Μαρία Διακοπαναγιώτου: Θέλω να ξαναγεννηθεί ο τρόπος που συναναστρέφομαι με τους άλλους

Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν πως έρχεται κρύο κι έτσι δικαιολογούμε αμφότερες την διάθεση για μια ζεστή μεσημεριανή σούπα στο φιλόξενο «Teras Athens» στο Νέο Κόσμο. Κι όλα αυτά, λίγα στενά πιο πάνω από το Θέατρο του Νέου Κόσμου, εκεί όπου η Μαρία Διακοπαναγιώτου κάνει πρόβες στην πρώτη της συν-σκηνοθεσία με τον αγαπημένο της φίλο και συνάδελφο Πάνο Παπαδόπουλο. Οι δυο τους παίζουν και σκηνοθετούν εαυτούς στις «Καρέκλες» του Ευγένιου Ιονέσκο· κι αυτή η παράσταση σηματοδοτεί μια από τις πιο γενναίες αποφάσεις που έχει πάρει η ίδια στην καλλιτεχνική της πορεία.

Γιατί αυτό το κορίτσι – για το οποίο βάζεις στοίχημα πως ξεχειλίζει από δυναμισμό σε κάθε της κίνηση – κρατήθηκε για καιρό πίσω, μαγκωμένη από υπαρξιακούς φόβους και αμφιβολίες. Τώρα, καθώς μοιραζόμαστε διπλανές καρέκλες στο «Teras», ομολογεί πως έχει ενεργοποιήσει έναν άλλο μηχανισμό και έχει βάλει πλώρη για μιαν άλλη πορεία: όσο κι αν διστάζει, άλλο τόσο ξέρει πως θα καταφέρει, αρθρώνοντας την προσωπική της φωνή.

Είκοσι έξι χρόνια δουλειάς μετά, στο θέατρο και στο σινεμά, σταθερή ηθοποιός στις θεατρικές σκηνοθεσίες του Νίκου Καραθάνου και λίγο πιο αλεξιπτωτίστρια στον κινηματογράφο για τον φακό του Παντελή Βούλγαρη, του Πάνου Κούτρα και του Γιώργου Ζώη, η Μαρία Διακοπαναγιώτου είναι αποφασισμένη να πάει παρακάτω τόσο ως δημιουργός, όσο και ως άνθρωπος.

“Αυτό που με απασχολούσε, εδώ και πολλά χρόνια, είναι ότι επιθυμούσα να δουλέψω πάνω σε κάτι δικό μου”, λέει σχολιάζοντας την συν-σκηνοθεσία των “Καρεκλών” του Ιονέσκο με τον Πάνο Παπαδόπουλο.

Δεν έχω πολλούς φίλους μέσα στο θέατρο και ο Πάνος είναι ένας από αυτούς. Οπότε, κάθε φορά που βρισκόμαστε λέμε «ρε συ, τι ωραία θα ήταν να κάνουμε αυτό ή το άλλο». Αλλά, τις περισσότερες φορές, δεν μιλάμε για έργα συγκεκριμένα, παρά για μια αίσθηση ιδιοσυγκρασιακή. Οι «Καρέκλες» του Ιονέσκο ήταν μια ιδέα του Πάνου και σε μια δική μου συζήτηση με το Μίλτο Σωτηριάδη από το Θέατρο Νέου Κόσμου, το καταθέσαμε ως πρόταση. Ο Μίλτος, μας στήριξε, μας έδωσε αυτή την ευκαιρία κι εμείς την αρπάξαμε. Γιατί εκτός των άλλων, με τον Πάνο μας ενώνει και η μοναξιά αυτού του κειμένου.

Ο χρονικός ορισμός είναι πολύ υποκειμενικός. Και σίγουρα αυτό που με απασχολούσε, εδώ και πολλά χρόνια, είναι ότι επιθυμούσα να δουλέψω πάνω σε κάτι δικό μου. Ήξερα ότι μπορώ, αλλά οι φοβίες με κρατούσαν πίσω. Είμαι σε θέση να διακρίνω τί δύναμαι να κάνω για να ανθίσει κάτι και ποια δημιουργικά κομμάτια μου θέλουν δουλειά.

