Οι εμβληματικές γυναίκες που διαμόρφωσαν τη μοντέρνα φωτογραφία επιτέλους σε “πρώτο πλάνο”

Η έκθεση του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης, με τίτλο «The New Woman Behind the Camera», επαναξιολογεί την ιστορία της φωτογραφίας και πυροδοτεί νέες συζητήσεις για την πολύτιμη συνεισφορά των γυναικών φωτογράφων. Αποφασιστικές γυναίκες, εξοπλισμένες με μια φωτογραφική κάμερα, οι οποίες χάραξαν ένα μονοπάτι το οποίο αγνοήθηκε, στις περισσότερες των περιπτώσεων, από την ιστορία της μοντέρνας φωτογραφίας.

Lola Álvarez Bravo, «In Her Own Prison», 1950.

Εμπνευσμένη από το παγκόσμιο ιδεώδες της «Νέας Γυναίκας», η έκθεση περιλαμβάνει περισσότερες από 120 φωτογράφους από είκοσι και πλέον χώρες και εξερευνά το ποικιλόμορφο έργο «νέων» γυναικών από τη δεκαετία του 1920 έως τη δεκαετία του 1950, οι οποίες ασπάστηκαν τη φωτογραφία ως ένα μέσο επαγγελματικής και καλλιτεχνικής έκφρασης. Σφυρηλάτησαν μια αξιοθαύμαστη καριέρα και συνεισέφεραν σημαντικά στην πρόοδο του μέσου.

Κατά τη διάρκεια αυτής της ταραχώδους περιόδου, που διαμορφώθηκε από δύο παγκόσμιους πολέμους, οι γυναίκες φωτογράφοι πρωτοστάτησαν στην πρωτοπορία του φωτογραφικού πειραματισμού και δημιούργησαν πολύτιμες οπτικές μαρτυρίες, οι οποίες αντανακλούσαν τόσο τις προσωπικές τους εμπειρίες όσο και τους κοινωνικοπολιτικούς μετασχηματισμούς της εποχής. Από την Μεγάλη Ύφεση, τους Παγκόσμιους Πολέμους και την άνοδο του φασισμού έως την ανεξαρτησία της Ινδίας, την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας και την μετοπολεμική αμερικάνικη κατοχή της Ιαπωνίας.

Πρόκειται για την πρώτη έκθεση που προσεγγίζει το ζήτημα στη διεθνιστική του μορφή, υπογραμμίζοντας το καινοτόμο έργο των γυναικών φωτογράφων σε τομείς όπως το πορτραίτο, η μόδα και η διαφήμιση, ο καλλιτεχνικός πειραματισμός, η φωτογραφία δρόμου, η εθνογραφία και το φωτορεπορτάζ. Ανάμεσα στις φωτογράφους που περιλαμβάνονται στην έκθεση, βρίσκονται οι Μπερενίς Άμποτ, Ίλζε Μπινγκ, Λόλα Άλβαρες Μπράβο, Φλόρεστιν Περώ Κόλινς, Ίμοτζεν Κάνινγκχαμ, Madame d’Ora, Φλόρενς Χένρι, Ελιζαβέτα Ιγκνατόβιτς, Κονσουέλο Κανάγκα, Ζερμαίν Κρουλ, Ντοροθέα Λανγκ, Ντόρα Μάαρ, Τίνα Μοντότι, Niu Weiyu, Τσουνέκο Σασαμότο, Γκέρντα Τάρο, Βέρα Τζάκσον και Χόμαϊ Βιαραγουάλα.

Homai Vyarawalla, «The Victoria Terminus», Bombay (1940s)

Η «Νέα Γυναίκα» των 1920s αποτελούσε ένα δυναμικό πρότυπο μοντερνισμού. Ένα παγκόσμιο φαινόμενο που ενσάρκωνε την ιδέα της γυναικείας ενδυνάμωσης μέσα από γυναίκες που επέφεραν επαναστατικές αλλαγές στη ζωή και την τέχνη. Ένα σύμβολο χειραφέτησης που καθιερώθηκε στα χρόνια που ακολούθησαν.

Μια φιγούρα γεμάτη αυτοπεποίθηση, με καρέ μαλλί και κομψό ντύσιμο, η οποία έβγαινε στον έξω κόσμο για να γευτεί όσα η ζωή είχε να της προσφέρει. Η εικόνα της κατέκλυσε τις σελίδες των περιοδικών αψηφώντας τις παραδοσιακές αντιλήψεις και τα έμφυλα στερεότυπα και υποστηρίζοντας έναν ανέμελο μοντερνισμό. Η «Νέα Γυναίκα» ενστερνίστηκε νέους ρόλους και ευθύνες, νέες περσόνες ακόμη και νέες εξουσίες που σε καμία περίπτωση δεν κατείχε προηγουμένως.

