Ιώσηπος: Ανοίγει στο κοινό το Ψηφιακό Αποθετήριο για την ιστορία των εβραϊκών κοινοτήτων της Ελλάδας

Ένα εμβληματικό έργο, σπουδαία παρακαταθήκη, αλλά και πολύτιμο εργαλείο έρευνας για την ιστορία των εβραϊκών κοινοτήτων στην Ελλάδα, παραδίδεται στις 31 Μαρτίου, ολοκληρωμένο και ελεύθερα προσβάσιμο, στο κοινό, στους ιστορικούς και σε κάθε ενδιαφερόμενο.

Το έργο «Ιώσηπος», που υλοποιήθηκε από την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης «ΕΣΠΑ 2021-2027» και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ψηφιακός Μετασχηματισμός», είναι ένα μεγάλο Ψηφιακό Αποθετήριο, για τις ισραηλίτικες κοινότητες της Ελλάδας, που περιλαμβάνει περισσότερα από 212.000 μοναδικά τεκμήρια και πάνω από 2.000.000 ψηφιακές λήψεις, ελεύθερα προσβάσιμα στο κοινό και την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα.

Μέσα από έναν τεράστιο όγκο δεδομένων, ιστορικών στοιχείων, προφορικών μαρτυριών, ηχητικών ντοκουμέντων, φωτογραφιών, αρχειακών πηγών καταγράφεται το ανεκτίμητο κοινωνικό, πολιτισμικό, πνευματικό αποτύπωμα των εβραϊκών κοινοτήτων που αναπτύχθηκαν και άκμασαν στον ελλαδικό χώρο.

Αιώνες δημιουργικής παρουσίας, κοινωνικής, πολιτιστικής, οικονομικής προσφοράς που διακόπηκαν απότομα, βίαια, τραγικά στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με το ανελέητο κυνήγι των εβραίων στην Ελλάδα και ολόκληρη την Ευρώπη.

Ήταν 15 Μαρτίου 1943.
Το πρώτο τρένο του θανάτου σφύριξε στη Θεσσαλονίκη.
Τελικός προορισμός το Αουσβιτς…
«Τελική λύση»… στα κρεματόρια.
1.985 χλμ. μέχρι τα βασανιστήρια και την εξόντωση.

Από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο του 1943, οι γερμανικές αρχές κατοχής εκτόπισαν πάνω 50.000 Εβραίους της Θεσσαλονίκης με 19 σιδηροδρομικές αποστολές προς τα στρατόπεδα εξόντωσης. 18 στο Άουσβιτς και 1 στο Μπέργκεν Μπέλσεν.

Επέστρεψαν μόλις περίπου 1.950. Η ακμαία εβραϊκή κοινότητα της πόλης σχεδόν εκμηδενίστηκε, καθώς η συντριπτική πλειονότητα θανατώθηκε στους θαλάμους αερίων.

Από τους Ρωμανιώτες της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής έως την άφιξη των Σεφαραδιτών μετά το 1492, η πόλη είχε εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του εβραϊκού κόσμου. Για αιώνες, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης διαμόρφωσαν την οικονομική, κοινωνική και πνευματική ζωή της πόλης, δημιουργώντας συνοικίες, σχολεία, συναγωγές, εργαστήρια και εμπορικά δίκτυα που συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξή της.

Τον σχεδόν ολοκληρωτικό αφανισμό τους ακολούθησε η εξολόθρευση του μεγαλύτερου μέρους των εβραϊκών κοινοτήτων στην Ελλάδα σε ποσοστό 86%.

Χιλιάδες Έλληνες Εβραίοι εκτοπίστηκαν, βασανίστηκαν, εξοντώθηκαν. Συνέπεια αυτού ήταν η καταστροφή ενός τεράστιου πολιτιστικού και θρησκευτικού θησαυρού αιώνων παρουσίας τους στον ελλαδικό χώρο.

Αυτό το τεράστιο κενό μνήμης για την καθημερινή ζωή, τις γειτονιές, την κοινωνική, οικονομική και πνευματική ζωή αυτών των κοινοτήτων έρχεται να καλύψει η σημαντική και καινοτόμα πρωτοβουλία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, με σκοπό τη διάσωση, την τεκμηρίωση και την ενιαία ψηφιακή προβολή του πολιτιστικού αποθέματος του Εβραϊκού Ελληνισμού, με σεβασμό στην ιστορική μνήμη.

