“Το βράδυ υποχωρεί”: Τον Απρίλιο στις αίθουσες το ντοκιμαντέρ του Τίμωνα Κουλμάση

Μες στη ζωή του Μέμου και της Ζιζής, τέχνη και ιστορία του 20ού αιώνα συναντιούνται και αλληλοδιαπερνώνται· οι ελπίδες και οι διαψεύσεις, και από τις δύο πλευρές του «Σιδηρού Παραπετάσματος», αλληλεπικαλύπτονται και παράλληλα φωτίζουν η μία την άλλη. Τα έργα τους, με βαθιά πίστη στην πρόοδο και αγάπη για τον άνθρωπο, διατηρούν μια ζωντανή και ενεργή σχέση με την ιστορική συγκυρία· μιλούν εντός της εποχής τους: ο αντιφασιστικός αγώνας, το Ολοκαύτωμα, η συμμετοχή – ανάμεσα στην αντίσταση και τη συνεργασία με το ολοκληρωτικό καθεστώς – στην οικοδόμηση ενός δικαιότερου σοσιαλιστικού κόσμου.  Η ελπίδα που ματαιώθηκε. Η εξέγερση στη Βουδαπέστη, το 1956. Η σοβιετική εισβολή στην Πράγα, το 1968. Η πτώση του κομμουνισμού, το 1989.

Σήμερα, σε έναν κόσμο όπου η απώλεια των σταθερών αναφορών θολώνει τις συνειδήσεις και η άκρα δεξιά έχει περάσει το κατώφλι της εξουσίας σε μερίδα της Ευρώπης· σήμερα, που ίσως κληθούμε να σταθούμε απέναντι σε νέες μορφές ολοκληρωτισμού – τεχνολογικούς, βιοϊατρικούς ή άλλους – η ζωή του Μέμου και της Ζιζής Μακρή έρχεται να θέσει ξανά, με επίμονη διαύγεια, ένα ερώτημα που δεν έπαψε ποτέ να μας αφορά: τι μπορεί και τι οφείλει να είναι η τέχνη; Τι είναι εκείνο που δημιουργεί – και απέναντι σε τι ορθώνεται;

Αυτή η ταινία, ένα έργο για καλλιτέχνες που έζησαν εντός της ιστορίας, αντανακλά τη νεωτερικότητα της δημιουργίας τους μέσα από μια ευρηματική κινηματογραφική γλώσσα. Το βράδυ υποχωρεί δεν ακολουθεί μια ευθύγραμμη αφήγηση· αντ’ αυτού, συνθέτει με δυναμισμό ποικίλα στοιχεία και μέσα, διαμορφώνοντας μια αφήγηση που απελευθερώνεται από τη χρονολογική αλληλουχία των γεγονότων και προχωρά με αφηγηματικές ρήξεις.

Η εναλλαγή φορμά – Super 8, HD, 16mm – και η δημιουργική επεξεργασία σπάνιου αρχειακού υλικού υφαίνουν έναν συναισθηματικό τόπο, όπου ο θεατής καλείται να αναμετρηθεί με το παρελθόν, ιδωμένο από μια νέα, πιο προσωπική οπτική. Έτσι δημιουργείται ένα διαρκές πεδίο έντασης ανάμεσα στη μνήμη και την αντήχησή της στο παρόν. Δεν πρόκειται για χρονικό «ιστορικών» γεγονότων, αλλά για το ξεδίπλωμα μιας σειράς ιστορικών στιγμών, φορτισμένων με την πλήρη συναισθηματική τους πυκνότητα.

Μέσα από αρχειακό υλικό, μαρτυρίες, έργα τέχνης και προσωπικές αναμνήσεις, το ντοκιμαντέρ σκιαγραφεί μια κοινή ζωή αφιερωμένη στην τέχνη και στην αναζήτηση της ελευθερίας. Ένα βλέμμα πίσω στον 20ό αιώνα που παραμένει, τραγικά, επίκαιρο.

Ένα ντοκιμαντέρ που μετατρέπει τη μνήμη σε τέχνη και το σκοτάδι του παρελθόντος σε ένα φως που επιμένει.

Το Βράδυ Υποχωρεί δεν αφηγείται απλώς, μα στέκεται κι αφουγκράζεται: το όραμα μιας ουτοπίας, την πίστη στην ελευθερία, τη μνήμη που γίνεται μορφή.

Ένα ντοκιμαντέρ για δυο πρόσωπα που έζησαν εντός και εναντίον του χρόνου.

Ένα έργο για το φως που στέκει, όταν όλα γύρω υποχωρούν.