Επί δύο χρόνια έμεινα εκτός δουλειάς. Σταμάτησα, δεν ήθελα, «κάηκα»

Επί δύο χρόνια έμεινα εκτός δουλειάς. Σταμάτησα, δεν ήθελα, «κάηκα». Είχε προηγηθεί μια παράσταση στην Τουρκία που λειτούργησε ως ένα σημείο καμπής: διένυα μια εποχή όπου μου πρότειναν ρόλους και παραστάσεις, τους οποίους δεν μπορούσα να ταξινομήσω. Δεν είχα καθαρή σκέψη να κρίνω, να επιλέξω, να βρω το σωστό κριτήριο. Κι όλα αυτά, γιατί ήμουν «μαύρη» μέσα μου. Κι έτσι άφησα πολλά ενδιαφέροντα πράγματα στην άκρη χωρίς να πρέπει, είπα «ναι» σε επαναλήψεις που με κούρασαν. Ήταν η στιγμή που αποφάσισα να πάρω απόσταση από τη δουλειά. Φυσικά, βιοποριστικά έζησα μια πολύ δύσκολη περίοδο· ευτυχώς με στήριξε ο σύντροφος μου και η μητέρα μου. Εν συνεχεία, μου προέκυψαν πολλά προβλήματα υγείας – χρειάστηκε να κάνω ένα μεγάλο χειρουργείο. Και μόνο όταν τα φρόντισα, άρχισε να υποχωρεί όλη η ομίχλη από το βλέμμα μου και την ψυχή μου. Άρχισα να ενεργοποιούμαι και να θέλω να οργανώσω δικά μου πράγματα. Να προτείνω έργα και συνθήκες σε ανθρώπους που αγαπώ και εκτιμώ. Και όταν συνεργάτες που πάντα θαύμαζα μου έγνεψαν θετικά, πήρα δύναμη.  Άρχισα, δηλαδή, να νοιάζομαι γι’ αυτό που θέλω εγώ, με όποιο ρίσκο. Τώρα, με συναντάς σε μια στιγμή, όπου με έχει πιάσει η χαρά να θέλω, να θέλω κι άλλα. Και κάπου εδώ επαναδιαπραγματεύομαι τι είναι η φοβία; Είναι ένα «τίποτα» που εγώ το κάνω μεγάλο. Πρέπει να επιτρέπουμε στον εαυτούς μας ν’ ανοίξει τη βρύση: μόνο έτσι θα τρέξει καθαρό νερό.

“Τώρα, με συναντάς σε μια στιγμή, όπου με έχει πιάσει η χαρά να θέλω, να θέλω κι άλλα. Και κάπου εδώ επαναδιαπραγματεύομαι τι είναι η φοβία; Είναι ένα «τίποτα» που εγώ το κάνω μεγάλο”, παραδέχεται.

Αυτό το κείμενο λειτούργησε σε μένα κυτταρικά: Δύο ηλικιωμένοι, ζουν μόνοι στο φάρο ενός νησιού και μιλούν για τη μοναξιά. Δανείστηκα πράγματα από τη ζωή μου, που έχουν να κάνουν με την απώλεια, τη μοναξιά και τα έβαλα μέσα στην παράσταση.

Έχω ένα τεράστιο φόβο ότι θα χάσω το σκυλί μου, τη Νόμπα μου. Είναι ένα υπαρκτό ενδεχόμενο. Ε, λοιπόν, η ηρωίδα μου παίρνει ένα ψεύτικο ψαράκι για να της κρατάει συντροφιά. Γενικά, η παράσταση αντανακλά πολλά από όσα πέρασα τα τελευταία χρόνια: φόβοι, μοναξιά, τι επιτρέπω στον εαυτό μου να κάνει ώστε να μην νιώθω μόνη. Τελικά, συνειδητοποιώ ότι αυτή η παράσταση έχει την ελευθερία μετά το φόβο: αυτό το αίσθημα που σου λέει «κάν’ το, θα είναι ωραία». Φοβάμαι μεν, αλλά ξέρω ότι θα τα καταφέρω – γιατί είμαι αυτή που είμαι. Σε αυτή τη σκέψη βρήκα κοντά μου τον Πάνο, ενώσαμε τις μοναξιές μας, φτιάχνουμε αυτή την παράσταση και έχουμε μπει σε έναν κόσμο καταπληκτικό, παρηγορητικό, όπου δύο ηλικιωμένοι έχουν ψυχή παιδιών.