Ένας ολόκληρος πολιτισμός και το αποτύπωμά του, καταγράφεται, ομαδοποιείται και αποκαλύπτεται σε όλες του τις εκφάνσεις και διαστάσεις με την παράλληλη χρήση ειδικών εφαρμογών που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου:

• Ψηφιακό Αποθετήριο των Ισραηλιτικών Κοινοτήτων Ελλάδος, με περισσότερα από 212.000 μοναδικά τεκμήρια και πάνω από 2.000.000 ψηφιακές λήψεις, ελεύθερα προσβάσιμα στο κοινό και την παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. repository.jct.gr
• Λαογραφικός Άτλας του ελληνοεβραϊκού πολιτισμού, με προφορικές μαρτυρίες, φωτογραφίες και αρχειακές καταγραφές της άυλης και υλικής πολιτιστικής κληρονομιάς. atlas.jct.gr
• Πλατφόρμα τηλεκπαίδευσης για την εβραϊκή γλώσσα και τον εβραϊκό πολιτισμό, με μαθήματα και δραστηριότητες για τη γλώσσα, τη γραφή, το ημερολόγιο, τις γιορτές και τις παραδόσεις. classroom.jct.gr
• Προσωπογραφίες σημαντικών προσωπικοτήτων του ελληνικού εβραϊσμού, που φωτίζουν τον βίο, το έργο και τη συμβολή τους στο ελληνικό κοινωνικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι. Η ψηφιακή εφαρμογή παρουσιάζει εμβληματικές προσωπικότητες που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο ελληνικό εβραϊσμό. Ο Αλμπέρτος Ναρ ένας από τους σημαντικότερους αφηγητές και καταγραφείς της μνήμης του Ολοκαυτώματος στη Θεσσαλονίκη. Ο Μαρδοχαίος Φριζής, ο πρώτος Έλληνας αξιωματικός που έπεσε στο αλβανικό μέτωπο στον πόλεμο του 1940. Ο Τζούλιο Καΐμη, ένας από τους σημαντικότερους μελετητές του Καραγκιόζη και εξέχων καλλιτέχνης της εποχής του. Η οικογένεια Αλλατίνη, η οποία αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες εβραϊκές οικογένειες της Θεσσαλονίκης, με καθοριστική συμβολή στη βιομηχανική και οικονομική ανάπτυξη της πόλης. heritage.jct.gr
• Ψηφιακή καταγραφή της εβραϊκής μουσικής παράδοσης, με σπάνιες ηχογραφήσεις και αφηγήσεις που συνδέουν τη μουσική με τη συλλογική μνήμη των κοινοτήτων. Tο υλικό της ψηφιακής εφαρμογής έχει ως αφετηρία το αρχείο της Φλώρας Μόλχο, κόρης επιζώντων του Ολοκαυτώματος με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, υπό την επιστημονική εποπτεία της ερευνήτριας Μαριάντζελας Χατζησταματίου-PhD(c) εβραϊκών σπουδών ΑΠΘ-. Το ηχητικό αρχείο περιλαμβάνει μοναδικές ηχογραφήσεις τραγουδιών, καθώς και αφηγήσεις, με σημαντική λαογραφική αξία, από το αρχείο της οικογένειας Μόλχο. music.jct.gr
• Διαδραστικές εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας (AR) με εκθέματα του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης.
• Διαδραστικός χάρτης εβραϊκών τοπόσημων μνήμης και πολιτισμού, που μετατρέπει την περιήγηση στην πόλη της Αθήνας σε μια βιωματική εμπειρία ιστορίας και πολιτισμού. athensroutes.jct.gr
• Τρισδιάστατη ψηφιακή ανασύνθεση των εβραϊκών συνοικιών της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου. Η εφαρμογή παρουσιάζει τον ιστορικό χώρο μέσα από τεκμήρια του αρχείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης και επιχειρεί για πρώτη φορά να ανασυνθέσει τη χαμένη εικόνα της πόλης. Βασισμένη σε τεκμηριωμένα αρχειακά δεδομένα, αξιοποιεί ένα εξαιρετικά σημαντικό και συγκλονιστικό ιστορικό τεκμήριο: τις δηλώσεις περιουσίας που υποχρεώθηκαν να υποβάλουν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις γερμανικές αρχές πριν από την εκτόπισή τους, όπου καταγράφονται οι οικογένειες, τα σπίτια τους, τα επαγγέλματα, τα καταστήματα και οι περιουσίες τους.

Από αυτό το αρχειακό υλικό ανασυστήνεται μία τρισδιάστατη ψηφιακή πόλη, όπου ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει τις γειτονιές όπου ζούσαν οι εβραϊκές οικογένειες, τους δρόμους, τα καταστήματα, τις συναγωγές και τα σχολεία της εποχής. Παράλληλα, παρουσιάζονται ιστορίες ανθρώπων και επαγγελμάτων που χαρακτήριζαν την καθημερινότητα της πόλης: από εμπόρους και τεχνίτες μέχρι λιμενεργάτες, μικροπωλητές και βιοτέχνες. map.jct.gr

Ένα έργο παγκόσμιας εμβέλειας, παραδίδεται στο κοινό, ως φόρος τιμής στους Έλληνες Εβραίους που εξοντώθηκαν στο Ολοκαύτωμα, και ταυτόχρονα μια δέσμευση διατήρησης της πολύτιμης Ιστορικής Μνήμης.