Bella Ciao#42: Ο μαγικός καθρέφτης της Αφροδίτης

Από τον Andy Warhol στον Jeff Koons εκτείνεται μια ολόκληρη διαδρομή της σύγχρονης τέχνης: από τη στιγμή που η ποπ κουλτούρα και τα προϊόντα της μαζικής κατανάλωσης μπήκαν στο μουσείο, μέχρι τη στιγμή που η ίδια η τέχνη άρχισε να λειτουργεί με όρους branding, αγοράς και θεάματος.

Ο Koons πήγε ένα βήμα παραπέρα, μετατρέποντας την ποπ αισθητική σε υπερπαραγωγή υψηλής τεχνολογίας και σε αντικείμενα-φετίχ της αγοράς της τέχνης. Η «Αφροδίτη» του, εμπνευσμένη από τα νεολιθικά σύμβολα γονιμότητας, μοιάζει έτσι να συμπυκνώνει αυτή τη διαδρομή.

στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης ένιωσα κάτι που δεν περίμενα. Στεκόμουν εκεί και την κοιτούσα. Δεν είμαι ιδιαίτερα φαν του Koons. Κι όμως, αυτό το γλυπτό με αιφνιδίασε.

είναι ένας όγκος σχεδόν υπερβολικός, παραμορφωτικός, αλλά ταυτόχρονα βαθιά συνεκτικός. Το μεταλλικό πορτοκαλοκόκκινο χρώμα της επιφάνειας, σχεδόν υγρό, δημιουργεί ένα σώμα που μοιάζει να πάλλεται ανάμεσα στο βαρύ και στο εύθραυστο.

Το πρόσωπό μου, το σώμα μου, ο χώρος γύρω της, όλα αντανακλώνται πάνω της. Κι όχι μόνο εγώ: καθρεφτίζονται και οι άλλες φιγούρες που στέκονται εκεί. Για μια στιγμή μοιάζουμε όλοι σαν ταξιδιώτες στον χρόνο, συγκεντρωμένοι γύρω από μια μορφή που γεννήθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια. Έτσι το γλυπτό δεν είναι ποτέ μόνο του· μας εμπλέκει όλους μέσα στην εικόνα του.

μια αίσθηση θαλπωρής. Οι διογκωμένοι όγκοι της μορφής δημιουργούν μια παράξενη τρυφερότητα. Σου γεννούν την επιθυμία να την αγγίξεις, να την αγκαλιάσεις, σχεδόν να τη ζουλήξεις, σαν ένα αντικείμενο που βρίσκεται κάπου ανάμεσα σε αρχαίο ειδώλιο και στο παιδικό μου μαξιλάρι. Και το σκέφτηκα αυτό σχεδόν αυθόρμητα. Ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται η δύναμή της: στο ότι μετατρέπει ένα πανάρχαιο σύμβολο γονιμότητας και σώματος σε μια εμπειρία άμεσα αισθητηριακή.

Τα έργα του κοστίζουν εκατομμύρια για να παραχθούν και άλλα τόσα για να αποκτηθούν, κινούνται στο όριο ανάμεσα στο έργο τέχνης, το branding και το θεσμικό θέαμα. Για κάποιους αποτελεί μια οξυδερκή κριτική στον καταναλωτισμό· για άλλους, την απόλυτη επικράτηση της λογικής του marketing μέσα στον χώρο της τέχνης. Ίσως γι’ αυτό συχνά χαρακτηρίζεται ο πιο «corporate» καλλιτέχνης της εποχής μας. Και ίσως γι’ αυτό τα έργα του εξακολουθούν να προκαλούν ταυτόχρονα γοητεία και αμηχανία.

συναντάται σήμερα μέσα στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, έναν χώρο αφιερωμένο σε μορφές που γεννήθηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια, όταν το σώμα και η γονιμότητα αποδίδονταν με λιτότητα και σιωπή. Η συνάντηση αυτή είναι ταυτόχρονα γοητευτική και λίγο γλυκόπικρη: ανάμεσα στην αρχαία απλότητα και στη σύγχρονη λάμψη της αγοράς, η «Αφροδίτη» του Koons μοιάζει να καθρεφτίζει όχι μόνο εμάς, αλλά και τον ίδιο τον κόσμο της τέχνης σήμερα.

Το δικό μου σώμα, τα σώματα των άλλων γύρω μου, και ένα σύμβολο που έρχεται από χιλιάδες χρόνια πριν. Για μια στιγμή, το χθες και το σήμερα συναντιούνται εκεί κι εγώ φεύγω παίρνοντας μαζί μου αυτή την αντανάκλαση.