Ένα βροχερό απόγευμα στο λονδρέζικο στούντιο της εικαστικού Κωνσταντίνας Κρικζώνη

Είναι ένα κλασικό, βροχερό απόγευμα Παρασκευής στο Λονδίνο. Κόσμος τελειώνει τη δουλειά και πηγαίνει για μια μπύρα στην παμπ, σε μια πόλη που καταφέρνει να συνδυάσει τόσο αρμονικά το υπερσύγχρονο με το παλιομοδίτικο. Εγώ παίρνω την αντίθετη κατεύθυνση, πέρα από την London Bridge με το εντυπωσιακό Θραύσμα στο φόντο, και φτάνω στο Cookie Factory, ένα μεγάλο συγκρότημα κτηρίων, όπου βρίσκεται το στούντιο της Κωνσταντίνας Κρικζώνη.

The Shard (Το Θραύσμα), London Bridge, Ιαν. 2026

Η Κωνσταντίνα Κρικζώνη είναι εικαστικός και ζει στο Λονδίνο την τελευταία πενταετία. Μόλις αυτές τις μέρες επέστρεψε από τη Γενεύη, όπου εγκαινιάστηκε η ατομική της έκθεση «Armatura» στην γκαλερί L’ Appartement (22 Ιανουαρίου – 30 Απριλίου 2026) σε επιμέλεια της Άλκηστις Τσαμπουράκη. Συνεργάζεται με τη Victoria Miro Gallery και σύντομα θα ακολουθήσουν κι άλλες εκθέσεις, όπως η ατομική της στην Jarvis Gallery στη Νέα Υόρκη και η συμμετοχή της στην ομαδική έκθεση Eruption, επίσης  στην Jarvis, με επιμελητή τον Max Werner.  Τον δε Ιούλιο η Κωνσταντίνα θα συμμετέχει σε ομαδική έκθεση της L’ Appartement με τίτλο Melting Beauty σε επιμέλεια του Craig Burnett, η οποία θα φιλοξενηθεί σε ιδιωτικό χώρο της Ιωάννας Μαρτίνου και του Βασίλη Πατέρα στην Αντίπαρο.

Armatura @ L’ Appartement, Annik Wetter Photography

Η Κωνσταντίνα έχει σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ και έχει κάνει το  μεταπτυχιακό της στο Royal College of Arts στο Λονδίνο. Έχει λάβει την επιχορήγηση Elizabeth Greenshields Foundation (2020), υποτροφίες από τον Οργανισμό Πολιτισμού και Ανάπτυξης NEON (2020/21, 2021/22), έχει βραβευτεί από την ARTWORKS (2021) και ήταν Fellow του Προγράμματος Υποστήριξης Καλλιτεχνών Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Έργα της έχουν εκτεθεί σε μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, στις ΗΠΑ, στην Κίνα και στην Αθήνα (Rooms 2020 και Αίθουσα Τέχνης Καππάτος).

Τα ελβετικά σοκολατάκια που μου προσφέρει είναι ευπρόσδεκτα. Όπως ευπρόσδεκτη είναι η τέχνη της, που πλημμυρίζει έντονο συναίσθημα και ενσυναίσθηση. Το εργαστήρι της, αυτή η κουζίνα του καλλιτέχνη, είναι γεμάτη από τα υλικά της δουλειάς της – βιβλία, μπογιές, πινέλα, άλμπουμ και ορισμένους μεγάλης κλίμακας πίνακες που ζωγραφίζει αυτήν την περίοδο. Τα έργα της στη Γενεύη είναι ήδη όλα σχεδόν αγορασμένα.

