Σε τι οφείλεται η καρκινοφοβία και πώς μπορούμε να την ξεπεράσουμε;

Θα έλεγε κανείς ότι το 2024 θα ήταν πλέον ξεπερασμένος ο φόβος για τον καρκίνο. Θα έλεγε κανείς ότι η όλο και μεγαλύτερη γνώση για την ασθένεια αυτή, για τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, για τις καινοτόμες θεραπείες που έχουν αλλάξει το τοπίο, θα απέκδυαν τον καρκίνο από τον μανδύα της «κακιάς αρρώστιας».

Όταν όμως μία νέα γυναίκα… εντάξει, μία νέα μέλλουσα βασίλισσα των Βρετανών, νοσεί και νοσηλεύεται για μεγάλο διάστημα και η μόνη πληροφορία που δίνεται στη δημοσιότητα είναι ότι δεν έχει καρκίνο, τότε κάτι μου λέει ότι δεν έχουμε κάνει πολλά βήματα μπροστά ως προς την ψυχολογική αντιμετώπιση της νόσου. Από την άλλη, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η προσέγγιση του βασιλιά Καρόλου που μόλις έμαθε ότι είναι ασθενής είναι πολύ θετική. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση του παλατιού, ο βασιλιάς θέλησε να δημοσιοποιηθεί η ασθένειά του «γιατί όλοι πρέπει να αγκαλιάσουμε όσους δίνουν αυτόν τον αγώνα».

Στο μακρινό 1955, ο Αμερικανός δημοσιογράφος George Crile έγραψε ένα βιβλίο με τίτλο Cancer and Common Sense. Εκεί, περιγράφει μια σκηνή όπου ο ογκολόγος μιλά με τους συγγενείς μιας ηλικιωμένης κυρίας που έχει υποστεί εγκεφαλικό επεισόδιο και που ο οικογενειακός γιατρός τους έχει παραπέμψει σε ογκολόγο, φοβούμενος ότι πρόκειται για όγκο στον θυρεοειδή που έχει κάνει μετάσταση στον εγκέφαλο. Μιλώντας με τους συγγενείς ο ογκολόγος, αναγνωρίζοντας τις βλάβες από το εγκεφαλικό επεισόδιο, τους ανακοινώνει ότι η κατάσταση της ασθενούς είναι σοβαρή και πιθανότατα μη αναστρέψιμη. Η μία κόρη της ασθενούς ρωτάει τον γιατρό εάν πρόκειται για καρκίνο.

«Όχι, κυρία μου, δεν είναι καρκίνος», απαντά ο ογκολόγος.

«Δόξα τω Θεώ», αναφωνούν τα μέλη της οικογένειας.

Αυτό που επιτυχημένα τονίζει ο συγγραφέας είναι ότι ο φόβος για τον καρκίνο ξεπερνά συχνά την κοινή μας λογική – και παρότι έχουν περάσει σχεδόν 70 χρόνια, η κατάσταση δεν έχει αλλάξει πάρα πολύ. Και σήμερα ακόμη, παρότι ξέρουμε ότι πολλές μορφές καρκίνου είναι ιάσιμες και ότι υπάρχουν πολλές αποτελεσματικές θεραπείες, πολλοί θα παγώναμε ακούγοντας μια διάγνωση για καρκίνο ενώ πιθανότατα δεν θα υπήρχε αυτή η ακαριαία αντίδραση εάν ο γιατρός μας ανακοίνωνε προχωρημένη καρδιακή ανεπάρκεια…

Το έχει πει και η Αντζελίνα Τζολί το 2013 ανακοινώνοντας την προληπτική διπλή μαστεκτομή της: «Ο καρκίνος συνεχίζει να είναι μια λέξη που προκαλεί φόβο στην καρδιά των ανθρώπων, δημιουργώντας μια βαθιά αίσθηση αδυναμίας».

Για να επιστρέψουμε για μια στιγμή στη βασιλική οικογένεια της Αγγλίας, η ανακοίνωση του βασιλιά Κάρολου για το πρόβλημα του προστάτη του, οδήγησε σε αύξηση των αναζητήσεων για τον προστάτη στις σελίδες του ιστότοπου του Βρετανικού NHS: από περίπου 1.400 αναζητήσεις την ημέρα, μετρήθηκαν 16.410 την επόμενη ημέρα της ανακοίνωσης του Μπάκιγχαμ.

Στο μεταξύ, το παλάτι ανακοίνωσε χθες ότι κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του, ο βασιλιά Κάρολος βρέθηκε με καρκίνο και ξεκινά τακτικές θεραπείες. Σε κάθε περίπτωση, ο έλεγχος που έγινε, είτε ήταν στο πλαίσιο της προσυμπτωματικής εξέτασης είτε της διερεύνησης ενός συμπτώματος ή ευρήματος, βοήθησε πιθανότατα να αποκαλυφθεί πιο γρήγορα η νόσος και να ξεκινήσει ο βασιλιάς έγκαιρα θεραπείες. Ή έτσι αφήνουν να εννοηθεί τα πρώτα, συγκρατημένα αισιόδοξα, νέα που διαρρέουν αυτή τη στιγμή σχετικά με την διάγνωση του βασιλιά.

Μιλώντας για προσυμπτωματικό έλεγχο, είναι η ανάγκη για μια αίσθηση ελέγχου στο σώμα μας αυτή που μας ωθεί σε αυτές τις εξετάσεις για τον καρκίνο, εξηγούν ειδικοί. Και ίσως να είναι έτσι. Ο Jimmie Holland, πρωτοπόρος ερευνητής στον τομέα της ψυχο-ογκολογίας είχε σχολιάσει ότι πολλές γυναίκες και οι γιατροί τους αισθάνονται ότι η προληπτική μαστογραφία είναι η μόνη θετική ενέργεια που μπορούν να κάνουν για να διασκεδάσουν τους φόβους τους για τον καρκίνο.

