Συν & Πλην: «Έντα» στο θέατρο Τζένη Καρέζη

Η Έντα δεν είναι Γκάμπλερ. Είναι η Έντα Βαρδαβά. Θα μπορούσε να είναι μια μακρινή συγγενής της Νορβηγίδας ηρωίδας του Ίψεν, αφού κι αυτή έχει καταθλιπτικές τάσεις, κι αυτή είναι κόρη ενός δυναμικού πατέρα, κι αυτή εγκλωβισμένη σε ένα δυστυχισμένο γάμο, κι αυτή έχει έναν παλιό, ιδεολόγο εραστή που επανέρχεται στο προσκήνιο. Κι αυτή μαθημένη να ζει στη σκιά των άλλων (ανδρών).
Η Ελληνίδα Έντα – η επώνυμη ηρωίδα στο νέο έργο του Αντώνη Τσιοτσιόπουλου και του Γιώργου Παλούμπη είναι κόρη ενός έντιμου πολιτικού, αρχηγού κόμματος και κεντρικού υλοποιητή της ένωσης των κομμάτων του Κέντρου, που κατάφερε να απομονώσει τα δεξιά και ακροδεξιά κόμματα.

Θα μπορούσε να είναι μια παλιά ιστορία, αλλά αυτή η Έντα ζει στο κοντινό 2032. Είναι η κόρη του Γεράσιμου Βαρδαβά «ενός ελεύθερου ανθρώπου, ενός δημοκράτη, του τελευταίου του είδους», και περιφέρεται στο πατρικό της, την ώρα που ο πατέρας της, ασθενής, χαροπαλεύει. Στην αυλή του σπιτιού, η ζωή δεν στέκεται· προχωράει. Οι δελφίνοι προβληματίζονται για τη διαδοχή· στην κούρσα έχει μπει ο νυν πρωθυπουργός ενώ για το θώκο οργανώνεται και ο Βαγγέλης Πολύζος, σύζυγος της Έντα – μια καριέρα που χρωστάει στην τελευταία: εκείνη αποσύρθηκε από το προσκήνιο για να λάμψει ο αγαπημένος της σύντροφος.

Κι ενώ όλα αυτά, συμβαίνουν μια αποκάλυψη κινδυνεύει να τινάξει τα πάντα στον αέρα. Η προϊσταμένη μιας αθηναϊκής Εφορίας έχει στα χέρια της επιβεβαιωμένα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι πρόκειται να τεθεί σε λειτουργία ένα σύστημα νοθείας των εκλογικών αποτελεσμάτων, απειλώντας να βυθίσει τη χώρα σε νέες περιπέτειες.

Στα χνάρια των «Ανεξάρτητων κρατών», το συγγραφικό δίδυμο καταπιάνεται με μια ακόμα πτυχή της πολιτικής ζωής – αυτή τη φορά, καθαρόαιμη, εκ των έσω – σχολιάζοντας τη διαφθορά της εξουσίας, την κατάλυση της Δημοκρατίας και την αλλοίωση κάθε μορφής αλήθειας. Η ιψενική «Έντα» είναι απλώς ένα «κλασικό» πρόσχημα για να αναπτυχθεί στο σήμερα ως πολιτική σάτιρα και πολύ λιγότερο ως υπαρξιακό δράμα.

Η Έλενα Τοπαλίδου και ο Θάνος Αλεξίου σε σκηνή της παράστασης.

Μια ενδιαφέρουσα, πρώτου επιπέδου, σύνδεση με την «Έντα Γκάμπλερ» γεννά την «Έντα» του 21^ου αιώνα από το συγγραφικό δίδυμο Τσιοτσιόπουλου – Παλούμπη. Στόχος τους, να εστιάσουν σε θεματικές που φαίνεται πως τους απασχολούν σταθερά, ειδικά στην εποχή που ζούμε: εξουσία, πατριαρχία, πολιτική και κοινωνική διαφθορά, έλλειμμα δικαιοσύνης. Ζητήματα που έθεσαν έξοχα στα πρόσφατα «Ανεξάρτητα κράτη», με τη διαφορά ότι στην «Έντα» η δραματουργία «μπάζει». Έτσι η παράσταση υπολογίζει στη σκηνοθετική ευρυθμία της και στις βασικές ερμηνείες των πρωταγωνιστών, με προεξάρχουσα την Έλενα Τοπαλίδου.

Αντώνης Τσιοτιόπουλος και Ράνια Σχίζα.

