Σε πρώτο πρόσωπο: Ελίνα Παπαθεοδώρου, ηθοποιός

Με μάγευε η παρακολούθηση παραστάσεων, το συναίσθημα που μου γεννούσαν την ώρα που τις έβλεπα, αλλά και εκείνο το σκίρτημα που με συνόδευε για ώρες – ή και μέρες – μετά. Θυμάμαι τις Παρασκευές να αγοράζω το Αθηνόραμα και να περνάω ώρες διαβάζοντας για τις παραστάσεις της Αθήνας, προσπαθώντας να αποφασίσω ποια θα ήταν η επόμενη που θα παρακολουθούσα. Κάπου τότε ξεστόμισα για πρώτη φορά ότι θέλω να γίνω ηθοποιός. Όσο διείσδυα – με τον δικό μου τρόπο – στον κόσμο του θεάτρου, τόσο περισσότερο ρίζωνε μέσα μου αυτή η απόφαση. Νομίζω πως από τότε μέχρι σήμερα αυτή η πεποίθηση μόνο ενισχύεται και φουντώνει, σταδιακά. Το θέατρο πράγματι για μένα αποτελεί ένα τόπο που νιώθω οικεία και φυσικά. Τις ακαδημαϊκές μου σπουδές τις ακολούθησα κυρίως ύστερα από την προτροπή και την επιμονή των γονιών μου. Κι όμως, είναι κάτι για το οποίο τους ευγνωμονώ και εντέλει αισθάνομαι τυχερή που ολοκλήρωσα. Πιστεύω πως κάθε διαδρομή είναι αμιγώς προσωπική· στη δική μου περίπτωση η ακαδημαϊκή εμπειρία αποτελεί ένα σημαντικό κομμάτι, το οποίο από την αρχή προσπάθησα να συνδέσω με τη θεατρική μου πορεία, να ανακαλύψω τι μπορεί να της προσφέρει ενισχυτικά. Ποτέ δεν σκέφτηκα πραγματικά πως υπάρχει κάποιος άλλος  χώρος στον οποίο θα ήθελα να βρεθώ στο μέλλον, εκτός από αυτόν του θέατρου και της υποκριτικής.

Είχα —και έχω— την τύχη να δουλεύω με ανθρώπους που εμπιστεύονται τη διαδικασία· που δεν βιάζονται να «κλειδώσουν» κάτι, αλλά του επιτρέπουν να γεννηθεί.

Αλλά μπορώ να πω πως υπήρξε μια περίοδος που άρχισα να αντιλαμβάνομαι υπαρξιακά αυτό που κάνω. Κομβικό ρόλο σε αυτό, έπαιξαν πολλοί ηθοποιοί και σκηνοθέτες που είχα την τύχη να συναντήσω, τόσο στα πλαίσια της σχολής όσο και αργότερα, επαγγελματικά. Σίγουρα υπήρξε καθοριστική για τη διαδρομή μου —και συνολικότερα για τη ζωή μου— η συνάντησή μου με τον Δημήτρη Ήμελλο, ο οποίος πραγματικά διαμόρφωσε όχι μόνο εμένα, αλλά και ολόκληρες γενιές καλλιτεχνών, με το ήθος, το πάθος και τη συνέπεια με την οποία αντιλαμβανόταν και βίωνε το θέατρο. Γενικά, είχα —και έχω— την τύχη να δουλεύω με ανθρώπους που εμπιστεύονται τη διαδικασία· που δεν βιάζονται να «κλειδώσουν» κάτι, αλλά του επιτρέπουν να γεννηθεί. Κάθε τέτοια στιγμή συνειδητοποίησης, πως ο ηθοποιός δεν οφείλει να είναι τέλειος αλλά να βρίσκεται με διαθεσιμότητα στη στιγμή, μου υπενθυμίζει ποια θέλω να είμαι πάνω στη σκηνή και, ως τέτοια, με καθορίζει.