Άρχισα να νοιάζομαι γι’ αυτό που θέλω εγώ να κάνω, με όποιο ρίσκο

Ναι, αρκεί να μην είχα αυτά τα κρατήματα. Δικά μου είναι, οπότε θα τα διώξω. Αυτό μου είχε πει και ο ψυχίατρος που με παρακολουθούσε: να μιλάω για τους φόβους μου, να τους ακούω· γιατί, κάποια στιγμή, ο οργανισμός μου θα αποφασίσει να απαλλαγεί από αυτούς. Συνεπώς, είναι φορές που κάνω πράγματα με το ζόρι.

Στις “Καρέκλες” υποδύεται μια μοναχική ηλικιωμένη γυναίκα, αλλά όπως τονίζει, εκτός θεάτρου, “δεν φοβάμαι να γεράσω με την έννοια της φθοράς. Φοβάμαι να φύγουν οι άνθρωποι που θα έχω δίπλα μου”.

Δεν φοβάμαι να γεράσω με την έννοια της φθοράς. Φοβάμαι να φύγουν οι άνθρωποι που θα έχω δίπλα μου.

Για τους ανθρώπους που με καταλαβαίνουν χωρίς να χρειάζεται να πω πολλά. Δεν ξέρω ποιοι θα είναι αυτοί ή για πόσο θα αντέξουν αυτή την συνθήκη. Βλέπεις στη δουλειά μας βρισκόμαστε, αγαπιόμαστε, χανόμαστε – και κάποτε αυτό το έφερνα βαρέως. Αναρωτιόμουν, «μα που πήγαν όλοι;». Κι αυτό μεγάλωνε το στρες μου. Ίσως αυτός είναι ο διαρκής αποχωρισμός να είναι ένας από τους λόγους που κάνει τους ηθοποιούς πιο ευάλωτους. Φυσικά, είναι η ίδια αφετηρία για να πάρεις νέα ενέργεια και να δουλέψεις. Μάλλον, έτσι εξηγείται που οι ηθοποιοί είμαστε σαν παιδιά και πάντα ξεκινάμε με καινούργια λαχτάρα.

Φοβάμαι μεν, αλλά ξέρω ότι θα τα καταφέρω – γιατί είμαι αυτή που είμαι

Ναι, δεν ήθελα να κουνηθώ από τον καναπέ. Μόνο η συνεργασία με τη Νατάσσα Μποφίλιου, στο πλαίσιο του αφιερώματος για το Μίκη Θεοδωράκη, με ενεργοποίησε πολύ. Σαν να ήθελα κάποιον να μου επιβεβαιώσει ποια είμαι, τι μπορώ να κάνω.

Ναι· απλώς ο τρόπος είναι διαφορετικός από αυτόν που ήθελα πριν από 20 χρόνια. Τώρα, θέλω να με κινητοποιήσει η ομάδα για να φτιάξουμε κάτι από κοινού. Τώρα, χρειάζομαι το «μαζί». Τα υπόλοιπα, στο πλαίσιο του κομπλιμέντου, μου δίνουν μεν ενέργεια, αλλά μετά από αυτό έχω ανάγκη κάτι ουσιαστικότερο και βαθύτερο.

Η Μαρία Διακοπαναγιώτου εξηγεί πως έχει ανάγκη από ανθρώπους που την καταλαβαίνουν, χωρίς να χρειάζεται να πει πολλά.

Όχι, καθόλου. Πρέπει κανείς να έχει υπομονή μαζί μου. Γιατί, φαινομενικά, μπορεί να δίνω την εντύπωση ότι δαγκώνω, αλλά από μέσα είμαι βούτυρο Κερκύρας.