Στο στούντιο της Κωνσταντίνας Κρικζώνη

Μορφές γυναικών που μοιάζουν να αιωρούνται και να μπλέκονται μεταξύ τους και μεγάλα αρχαία αγάλματα σε οριζόντια μορφή που μοιάζουν να αποτελούν το αντικείμενο ασχολίας των γυναικών. Γήινα χρώματα, βιολετί, γκρι, ώχρα, πράσινο κυριαρχούν, τα χρώματα είναι ρευστά, καθώς η νερομπογιά έχει προηγηθεί της λαδομπογιάς, ενώ πριν απ’ όλα αυτά έχει γίνει η πρώτη ανάλαφρη σχεδίαση με μολύβι, χωρίς καμία προσπάθεια να σβήσει – αντιθέτως ορισμένα σημεία έχουν τονιστεί με λεπτό πινέλο και λευκές γραμμές δίνοντας μια πιο στιβαρή αλλά και γεμάτη κίνηση φόρμα. «Μου αρέσει η διαφάνεια, το ότι φαίνεται η διαδικασία, το πώς έχω δουλέψει. Δίνει ένα ειλικρινές αποτέλεσμα. Η ζωγραφική είναι για μένα τρόπος επικοινωνίας, μ’ ενδιαφέρει να επικοινωνήσω με τον κόσμο και δεν θέλω να κρυφτώ πίσω από το δάχτυλό μου. Ο καλλιτέχνης μπορεί να παγιδευτεί επιδιώκοντας την τεχνική αρτιότητα στη ζωγραφική και χάνοντας τελικά τη διασκέδαση, την απόλαυση της υπόθεσης. Εγώ δεν προαποφασίζω τι θα δημιουργήσω και δεν το πολυσκέφτομαι, αφήνω το υποσυνείδητό μου να δουλεύει», μου λέει η Κωνσταντίνα, κι εγώ υποψιάζομαι ότι όλες αυτές οι γυναίκες που βλέπω στους πίνακές της είναι η ίδια η καλλιτέχνιδα. Μέσα στην επόμενη ώρα μου διηγείται την ιστορία της:

L’ Appartement Gallery, Notes on Becoming, 2025, 180x150cm. Robert Glowacki Photography

«Μεγάλωσα στη Χαλκιδική, σε μια οικογένεια πολύ αγαπημένη και με κατανόηση, αλλά χωρίς στενή σχέση με τις τέχνες. Όταν ήμουν παιδί, ζωγράφιζα και όταν  – σύμφωνα με το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα – έπρεπε στο Λύκειο ν’ αποφασίσω τι θέλω να κάνω, μίλησα για τη ζωγραφική στους γονείς μου. Εκείνοι προφανώς δεν το πήραν πολύ στα σοβαρά και με παρότρυναν να κάνω κάτι που θα μου έφερνε μια αποκατάσταση. Έδωσα λοιπόν για αρχιτεκτονική που πίστευα ότι θα ήταν πιο σχετική λόγω σχεδίου. Τελικά πέρασα στο Μαθηματικό. Μετά από τέσσερα χρόνια και λίγο πριν το πτυχίο, αποφάσισα να προετοιμαστώ για τη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου τελικά πέρασα σε πολύ καλή θέση! Επέλεξα δηλαδή αυτό που  με ενδιαφέρει, είναι πολύ σημαντικό να ασχολείσαι με κάτι που αγαπάς, που το ζητάει η ψυχή σου. Από τότε άλλαξε η ζωή μου προς το καλύτερο!».

Στο στούντιο της Κωνσταντίνας Κρικζώνη

«Στην Καλών Τεχνών του ΑΠΘ ήμουν στο εργαστήρι του Γιάννη Φωκά, ταξιδεύαμε και βλέπαμε εκθέσεις με τους συμφοιτητές. Βοηθήθηκα σε τεχνική κατάρτιση, αλλά όλοι οι καθηγητές ήταν άντρες άνω των 60, επικρατούσε μια πιο πατριαρχική αντίληψη, δεν ήξερα πολλές γυναίκες καλλιτέχνιδες. Αφού πήρα πτυχίο, πήγα στο Βερολίνο, όπου έζησα 4 χρόνια με δουλειά σε στούντιο και ορισμένες ομαδικές εκθέσεις. Ένιωθα όμως ότι χρειαζόμουν κάτι παραπάνω. Έδωσα εξετάσεις και πέρασα στο Royal College of Arts στο Λονδίνο με υποτροφία NEON – artworks. Διευθύντρια του τμήματος ήταν τότε γυναίκα, μαύρη με queer studies και ήμασταν για πρώτη φορά 70 γυναίκες και 7 άντρες. Η δε καθηγήτριά μου, Milena Dragicevic, εξαιρετική καλλιτέχνης και μέντορας, μου άνοιξε στην ουσία το δρόμο. Έτσι άρχισα να δουλεύω γύρω από τη γυναικεία φύση και σώμα, να βλέπω πιο πολλές γυναίκες καλλιτέχνιδες, πώς προσεγγίζουν την τέχνη». 