Από την άλλη πλευρά, είναι εξίσου πολλοί οι άνθρωποι που, από το φόβο μίας θετικής διάγνωσης, δεν κάνουν τις προληπτικές εξετάσεις που συστήνονται για την ηλικία ή το ιατρικό τους ιστορικό. Σε αυτό παίζει ρόλο η φύση της νόσου, που πολλές φορές η κατάληξή της σχετίζεται με πόνο και σωματική ταλαιπωρία για τον πάσχοντα και ψυχική ταλαιπωρία για τους αγαπημένους του. Σε έρευνα που έγινε το 2018 από την Αμερικανική Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας (ASCO), ο μεγαλύτερος λόγος που έδωσαν οι άνθρωποι για το φόβο τους μπροστά στη διάγνωση του καρκίνου, σε συνδυασμό με το φόβο του ίδιου του θανάτου, ήταν ο πόνος και η ταλαιπωρία.

Τέλος, ένας ακόμη ψυχολογικός παράγοντας συμβάλλει στο φόβο μας για τον καρκίνο. Η βιβλιογραφία αναφέρεται σε αυτόν ως “προσωποποίηση». Ένας κίνδυνος που συνδέεται με ένα πραγματικό πρόσωπο -με πρόσωπο και όνομα, όπως εμείς- είναι πιο τρομακτικός. Όλοι γνωρίζουμε κάποιον που έχει ή είχε καρκίνο. «Ο καρκίνος είναι μία νόσος που σε κάποιες κοινωνίες/ανθρώπους έχει δαιμονοποιηθεί κοινωνικά. Επίσης, δεν έχουν όλοι γνώση και πρόσβαση στην ενημέρωση και τις νέες εξελίξεις στις θεραπείες» εξηγεί η Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου, ψυχολόγος και οικογενειακή θεραπεύτρια. «Ένας ακόμη λόγος που μια διάγνωση για καρκίνο προκαλεί έντονο φόβο σε κάποιους ανθρώπους είναι ότι δεν μπορούν/θέλουν να παλέψουν εσωτερικά το θέμα της τρωτότητας της ζωής και του νοήματος αυτής», συμπληρώνει.

«Η καρκινοφοβία μπορεί να βασίζεται και σε αμιγώς ρεαλιστικά αίτια», προσθέτει η Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου. «Μπορεί κάποιος να έχει βιώσει τον θάνατο ενός αγαπημένου του ανθρώπου από καρκίνο και να υποφέρει από μετατραυματικό στρες. Ή να θέλει να έχει τον έλεγχο στη ζωή του και να θεωρεί ότι ο καρκίνος είναι ένα από τα νοσήματα όπου ο ασθενής χάνει τελείως τον έλεγχο».

Με όλα τα παραπάνω, ναι, ο φόβος για τον καρκίνο είναι κατανοητός και ανθρώπινος. Δεν θα πρέπει όμως να ξεπερνάει τη λογική, δεν θα πρέπει να δημιουργεί κοινωνικό στίγμα, να φρενάρει τις τακτικές προληπτικές εξετάσεις.

Όσο λογικά κι αν είναι όλα τα παραπάνω κι όσο κι αν εξηγούν το συναίσθημα του φόβου και της αδυναμίας μπροστά στον καρκίνο, υπάρχουν πολλά στοιχεία που μας δίνουν δύναμη και έλεγχο απέναντι στη νόσο. «Κάτι που θα ήθελα επίσης να τονίσουμε είναι ότι η γνώση και η πρόληψη ηρεμεί. Σίγουρα, εάν εμείς ή κάποιος στο περιβάλλον μας έχει καθημερινές ενδείξεις καρκινοφοβίας ή στο άκουσμα της λέξης αντιδρά υπερβολικά, η επίσκεψη σε έναν ειδικό μπορεί να τον βοηθήσει να διαχειριστεί αυτό το συναίσθημα», προσθέτει η Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου.

Ας μην ξεχνάμε ότι οι εξελίξεις στις θεραπείες, που επιτρέπουν την εξατομικευμένη αντιμετώπιση σε κάθε περίπτωση καρκίνου, και η πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και κλινικές μελέτες, είναι το πρώτο και βασικό μας «όπλο» κατά του φόβου.

Η έγκυρη ενημέρωση από πολλές και διαφορετικές πηγές, οι σύλλογοι ασθενών που βοηθούν και στηρίζουν, οι κορυφαίοι επιστήμονες στη χώρα μας, κάνουν τη νόσο πιο κατανοητή, πιο διαχειρίσιμη και πιο αντιμετωπίσιμη.

Και οι εξελίξεις τρέχουν με ασύλληπτο ρυθμό: Σκέψου ότι πλέον ο καρκίνος δεν αντιμετωπίζεται θεραπευτικά αποκλειστικά σύμφωνα με το όργανο που έχει προσβάλλει αλλά και με το μοριακό προφίλ κάθε ασθενούς – ό,τι πιο εξατομικευμένο και στοχευμένο δηλαδή!

Περιμένουμε στο επόμενο χρονικό διάστημα να δούμε τι θα δείξουν οι έρευνες σχετικά με τα εμβόλια για τον καρκίνο…

Και τέλος, το πιο χρήσιμο «εργαλείο» για τη διαχείριση της νόσου και του φόβου: ο προσυμπτωματικός έλεγχος που είναι στις περισσότερες περιπτώσεις διαθέσιμος και δωρεάν.