Ναι. Παλαιότερα, νόμιζα ότι ευθυνόμουν εγώ γι’ αυτό, αλλά κάποιες εμπειρίες στη ζωή μου, με έκαναν να μοιάζω πιο επιθετική. Πλέον, υιοθετώ την προσέγγιση του σκύλου: αφήνω τους άλλους να με μυρίσουν, να με χαϊδέψουν, να δουν ποια είμαι και να θελήσουν να με γνωρίσουν. Με λίγα λόγια, έχω ηρεμήσει.

Και εδώ, οι φοβίες.

Τώρα, χρειάζομαι το «μαζί»

Μάλλον, εσύ ανήκεις σε αυτή την κατηγορία ανθρώπων. Άλλοι δρουν σε διαφορετική συχνότητα.

“Όσο μεγαλώνω ανακαλύπτω νέες ποιότητες μου. Και μπορώ να πω ότι πολύ μου αρέσουν. Είμαι πιο απαλή”, εξηγεί με ελαφράδα.

Σίγουρα.

Μόνο του οδηγείται εκεί. Είναι φυσικό, ως νέοι να θέλουμε να τα γκρεμίσουμε όλα. Αυτό έβγαινε και σε μένα: στον λόγο, στο ύφος, στη στάση σώματος. Όσο μεγαλώνω ανακαλύπτω νέες ποιότητες μου. Και μπορώ να πω ότι πολύ μου αρέσουν. Είμαι πιο απαλή. Δεν καμώνομαι κάτι άλλο, απλώς αποδέχομαι πως είμαι και άλλα πράγματα. Δεν αρκούμαι στη διαμαρτυρία, αναζητώ και τη λύση.

Πρέπει κανείς να έχει υπομονή μαζί μου. Γιατί, φαινομενικά, μπορεί να δίνω την εντύπωση ότι δαγκώνω, αλλά από μέσα είμαι βούτυρο Κερκύρας

Ναι, πράγματι· και τώρα κάνω οικονομία δυνάμεων. Μα περνάω ωραία και σε αυτή τη συχνότητα.

Μιλώντας για δύσκολες συνεργασίες του παρελθόντος: “Δεν θέλω να περνάω δύσκολα, επειδή  – ας πούμε – οι συνεργάτες έχουν περίεργους χαρακτήρες. Δεν θέλω να πηγαίνω κάθε μέρα στο θέατρο και να υποφέρω”.

Ότι η καλή τέχνη γεννιέται από ανθρώπους που έχουν συνεννοηθεί, έχουν νοιαστεί ο ένας για τον άλλο και έχουν αγαπηθεί μεταξύ τους.

Σε ένα μεγάλο βαθμό, ναι. Ακολούθησα την ψυχή μου. Φαντάζομαι πως αν είχα πάρει άλλο δρόμο, θα είχα βγάλει περισσότερα χρήματα.

Δεν έχει αλλάξει η ουσία της δυναμικής μου, αλλά ο τρόπος που την εκφράζω. Έχω δείξει δείγματα γραφής, νιώθω πως δεν έχω ν’ αποδείξω κάτι, ξέρουν και οι συνάδερφοι μου ποια είμαι, τι πρεσβεύω, σε ποιες περιοχές μπορώ να μπω. Άρα, δεν έχουν μετακινηθεί πολλά, κινούμαι μάλλον σε ένα κανάλι ήρεμης δύναμης. Και πολύ πιο μέσα στις προσωπικές μου αναφορές, στις δικές μου αναζητήσεις. Μπορώ να αρθρώσω όσα θέλω να κάνω – κι αν αυτό δεν ικανοποιεί εκείνους που θα τα προτείνω δεν θα διστάσω να τους πω «λυπάμαι».

Είμαι διατεθειμένη να λέω όσα «όχι» χρειάζονται για να έρχονται δουλειές σαν τις «Καρέκλες».