Η Κωνσταντίνα Κρικζώνη στο στούντιό της

Όπως σημειώνει η Κωνσταντίνα με αφορμή την Armatura: «Αυτή η προσοχή στο ηθικό βλέμμα διαμορφώνεται από συγγραφείς και στοχαστές όπως η Σούζαν Σόνταγκ και η Γκριζέλντα Πόλοκ, οι οποίες επιμένουν στην υπευθυνότητα στην αναπαράσταση. Με ελκύουν ζωγράφοι όπως η Μαρλέν Ντουμάς, η Ρίτα Άκερμαν, η Σέσιλι Μπράουν και η Ντάνα Σουτζ, των οποίων οι φιγούρες διατηρούν ψυχολογικό φορτίο χωρίς θέαμα, επιτρέποντας στην αντίφαση, την ευαλωτότητα και την αστάθεια να παραμένουν ορατές. Η αντιπαράθεση, για μένα, συμβαίνει μέσω της αναγνώρισης και όχι μέσω της βίας. […]. Η ένταση μεταξύ γνώσης και κατάρρευσης είναι αυτό που κινεί το έργο. Αυτή η ταλάντωση μεταξύ ελέγχου και ρήξης οφείλει πολλά στις φεμινιστικές προσεγγίσεις στη μορφή, όπου το σώμα δεν είναι ποτέ σταθερό αλλά διαπραγματεύσιμο. Το παιχνίδι και η διακοπή είναι απαραίτητα. Μερικές φορές, το να σταματάω τον εαυτό μου, επιτρέπει σε κάτι πιο αληθινό να αναδυθεί».

L’ Appartement Gallery, Armatura (Δίπτυχο), 2025, 225x310cm. Robert Glowacki Photography

Και γιατί ο τίτλος Armatura; «Όταν κάναμε γλυπτική στη σχολή μαθαίναμε τον σκελετό των γλυπτών ως αρματούρα. Η αρματούρα σε ρεαλιστική ερμηνεία είναι ο μεταλλικός σκελετός  που στηρίζει το γλυπτό, το άγαλμα και το παραλληλίζω με αυτό που κάνω εδώ, να βρίσκω δύναμη και να στέκομαι στα πόδια μου». Για την Κωνσταντίνα είναι μεταφορικά μια εσωτερική δομή που μας κρατάει, όταν όλα μοιάζουν να καταρρέουν.

Όπως σημειώνει και η επιμελήτρια της έκθεσης, Άλκηστις Τσαμπουράκη: «Τα έργα αγγίζουν το πένθος όχι ως θεματική, αλλά ως συνθήκη που διαμορφώνει την παραγωγή του έργου. Η αρματούρα γίνεται το αισθητικό ισοδύναμο αυτού που η ψυχανάλυση ονομάζει ‘υποστηρικτικό περιβάλλον’ και που επιτρέπει στα έντονα συναισθήματα να εκφράζονται χωρίς να καταρρέεις ψυχικά. Η ήσυχη ένταση των έργων αντανακλά τη συνθήκη του να ζεις με άλυτα συναισθήματα. Τα έργα δείχνουν πώς η απώλεια μπορεί να αποτελεί τη βάση της αλληλεγγύης αντί της απομόνωσης. Οι γυναίκες στα έργα αντλούν δύναμη από τη συλλογικότητα. Δυνατές και ευάλωτες, άγριες και δεκτικές, μας καλούν να αναλογιστούμε νέες δυνατότητες για συλλογικότητα, ενσυναίσθηση και διορατικότητα».

Armatura @ L’ Appartement, Annik Wetter Photography

Η καλλιτέχνιδα συμπληρώνει: «Η ζωγραφική και η γλυπτική συναντώνται μέσα από το σώμα. Ακόμα και σε μια επίπεδη επιφάνεια, σκέφτομαι γλυπτικά – μέσω της μάζας, της ισορροπίας, της χειρονομίας και του βάρους. Οι φιγούρες ανυψώνουν, συνδέονται και κατοικούν στον χώρο με πρόθεση, υπενθυμίζοντας την ενσωματωμένη νοημοσύνη καλλιτεχνών performance όπως η Πίνα Μπάους ή η Μαρίνα Αμπράμοβιτς, όπου το νόημα αναδύεται μέσω της δράσης και όχι της εξήγησης. Έχω επίσης επηρεαστεί από σχεδιαστές μόδας όπως οι Ρέι Καουακούμπο και Χουσεΐν Τσαλαγιάν, των οποίων το έργο αντιμετωπίζει το σώμα ως τόπο μεταμόρφωσης, προστασίας και έκθεσης και όχι ως στολίδι. Η θλίψη κινείται αργά μέσα από στρώματα και σημάδια, όχι ως εικονογράφηση αλλά ως παρουσία. Η απώλεια αναδιαμορφώνει το ένστικτο, το χρώμα, την υφή και τη μορφή. Τίποτα δεν μοιάζει διακοσμητικό ή τυχαίο. Το έργο γίνεται ένας χώρος όπου η θλίψη μπορεί να υπάρχει, να συγκρατείται και να μεταμορφώνεται. Από αυτή τη διαδικασία, αναδύεται κάτι ανθεκτικό και ήσυχα ζωντανό».

