Θεατής: «Οι Δημοκράτορες» στο Θέατρο του Νέου Κόσμου

«…Τα συστήματα δεν έχουν λογική. Γιατί και η λογική ένα σύστημα είναι. Ένα σύστημα οργάνωσης της σκέψης. Και η λογική υπακούει στους κανόνες αυτών που θεωρούνται λογικοί. Αλλά οι λογικοί θεωρούνται λογικοί επειδή υπακούν στους κανόνες. Άρα; Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην λογική και την υπακοή;»

Μήπως σας είναι εύκαιρη η απάντηση στην παραπάνω ερώτηση; Γιατί εγώ ακόμα την ψάχνω από την προηγούμενη Δευτέρα, που βρέθηκα στην Κεντρική Σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου για να δω τους «Δημοκράτορες» του Γιάννη Αποσκίτη με ένα υπερ-ταλαντούχο cast (Μπάμπης Αλεφάντης, Άρτεμις Βαλτζάκη, Θοδωρής Θεοδωρακόπουλος, Κωνσταντίνος Μαυρόπουλος, Αθηνά Παπαδάκη, Εύα Τζανακάκη και τον μουσικό Δημήτρη Λώλη). Μία ιστορία που παίρνει έμπνευση από το διήγημα του Έντγκαρ Άλαν Πόε «Το σύστημα του Δόκτορος Πίσσα και του Καθηγητή Φτερ». Και ενώ στην ιστορία του ο Πόε σατιρίζει τις τότε πρωτοποριακές και συχνά βίαιες μεθόδους ψυχιατρικής θεραπείας, όπως η λοβοτομή, στη δική του ιστορία ο Αποσκίτης σατιρίζει – δραματικά σχεδόν – τις τωρινές κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, τα πολιτεύματα και τους ανθρώπους που κινούν τα νήματα του κόσμου μας, κατά κάποιον τρόπο.

Ενώ λοιπόν το σκηνικό, μέσες άκρες, παραμένει το ίδιο – βρισκόμαστε σε ένα πρότυπο ψυχιατρικό ίδρυμα όπως και στο διήγημα – ο πρωταγωνιστής της παράστασης δεν είναι ένας απλός επισκέπτης. Είναι ένας ιατρός (τον οποίο υποδύεται ο Μπάμπης Αλεφάντης), που έχει κληθεί (μάλλον) στο ίδρυμα με σκοπό να πραγματοποιήσει την πρώτη εγχείρηση λοβοτομής. Πολύ σύντομα αντιλαμβάνεται πως τα πράγματα είναι αρκετά μπερδεμένα και καταλήγει να πρέπει να συμμετάσχει σε ένα «θεραπευτικό» πείραμα, όπου θέλει όλους τους γιατρούς του ιδρύματος να λαμβάνουν μέρος στη φαντασίωση μιας ασθενούς – εκείνης που ήταν να λοβοτομηθεί.

©Patroklos Skafidas

Πριν λοιπόν η ασθενής υποβληθεί σε μία τόσο επικίνδυνη εγχείρηση, ο διευθυντής της κλινικής αποφασίζει να δοκιμάσει κάτι ακόμα: να πιστέψει τη φαντασίωση της και να αναπαραστήσει ολοκληρωτικά το φανταστικό κράτος της Ωρυγίας, όπου υποτίθεται η ίδια είναι ο Δημοκράτορας – ο ανώτατος ηγέτης του. Ο πρωταγωνιστής μας, Τζον Ντόε, αναγκάζεται  να συμμετάσχει σε αυτό το πείραμα, να γίνει μέρος της Δημοκρατορίας της Ωρυγίας, να συναναστραφεί τους πολίτες της χωρίς να χάσει τον στόχο του: να κάνει την εγχείρηση της λοβοτομής, για την οποία βρέθηκε εκεί (μάλλον).