Η καλή τέχνη γεννιέται από ανθρώπους που έχουν συνεννοηθεί, έχουν νοιαστεί ο ένας για τον άλλο και έχουν αγαπηθεί μεταξύ τους

Καταρχάς, να πω ότι στον κόσμο της βίας και της ταχύτητας που ζούμε σήμερα θα έπρεπε να μας επιβάλλουν την ψυχοθεραπεία – κάτι σαν να ήταν τέλη κυκλοφορίας! Τόσες προληπτικές εξετάσεις κάνουμε, ας κάνουμε και προληπτική ψυχοθεραπεία. Αν συνέβαινε αυτό, πιστεύω πως, γύρω μας, θα υπήρχε λιγότερο κακό.

Στα 26 χρόνια δουλειάς, προσπάθησα να εκφράζομαι μέσα στις εκάστοτε πραγματικότητες. Πως είναι όταν πας γυμναστήριο και φεύγοντας είσαι άλλος άνθρωπος; Το ίδιο μου συνέβαινε και στο θέατρο, ήταν ένα βιωματικό φάρμακο. Και το ίδιο διαπιστώνω να μου συμβαίνει δουλεύοντας στον κινηματογράφο. Το σινεμά είναι ένας απίστευτος κόσμος. Θέλω να ζήσω πολύ περισσότερο εντός του.

Σε ένα μεγάλο βαθμό, ακολούθησα την ψυχή μου. Φαντάζομαι πως αν είχα πάρει άλλο δρόμο, θα είχα βγάλει περισσότερα χρήματα

Ήμουν τυχερή. Θυμάμαι, όταν κάναμε γυρίσματα για τις «Νύφες» του Παντελή Βούλγαρη, μείναμε ένα 24ωρο μέσα σε ένα πλοίο στον Σκαραμαγκά γιατί δεν είχε ‘βγει’ το πλάνο της Δύσης και έπρεπε να ξαναδουλέψουμε τη σκηνή το χάραμα. Αυτό το συμβάν χαράχτηκε μέσα μου ανεξίτηλα. Ένας ολόκληρος κόσμος είχε ζωντανέψει στο καράβι και εμείς ταξιδεύαμε μέσα στην κινηματογραφική διαδικασία. Δεν ξέρω αν μπορείς να χορτάσεις αλλού, εξίσου το βαθύ ψάξιμο του ρόλου και την αδρεναλίνη της διαδικασίας όσο μπορείς σε μια ταινία. Έχει πολύ μεγάλο βαθμό δυσκολίας κι εγώ ψάχνω τις προκλήσεις, τις δημιουργικές προκλήσεις.

Ναι, δεν θέλω να περνάω δύσκολα, επειδή – ας πούμε – οι συνεργάτες έχουν περίεργους χαρακτήρες. Δεν θέλω να πηγαίνω κάθε μέρα στο θέατρο και να υποφέρω.

Φυσικά και μου έχει συμβεί. Και είπα μέσα μου «δεν γίνεται». Γι’ αυτό και τώρα προσπαθώ να φτιάξω καλές συνθήκες εργασίας.

“Είναι φορές που νιώθω πως μαγνήτισα τις επιθυμίες μου”, σχολιάζει.

Ναι, ξεκινάω πρόβες για τη νέα ταινία του Σύλλα Τζουμέρκα και ομολογώ πως ανυπομονώ. Τα γυρίσματα θα γίνουν στην Κάλυμνο και στη Νίσυρο και, καθώς έχω γεννηθεί στην Κω και έχω μεγαλώσει στη Ρόδο, αισθάνομαι αυτήν την ταινία σαν μια επιστροφή σε καταγωγικά μου πράγματα.

Αφορά στα δύσκολα βιώματα πέντε γυναικών που ζουν σε διαφορετικές εποχές: από την δεκαετία του ’30 έως τη δεκαετία του ’80.

Ίσως επειδή έχω ψιθυρίσει στον εαυτό μου τι θέλω και με ποιους θέλω να το κάνω. Και μετά γίνεται. Είναι φορές που νιώθω πως μαγνήτισα τις επιθυμίες μου.