Να μπαίνω κάθε φορά σε κάτι που  με κάνει να διευρύνω ποια είναι ως ηθοποιός και ως άνθρωπος. Κάθε φορά που προσεγγίζω μια νέα δουλειά, αυτό που πρώτα αναζητώ είναι τι με κινεί εσωτερικά, τι με ωθεί να δω τον εαυτό μου και τον κόσμο με μια νέα οπτική. Εξίσου σημαντικοί είναι οι άνθρωποι: η ομάδα, η ενέργεια, η διάθεση για ουσιαστική συνεργασία. Αν αισθανθώ ότι μπορώ να εμπιστευτώ το περιβάλλον και να αφεθώ δημιουργικά, είμαι ανοιχτή στο οτιδήποτε.

«Κάθε στιγμή συνειδητοποίησης, πως ο ηθοποιός δεν οφείλει να είναι τέλειος αλλά να βρίσκεται με διαθεσιμότητα στη στιγμή, μου υπενθυμίζει ποια θέλω να είμαι πάνω στη σκηνή».

Υπάρχει μεταξύ μας μια βαθιά εμπιστοσύνη, και δεν μπορώ να παραβλέψω πόσο σημαντικά έχει επηρεάσει τον τρόπο που παρατηρώ και προσεγγίζω την τέχνη μου μέσα στον κόσμο που ζω. Γενικότερα, πιστεύω πως οι μακροχρόνιες συνεργασίες χτίζουν μια προσωπική αναφορά που υποστηρίζει την ανάπτυξη μιας πιο στοχευμένης καλλιτεχνικής αναζήτησης, δίνοντας επίσης τη δυνατότητα να εξετάζονται τα πράγματα σε μεγαλύτερο βάθος. Είναι κάτι που προσπαθώ να διατηρώ και με άλλους ανθρώπους, τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, και πάντα νιώθω ευτυχής όταν μια κοινή προσπάθεια καταλήγει σε ένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Ο τρόπος με τον οποίο αυτές συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται είναι τελικά αυτό που διαμορφώνει την προσωπικότητα και καθιστά κάθε άτομο ξεχωριστό. Σχετικά με όσα αναφέρεις, θεωρώ πως η υποκριτική αποτελεί τον κοινό παρονομαστή. Αναγνωρίζω, ωστόσο πόσο με εμπλουτίζουν και με γεμίζουν και οι υπόλοιπες εκφάνσεις της δημιουργικότητάς μου. Η εξισορρόπηση, νομίζω, προκύπτει περισσότερο αυτόματα και υποστηρικτικά, χωρίς να είναι αποτέλεσμα κάποιας δικής μου συνειδητής ή δεξιοτεχνικής διαχείρισης.

Το ότι ο «Ερρίκος Ε’» επιστρέφει στη σκηνή μετά από 85 χρόνια, δημιουργεί μια ευκαιρία το συγκεκριμένο έργο να ξανανοίξει έναν θεατρικό διάλογο με το κοινό.

Είναι πραγματικά μεγάλη χαρά για μένα να συμμετέχω σε μία παράσταση που φωτίζει μια από τις πιο ιστορικές και ταυτόχρονα άγνωστες πτυχές του σεξπηρικού σύμπαντος. Το ότι ο «Ερρίκος Ε’» επιστρέφει στη σκηνή μετά από 85 χρόνια, δημιουργεί μια ευκαιρία το συγκεκριμένο έργο να ξανανοίξει έναν θεατρικό διάλογο με το κοινό. Ταυτόχρονα, το Θέατρο Σημείο —και η ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του χώρου— ενισχύουν την αίσθηση ότι συμμετέχουμε σε μια καλλιτεχνική διαδικασία που τιμά το παρελθόν, ενώ κοιτάζει βαθιά στο σήμερα. Υπάρχει έντονος ενθουσιασμός, καθώς το έργο του Σαίξπηρ προσφέρει πάντα ανοιχτό πεδίο για νέα δημιουργία, αλλά και δέος απέναντι στο εύρος και το βάθος του υλικού, που μοιάζει αυτή τη φορά να συνομιλεί ακόμη πιο άμεσα με την εποχή μας.