L’ Appartement, Spartans, Annik Wetter Photography

Ο τόπος καταγωγής της στην Ελλάδα λούζεται από το φως και τη θάλασσα, αλλά παρότι πιο μουντό και βροχερό, το Λονδίνο είναι ο πολυσυλλεκτικός τόπος που την αγκάλιασε και φαίνεται να τον αγαπά πολύ. Μιλώντας για το Λονδίνο, τους φίλους της και τις ευκαιρίες του, μου λέει: «Οι σχολές στη μητρόπολη του Λονδίνου έχουν μεγάλη αναγνώριση, κόσμος έρχεται και επίσης αγοράζει, σου δίνονται πάρα πολλές ευκαιρίες, σε βαθμό που πρέπει να φιλτράρεις και ν’ αρχίσεις να σκέφτεσαι πιο στρατηγικά τους στόχους σου. Ευτυχώς, έχουν βρεθεί στο δρόμο μου αξιόλογοι άνθρωποι που μου δίνουν σωστές συμβουλές».

Σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζει η έκθεση των αποφοίτων, το ‘degree show’, που την επισκέπτονται άνθρωποι των γκαλερί που αναζητούν ταλέντα. Ρόλο παίζουν πλέον και τα social media που διευκολύνουν την απευθείας σύνδεση συλλέκτη με καλλιτέχνη. «Αυτό όμως μπορεί να είναι επικίνδυνο, καθώς, ως νέος, χρειάζεται να χτίσεις μια καριέρα με πιο αργά βήματα και σωστή τοποθέτηση των έργων σε συλλογές».

Πριν την ατομική της έκθεση στη Γενεύη, είχε προηγηθεί η συμμετοχή της εκεί σε ομαδική έκθεση, μετά από την οποία πολλά έργα της εντάχθηκαν σε συλλογές – και ελληνικές. «Όταν συνεργάζεσαι με διάφορες γκαλερί, η δουλειά σου έχει την ευκαιρία να ταξιδέψει. Το ένα σε οδηγεί στο άλλο και χτίζεις τη δουλειά σου λιθαράκι λιθαράκι. Γενικώς πάντως, πρέπει να βρεις μόνος σου πολλά πράγματα για το τι συμβαίνει στο χώρο, πράγμα που μπορεί να είναι στην αρχή αρκετά χαοτικό, πρέπει να είσαι παρών, να πηγαίνεις σε εγκαίνια, να μιλάς, να γνωρίζεσαι, κάτι λίγο δύσκολο για τους καλλιτέχνες που είναι συνήθως πιο εσωστρεφείς και έχουν άλλο ρόλο».