Δεν ξέρω αν μπορείς να χορτάσεις αλλού το βαθύ ψάξιμο του ρόλου και την αδρεναλίνη της καλλιτεχνικής διαδικασίας, όσο μπορείς σε μια ταινία

Όταν είδα για πρώτη φορά παράσταση του Νίκου Καραθάνου – συγκεκριμένα τον «Συρανό» στο Εθνικό Θέατρο ένιωσα να με διαπερνάει κάτι αλλόκοτο και να λέω «αυτό, θέλω να κάνω». Ο Νίκος έχει το ταλέντο να επιλέγει ανθρώπους, να τους εντάσσει σε ένα κόσμο και να μην θέλουν να φύγουν από εκεί.  Στις παραστάσεις του Καραθάνου δεν παλεύεις για κάτι, είσαι πια μέρος του.

Βρήκα την δημιουργική μου ύπαρξη σε αυτό το περιβάλλον. Ενεργοποιήθηκαν ξαφνικά όλες οι λειτουργίες μου. Ο Νίκος σε κάνει να αναγνωρίζεις τα πράγματα – και στη ζωή σου – σαν να συμβαίνουν όλα από την αρχή – τους δίνει ένα νόημα παιδικό. Τον αφορά πολύ το θέατρο που κάνει, πολύ ουσιαστικά, γονιδιακά.

Για τη μακρά συνεργασία της με το Νίκο Καραθάνο τονίζει: “Βρήκα την δημιουργική μου ύπαρξη στις παραστάσεις του”.

Τη σχέση μου με τους ανθρώπους. Θέλω να κοινωνικοποιηθώ, να κάνω πραγματικούς καινούργιους φίλους. Θέλω να είμαι με τον κόσμο και να μην φοβάμαι. Θέλω να ξαναγεννηθεί ο τρόπος που συναναστρέφομαι με τους άλλους.

Το δεύτερο: δεν θέλω να κλάψω για όσα έχασα. Θέλω να πάω παρακάτω. Και θέλω να λέω μπράβο στον εαυτό μου για ό,τι καταφέρνω.

Τα κάνω μπαταρία και τα χρησιμοποιώ για μελλοντική ενέργεια. Μεταποιώ τα τραύματα μου σε κάτι άλλο, όπως κάνω και με τα ρούχα μου.

Μεταποιώ τα τραύματα μου σε κάτι άλλο, όπως κάνω και με τα ρούχα μου

Με οδηγείς σε δύσκολες περιοχές. Γιατί όσο ψύχραιμη κι αν θέλω να είμαι, δεν θέλω να βλέπω το χρόνο να ‘γράφει’ στη μητέρα μου· ούτε θέλω να τη βλέπω θλιμμένη επειδή μεγαλώνει. Η σχέση μας, λοιπόν – ριζωμένη στην αγάπη – τώρα πια, έχει μια χροιά ενθάρρυνσης: ό,τι λέω στον εαυτό μου, το λέω και στη μαμά μου. Παλαιότερα, η σχέση μας οριζόταν πολύ από το δικό μου Εγώ· αυτό υποχώρησε, βρήκαμε άλλες ισορροπίες, έχουμε μια σχέση πιο τρυφερή, με πιο μεγάλη υπομονή.

Είμαι ήδη μάνα. Καταρχάς, είμαι σκυλομάνα. Κι έπειτα είμαι κατασκευασμένη από αυτό το υλικό, σαν μάνα συνυπάρχω με τους μαθητές μου. Ακόμα και στον Πάνο είμαι μάνα – αν θελήσει να είμαι. Από εκεί και πέρα, πιο πολύ με φαντάζομαι να υιοθετώ ένα παιδί, να μοιραζόμαστε αγάπη, αγάπη που κι εκείνο στερήθηκε. Ωστόσο, εκείνο που με κρατάει είναι ο κόσμος που ζούμε. Και η αγωνία για το αν θα είμαι καλή μάνα, αν θα μπορέσω να του προσφέρω χαρά.

Από τη σκέψη πως αν δεν το κάνω εγώ, δεν θα το κάνουν οι άλλοι για μένα. Εγώ είμαι η γεννήτρια, εγώ θα πάρω τις αποφάσεις – ακόμα κι αν περιβάλλομαι από ανθρώπους που με γεμίζουν.