«Στην εποχή μας, όπου τα ερεθίσματα διαδέχονται το ένα το άλλο με εξουθενωτική ταχύτητα, η τέχνη λειτουργεί ως σημείο παύσης».

O Αλέξανδρος είχε ήδη εντρυφήσει σε αυτό μεταφράζοντάς το. Έτσι, η πρώτη μου ανάγνωση δεν θα μπορούσε παρά να είναι φορτισμένη από την προσμονή και τον ενθουσιασμό που μου είχε ήδη μεταδώσει ο Αλέξανδρος. Ομολογώ, ωστόσο, πως με τρόμαξε ο όγκος της ποιητικότητάς του. Η πυκνότητα του λόγου, οι πολύπλοκες εικόνες και ο ρυθμός του Σαίξπηρ, με έκαναν να νιώσω ένα δέος· αισθάνθηκα πως έμπαινα σε έναν κόσμο μεγαλύτερο από μένα. Ταυτόχρονα, γεννήθηκε μέσα μου η ανάγκη να ανακαλύψω τι κρύβεται πίσω από αυτή τη γλώσσα και πώς συνδυάζεται ο ηρωισμός με την ανθρώπινη αμφιβολία. Ο Σαίξπηρ καταφέρνει να παντρεύει το πολεμικό μεγαλείο με στιγμές βαθιάς ανθρώπινης ευαισθησίας, γεγονός που δημιουργεί μια συνεχή ένταση, σαν να βρίσκεσαι στο όριο ανάμεσα στον θαυμασμό και την αγωνία. Τέλος, το βάθος των χαρακτήρων, η πάλη τους με τον φόβο και την ευθύνη και η αίσθηση  ενός  ηρωισμού που δεν είναι ποτέ απλός ή μονοδιάστατος, με συγκινεί και με γοητεύει.

Το έργο δεν «ωραιοποιεί» τον πόλεμο: δείχνει τη σκληρότητά του, τις απώλειες και τον φόβο, προβληματίζοντάς μας  σε σχέση με όσα συμβαίνουν σήμερα. Ο Ερρίκος, ενώ ένας ηγέτης που παραμένει άνθρωπος και φέρει το βάρος των επιλογών του. Το έργο μάς καλεί να αναρωτηθούμε ξανά τι σημαίνει ηγεσία: νίκη ή φροντίδα για τον κόσμο γύρω σου; Παράλληλα, φανερώνει ότι η μανία για σύγκρουση είναι διαχρονική. Όπως τότε, έτσι και τώρα η φιλοδοξία, ο φόβος και οι έντονες αφηγήσεις μπορούν να οδηγήσουν σε συγκρούσεις μικρές ή μεγάλες. Η ιστορία επαναλαμβάνεται όταν δεν κοιτάμε την αλήθεια πίσω από τη ρητορική. Συμπερασματικά, αυτό που κρατάω από τον Ερρίκο Ε’ είναι ότι η δόξα που χτίζεται πάνω στη βία είναι ψευδαίσθηση, η ηγεσία απαιτεί ευθύνη, και ο πόλεμος δεν είναι ποτέ «ήρωας» — είναι πάντα ανθρώπινη τραγωδία.

Που μέσα στον καταιγισμό πληροφοριών συχνά χάνονται ή παραμερίζονται. Στην εποχή μας, όπου τα ερεθίσματα διαδέχονται το ένα το άλλο με εξουθενωτική ταχύτητα, η τέχνη λειτουργεί ως σημείο παύσης· ως ένας χώρος όπου ο χρόνος μοιάζει να διαστέλλεται και μας επιτρέπει πρώτα να αισθανθούμε και να αφουγκραστούμε, προτού σκεφτούμε ή δράσουμε. Δεν μπορώ να ορίσω μονοδιάστατα ποιες αξίες είναι “σημαντικές”, όμως θεωρώ ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να φωτίζει από τις πιο θεμελιώδεις μέχρι και τις πιο ταπεινές αρετές — ακόμη και όσα θεωρούμε αυτονόητα. Όπως λέει και ο Κιαροστάμι, κάθε έργο τέχνης προσφέρει μια νέα αλήθεια· κι αυτή ακριβώς η αλήθεια μάς καλεί να επαναπροσδιορίσουμε τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο.

