπως είναι ο ορισμός του στα μουσικά εγχειρίδια διδασκαλίας της δυτικής μουσικής, αλλά ως το σύνολο των ηχητικών – μουσικών γεγονότων ανά μονάδα χρόνου.

Ειδικότερα για το στοιχείο του ρυθμού, μέσω του οποίου το μουσικό έργο, ασκεί μαγεία στον ακροατή, επειδή το στοιχείο του ρυθμού, δεν κατέστη δυνατόν να διερευνηθεί πλήρως και άρα αποτελεί άλυτο μυστήριο, σε σχέση με τα υπόλοιπα: μελωδία, αρμονία, δυναμική και αγωγική, τα οποία έχουν διερευνηθεί πλήρως. Η παρτιτούρα κάθε μουσικού έργου είναι σαν μια ρυμοτομημένη πόλη αλλά έρημη, στην οποία η ζωή ξεκινάει από τη στιγμή που ο μαέστρος δίνει στους μουσικούς την έναρξη για την ερμηνεία του έργου. Μέχρι εκείνη τη στιγμή οι μουσικοί φθόγγοι στέκουν στην παρτιτούρα σιωπηλοί, σαν τα σπίτια που έχουν τις πόρτες αμπαρωμένες και τα παράθυρα ερμητικά κλειστά. Μόνο όταν ο ερμηνευτής πλησιάσει τον φθόγγο ανοίγουν, αμέσως οι πόρτες και τα παράθυρα για να μπει μέσα ο ερμηνευτής, να δώσει ήχο σε κάθε διαμέρισμα του μουσικού φθόγγου και να δημιουργήσει εκεί ηχητικά – μουσικά γεγονότα, μερικά εκ των οποίων ούτε καν ο ίδιος τα αντιλαμβάνεται.

Ο κάθε φθόγγος μένει ανοιχτός στη διάθεση του ερμηνευτή χρονικά, όσος είναι ο χρόνος – η αξία του που του έδωσα ως συνθέτης στη μονάδα του χρόνου που ανήκει, με το μαέστρο να τον προσεγγίζει ανάλογα με την ερνηνευτική γραμμή του έργου που χαράσσει. Ύστερα ο φθόγγος κλείνει, μέχρι την επόμενη φορά, που θα τον επισκεφτεί ο ερμηνευτής.Το σύνολο αυτών των μουσικών – ηχητικών γεγονότων που παράγει ο ερμηνευτής στα διαμερίσματα των φθόγγων οι οποίοι συμπεριλαμβάνονται στη μονάδα του χρόνου, ορίζουμε ως ρυθμό του μουσικού έργου, μέσω του οποίου η μουσική ασκεί μαγεία στον ακροατή, η οποία είναι ανάλογη με τα μυστικά που ο ρυθμός απελευθερώνει. Όσο καλύτερος είναι ο ερμηνευτής, τόσο περισσότερα είναι τα μυστικά που απελευθερώνει ο ρυθμός του έργου. και πάντως ποτέ το σύνολο των μυστικών του.»