Θα καταλάβω απόλυτα αν από την παραπάνω περιγραφή σάς γεννήθηκαν απορίες ή αν κάθε φορά που τελειώνατε μια πρόταση αμφισβητούσατε τι εννοούσε η προηγούμενη. Ακριβώς αυτό συνέβη και σε εμένα, βλέποντας την παράσταση. Θα τολμήσω να υποθέσω πως αυτός ακριβώς είναι και ο στόχος του δημιουργού της και σκηνοθέτη, Γιάννη Αποσκίτη. Κατά τη διάρκεια των 90 λεπτών που διαρκεί το έργο έπιασα τον εαυτό μου – σίγουρα τρεις φορές – ενθουσιασμένο, πως έπιασα το νόημα ακριβώς και μπορώ να προβλέψω την επόμενη κίνηση των ηθοποιών. Και τις τρεις αυτές φορές διαψεύστηκα πανηγυρικά στο επόμενο λεπτό.

©Patroklos Skafidas

Δεν χάθηκα μέσα στη τόση συνεχή πληροφορία που είχαν οι διάλογοι, δεν ένιωσα να χάνω το νόημα και να μην καταλαβαίνω τι βλέπω· όχι. Απλά, συνέχεια, οι εξαιρετικοί ηθοποιοί μεταλλάσσονταν: σου έδιναν κάτι ακόμα, αναιρούσαν το τι είχαν πει πριν, διέψευδαν τα λεγόμενά τους ενώ υποστήριζαν την ίδια θέση. Βασικά, τώρα που τα εναποθέτω στο «χαρτί», σκέφτομαι πως αυτή η παράσταση με έκανε να νιώσω ακριβώς τα ίδια συναισθήματα που με κάνει να νιώθω η πολιτική πραγματικότητα του σήμερα. Εκεί που λες «δεν μπορεί να γίνει χειρότερο», η τραγωδία σε περιμένει στη γωνία. Εκεί που λες «τους έχω καταλάβει όλους», κάνουν μία αλλόκοτη επιλογή και μένεις άναυδος.

©Patroklos Skafidas

Εκεί προς το τέλος, που εμφανίζεται ο Δημοκράτορας της Ωρυγίας μπροστά μας in all of her glory, ήταν η τελευταία φορά που είπα από μέσα μου «ναι, τώρα τα κατάλαβα όλα». Και σε έναν βαθμό νομίζω πως ισχύει. Κατάλαβα, ας πούμε, πως ο Δημοκράτορας – ή αλλιώς η γυναίκα-ασθενής που επρόκειτο να λοβοτομηθεί – ήταν μία αλληγορία για τις άθλιες επιλογές ηγετών που κάνουμε σήμερα. Η φράση που συχνά χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τη μη χείριστη επιλογή, “στους τυφλούς ο μονόφθαλμος” ήταν από τα κύρια πράγματα που μου ήρθαν στο μυαλό εκείνη τη Δευτέρα. Η ατάκα επίσης της Εύας Τζανετάκη, που υποδύεται τον Δημοκράτορα, «έβγαλα το μάτι μου, Τζον, για να βλέπουμε όλοι το ίδιο»  με στοίχειωσε.

Παρόλα αυτά, δεν θέλω να αποκαλύψω περισσότερα, ούτε από αυτά που είδα ούτε από αυτά που αποκόμισα φεύγοντας από την παράσταση. Δεν θέλω να σας προϊδεάσω και να προβάλλετε πάνω στο έργο τη δική μου ερμηνεία, γιατί πιστεύω πως το συγκεκριμένο έργο έχει τόσες ερμηνείες όσες και οι θεατές που το βλέπουν. Γιατί το μυαλό, οι γνώσεις και οι απόψεις του καθενός θα καθρεφτιστούν σε αυτή την παράσταση. Αυτή ακριβώς η ποικιλομορφία και η διαφοροποίηση στο πόσο ευρύ είναι το φάσμα ερμηνείας μίας παράστασης, κατά την γνώμη μου, χαρακτηρίζει το καλό θέατρο. Συν του ότι, όσο έμπρακτα δεν αλλάζουμε την κοινωνία στην οποία ζούμε, ας βλέπουμε παραστάσεις που μας εκπαιδεύουν και μας “παιδεύουν” στα όσα χρειάζεται να αλλάξουμε – επειγόντως.