Έχουμε ξαναμιλήσει για τη συνοχή και τον ασκημένο ρεαλιστικό κώδικα της θεατρικής ομάδας Τσιοτσιόπουλου – Παλούμη, αν και εδώ τη διανομή συμπληρώνουν λιγότερα από τα βασικά στελέχη της: ο Στάθης Σταμουλακάτος και ο Θάνος Αλεξίου. Η νέα είσοδος της Έλενας Τοπαλίδου στον επώνυμο ρόλο είναι, εντούτοις, καταλυτική αφού ενσαρκώνει εύστοχα την ακρωτηριασμένη, παραιτημένη, απαθή γυναίκα στον, οργανωμένο από άνδρες, κόσμο. Η ερμηνεία της είναι πηγαία, γήινη και ακροβατεί ανάμεσα στις ποιότητες μιας ψυχολογικής προσέγγισης όσο κι ενός πικρού αυτοσαρκασμού. Σταθερά δυναμικός, αλλά φορέας ενός απαραίτητου κυνισμού ο Στάθης Σταμουλακάτος στο ρόλο του δήθεν ανανεωτή υπουργού που, ωστόσο, φλερτάρει επικίνδυνα με την εξουσιολαγνεία και γι’ αυτό είναι διαθέσιμος για κάθε ηθική παραχώρηση. Επίσης, ο Θάνος Αλεξίου από το ρόλο του συμβούλου επικοινωνίας υπογραμμίζει εύστοχα με μια «ενοχλητική» ελαφρότητα τον φτηνό, τυχοδιωκτικό τρόπο που ασκείται η πολιτική σήμερα. Επαρκής είναι ο Κώστας Φυτίλης στην απόδοση της τεχνοκρατικής, εφαρμοσμένης εξουσίας.

Από την άλλη, ο Αντώνης Τσιοτσιόπουλος κρατάει για τον εαυτό του το ρόλο του ιδεολόγου «συντρόφου» που, απογοητευμένος, έχει απομακρυνθεί από την ενεργό δράση, σε μια ερμηνεία που μοιάζει να μην έχει άξονα και στόχο. Η Ράνια Σχίζα υποδύεται την εφοριακό – θιασώτρια της αλήθειας αποδίδοντας το υπαρξιακό τέλμα στο οποίο έρχεται ένας τέτοιος άνθρωπος εντός ενός αλλοτριωμένου κόσμου – αν και συχνά υποκύπτει σε δραματικές κορώνες. Τέλος, η Παναγιώτα Παπαδημητρίου συντηρεί μια, μάλλον, αυτονόητη προσέγγιση για τη συμμετοχή των Μέσων Ενημέρωσης στο πολιτικό τοπίο.

Παρότι, η ιστορία που θέλουν να αφηγηθούν έχει ένα άλλον αξιακό άξονα από την πρωτότυπη «Έντα», οι δύο συγγραφείς Αντώνης Τσιοτσιόπουλος και Γιώργος Παλούμπης πετυχαίνουν να κάνουν κάποιες ενδιαφέρουσες νύξεις στο ιψενικό κλασικό, μέσα από ένα άλλο κόσμο αλλά κι έναν άλλο κώδικα.

Παρακολουθώντας την πορεία κορύφωσης σασπένς του έργου, η σκηνοθεσία του Γιώργου Παλούμπη και η διδασκαλία των ερμηνειών είναι εύρυθμη και σε σημεία εκτιμητέα στην αποτελεσματικότητα να λειάνει κάποια από τα δραματουργικά ζητήματα.

Έλενα Τοπαλίδου και Στάθης Σταμουλακάτος.

Με επίκεντρο το τελευταίο μέρος του έργου, απλοϊκά θα λέγαμε ότι «χάνεται η μπάλα» και σε εκείνο το σημείο οι εκρήξεις – εκπλήξεις είναι τόσες πολλές που, χαοτικά, υπονομεύουν η μία την άλλη. Ως αποτέλεσμα, θυσιάζεται σε ένα σημαντικό βαθμό η προσπάθεια ανάπτυξης μιας ευρηματικής αφήγησης. Το μοναδικό ενδιαφέρον σημείο της τελευταίας «πράξης» είναι η σύνδεση του έργου με την επικρατούσα, εως και σήμερα, θεωρία περί της «Δημοκρατίας σε κώμα».

Ο μηχανισμός της εσκεμμένης έντασης, των «φωναχτών» ερμηνειών, των πολλών «πήγαινε – έλα» μοιάζει να ενεργοποιείται όπου εμφανίζονται δραματουργικές αδυναμίες, με έμφαση στο τελευταίο μέρος του έργου. Και δυστυχώς, ερμηνευτικά αυτό ‘καταπίνει’ όλη την ομάδα.

Χωρίς την Γκάμπλερ, η νεόκοπη «Έντα» γίνεται ένα, όχι πάντα στέρεο, επιχείρημα για μια πικρή σάτιρα του πολιτικού συστήματος. Και αφορμή για μια ακόμα αξιοσημείωτη ερμηνεία από την Έλενα Τοπαλίδου.