Στο στούντιο της Κωνσταντίνας Κρικζώνη

Η διπλωματική της Κωνσταντίνας είχε να κάνει με την ψυχανάλυση, πώς ένα έργο τέχνης, όταν έρχεται αντιμέτωπο με τον θεατή, δίνει ουσιαστικά αισθητήρια μηνύματα και πώς ο καμβάς ως μεταφορά μπορεί να είναι το δέρμα, το σώμα. Η δουλειά της έχει να κάνει με την αφή. «Παλιότερα, η χρωματική μου γκάμα ήταν πιο πολύ κόκκινη και ροζ, σαν το εσωτερικό του σώματος. Κάνοντάς το για 3 χρόνια, αποφάσισα ότι κάτι πρέπει ν’ αλλάξει. Δυστυχώς, έναν χρόνο πριν έχασα τον μπαμπά μου, αρρώστησε και πέθανε μέσα σε μόλις 4 μήνες. Όταν μετά από ένα δίμηνο επέστρεψα στο στούντιο, ένιωσα ότι χρειαζόμουν να το βγάλω όλο αυτό. Η εργασία μόνη απομάκρυνε την απόσταση από την απώλεια· η δημιουργία έγινε απαραίτητη και όχι προαιρετική. Όπως η Λουίζ Μπουρζουά, άρχισα να κατανοώ τη δημιουργία ως μια σωματική διαπραγμάτευση με τη μνήμη, το φόβο και την επιδιόρθωση. Όλη αυτή λοιπόν η δουλειά στην Armatura έχει να κάνει με το πώς επεξεργάζομαι το πένθος και την απώλεια. Η χρωματική επιλογή έγινε πιο ενστικτώδης και επέμεινα επίσης περισσότερο στο πώς στέκονται οι γυναικείες φιγούρες σε μια κοινότητα, πώς αλληλοεπιδρούν και προσπαθούν να βοηθήσουν η μια την άλλη, να επεξεργαστούν την απώλεια με ό,τι αυτό έχει ως επακόλουθο». 

Armatura @ L’ Appartement, Annik Wetter Photography

Αυτή η χρωματική μετατόπιση αποτυπώνεται σαφέστατα στο έργο «L.K. I killed the pink», αναφερόμενο στον μπαμπά της, Λάμπρο Κρικζώνη, ενώ το «The hidden bird that loves her» με τα πουλιά να υψώνονται σαν φυλαχτά στον ουρανό, μπορεί να είναι εμπνευσμένο από την αγάπη του πάτερα της για τα πτηνά. Η Κρικζώνη εμπνέεται επίσης από έργα του Ρούμπενς ή του Τσιτσιάνο και μου διηγείται πόσο  συγκινήθηκε από την ελαιογραφία του Ρούμπενς «Venus mourning Adonis» (1614, Dulwich picture gallery), με την Αφροδίτη να σκύβει πάνω από το σώμα του νεαρού, θανάσιμα πληγωμένου εραστή της αποζητώντας ένα τελευταίο φιλί.

Armatura @ L’ Appartement, Annik Wetter Photography

«H Ελλάδα με εμπνέει ως ιστορία, παράδοση και μυθολογία, αλλά και ως βίωμα, έρχεται υποσυνείδητα», μου λέει και μου δείχνει ένα βιβλίο με ελληνικά γλυπτά. «Το καλοκαίρι επισκέφθηκα το αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας και σχεδίασα Κούρους. Μετά από πολλά χρόνια σχεδίασα εκ του φυσικού τα αγάλματα κι ένιωσα ότι επηρέασαν πολύ τα έργα μου. Η γραμμή, ο κατακερματισμός, οι όγκοι, η στιβαρή παρουσία στο χώρο, ο δυναμισμός τους με αιφνιδίασαν και μου άρεσαν πολύ, ένιωσα να συγχρονίζομαι».  

Τα ελληνικά αγάλματα ενυπάρχουν σε πίνακες της Κρικζώνη, σε μια οριζόντια, πιο επίπεδη διάσταση. Συχνά μοιάζει σαν οι γυναικείες μορφές να βρίσκονται σε ένα χώρο σαν στούντιο ή εργαστήρι και να φτιάχνουν πράγματα, ίσως να φτιάχνουν ακριβώς αυτά τα γλυπτά. «Μ’ αρέσει η ιδέα να μην καταλαβαίνεις ποιος φτιάχνει ποιον, παίζω με την ιδέα ποιος είναι ο δημιουργός και το δημιούργημα», μου εξηγεί.

«Από τη στιγμή που αφέθηκα πιο ελεύθερη νιώθω ότι έχω περισσότερες ιδέες και απλά συνεχίζω, φαντάζομαι, βελτιώνομαι. Δεν θα με σταματήσει κανένας. Και να μην πουληθούν τα έργα μου, δεν θα σταματήσω να ζωγραφίζω, γιατί στη τελική έχω μάθει να ζω χωρίς πολλά και πάντα έκανα κι άλλες δουλειές, δεν το φοβάμαι. Χρειάζεται να είσαι τολμηρός και να μην το βάζεις κάτω, γιατί υπάρχει και πολλή απόρριψη εκεί έξω, δεν σου ανοίγονται όλα εύκολα. Και χρειάζεται συχνά να γυρνάς στο κέντρο σου και να σκέφτεσαι ποιος είμαι, τι κάνω και γιατί».