Αυτό που με βοήθησε πολύ στον τρόπο με τον οποίο προσέγγισε ο Αλέξανδρος Διαμαντής το έργο είναι ότι, παρότι μέσα από τη σκηνοθεσία του επιδιώκει να μπλέξει και να συνθέσει πολλά στοιχεία, τα έθεσε όλα εξαρχής πάνω στο τραπέζι. Έτσι είχαν τον χρόνο να «ζυμωθούν» μέσα μας, ώστε στο τελικό αποτέλεσμα να έχουν δημιουργηθεί οι απαραίτητες συνάψεις που κάνουν το όλο ύφος ενιαίο. Ένα από τα δυσκολότερα κομμάτια σε αυτή τη σκηνοθετική γραμμή είναι η έντονη εναλλαγή ρόλων, χωρίς ιδιαίτερη βοήθεια από εξωτερικά μέσα, αλλά με την πεποίθηση ότι σε κάθε σκηνή πρέπει να μπαίνουμε απόλυτα και ολοκληρωτικά. Ωστόσο, αυτό είναι για μένα και από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά της παράστασης — κι ένα μεγάλο, δημιουργικό στοίχημα.

«Το έργο του Σαίξπηρ δεν «ωραιοποιεί» τον πόλεμο: δείχνει τη σκληρότητά του, τις απώλειες και τον φόβο, προβληματίζοντάς μας  σε σχέση με όσα συμβαίνουν σήμερα».

Αν μπορώ, μέσω της θεατρικής εμπειρίας, να προσφέρω έναν χώρο για αναστοχασμό, για λύτρωση ή απλώς για μια ανάσα αποφόρτισης, τότε ενισχύεται βαθιά μέσα μου η αίσθηση ότι αυτή η δουλειά έχει πραγματικό νόημα.

Να ανοίγει συζητήσεις, να αντικατοπτρίζει κοινωνικά ζητήματα και να αγγίζει την ανθρώπινη ψυχοσύνθεση με τρόπους που δύσκολα επιτυγχάνονται αλλού. Προσωπικά, υπήρξαν πολλές στιγμές που βρήκα καταφύγιο στο θέατρο, στο σινεμά και στις ιστορίες∙ στιγμές όπου ένιωσα ότι κάποιος, μέσα από έναν ρόλο, εξέφραζε κάτι που δεν ήξερα καν ότι με αφορά. Κι αν μπορώ κι εγώ, έστω και για λίγο, μέσω της θεατρικής εμπειρίας, να προσφέρω έναν χώρο για αναστοχασμό, για λύτρωση ή απλώς για μια ανάσα αποφόρτισης, τότε ενισχύεται βαθιά μέσα μου η αίσθηση ότι αυτή η δουλειά έχει πραγματικό νόημα. Η ουσία για μένα βρίσκεται στο ανθρώπινο αποτύπωμα που αφήνει κάθε παράσταση — εκεί, πολύ πριν και πολύ πέρα από το χειροκρότημα.

Απολαμβάνω πραγματικά το σπίτι μου, τον καναπέ, τα βιβλία, τις σειρές και τις ταινίες μου. Γνωρίζοντας όμως την τάση μου να «βολεύομαι», προσπαθώ να αξιοποιώ όσο καλύτερα γίνεται τον ελεύθερο χρόνο μου, κάνοντας όσα μου λείπουν στις πιο απαιτητικές περιόδους. Με την πρώτη ευκαιρία πηγαίνω στη θάλασσα και όσο ακόμα αντέχω, συνεχίζω να βουτάω. Μου αρέσουν οι εκδρομές, τα ταξίδια και οι ώρες που περνώ με φίλους. Κι αν υπάρχει κάτι που πραγματικά απολαμβάνω περισσότερο από όλα, αυτό είναι να κοιμάμαι αργά, χωρίς άγχος για το πότε θα χρειαστεί να ξυπνήσω.