Dorothea Lange, «Japanese-American owned grocery store», Oakland, California,” 1942

Αν και αρκετές από τις φωτογράφους, των οποίων τα έργα εκτίθενται στην έκθεση, δεν θεωρούσαν τους εαυτούς τους «Νέες Γυναίκες» ή φεμινίστριες, ωστόσο μέσα από τη δουλειά τους διαγράφονται κάποια κοινά κίνητρα: Η πάλη με τα δεσμά της ελευθερίας τους και η χρήση της φωτογραφικής μηχανής ως ένα εργαλείο ενδυνάμωσης.

Σύμφωνα με την επιμελήτρια της έκθεσης Andrea Nelson: «Πρόκειται για την πάλη του να έχεις τη δυνατότητα να κάνεις επιλογές στη ζωή, αν θέλεις ή όχι να εργαστείς εκτός σπιτιού, αν θες ή όχι να παντρευτείς, να κάνεις παιδιά, να είσαι πολιτικά δραστήρια- Νομίζω πως η “Νέα Γυναίκα” αποτελεί σύμβολο αυτού». 

Tsuneko Sasamoto, μια από τις πρώτες Γιαπωνέζες φωτορεπόρτερ, φωτογραφία αγνώστου το 1940.

Αρκετές από αυτές κατάφεραν να φτάσουν στο υψηλότερο επίπεδο της τέχνης τους, ενώ άλλες απομακρύνθηκαν από τους δημιουργικούς τους στόχους εξαιτίας του ακραίου σεξισμού της εποχής τους. Οι θέσεις τους στις σχολές φωτογραφίας κατακλύζονταν από άντρες, οι ίδιες νουθετήθηκαν να ακολουθήσουν τους περισσότερο «γυναικείους» τομείς του επαγγέλματος τους όπως το ρετουσάρισμα ή τα οικογενειακά πορτραίτα, ενώ δύσκολα προάγονταν σε κάτι περισσότερο από τη θέση ενός βοηθού. Μερικές γίνονταν επικεφαλής ενός στούντιο το οποίο κάποτε διήυθυναν οι πατεράδες ή οι σύζυγοί.

Υπήρξαν περιπτώσεις που η καριέρα τους διακόπηκε απότομα από το γάμο, τη μητρότητα, την πολιτική εξορία ή τον πόλεμο. Πολλές απορρίφθηκαν από τον κόσμο της τέχνης επειδή εργάζονταν στον χώρο της μόδας και το ρεπορτάζ και δεν θεωρούσαν τον εαυτό τους ως συνειδητό καλλιτέχνη. Ακόμη περισσότερες αγνοήθηκαν από τους κριτικούς και τους επιμελητές που αρνούνταν να αναγνωρίσουν την γυναικεία συνεισφορά.

Ilse Bing Ballet «L’Errante» Παρίσι 1933

Σε μερικές χώρες οι νέες γυναίκες φωτογράφοι που αποτέλεσαν τη προσωποποίηση της «Νέας Γυναίκας» συνάντησαν πικρία και αντίσταση, καθώς οι δυναμικές φωτογραφίες, οι διαφημίσεις, το καρέ μαλλί και τα μοντέρνα φορέματα είχαν συσχετιστεί σθεναρά με τα έθιμα της Δύσης. Επομένως, εκτός από τον σεξισμό, οι γυναίκες φωτογράφοι εκτός δυτικής Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών έρχονταν αντιμέτωπες με κατηγορίες για υιοθέτηση πρακτικών ενάντια στο έθνος και την κουλτούρα τους.

Από την άλλη πλευρά τους δινόταν πρόσβαση σε μια πραγματικότητα την οποία οι άντρες συνάδελφοί τους δεν μπορούσαν να καταγράψουν. Είτε πρόκειται για γυναίκες που ποζάρουν στο φακό χαλαρές και με χαμόγελο είτε για περιπτώσεις όπου λόγω κοινωνικών και θρησκευτικών παραδόσεων, η αλληλεπίδραση μεταξύ γυναικών και αντρών εκτός οικογενείας θεωρούταν απαγορευτική.

Karimeh Abbud, Three Women (1930s)

Για τη «Νέα Γυναίκα», λοιπόν, το να αρχίσει να τραβάει φωτογραφίες σήμαινε ότι «πολιτιστικά» στεκόταν στην άκρη ενός γκρεμού. Το κλικ της φωτογραφικής κάμερας δεν άφηνε εκτεθειμένο μόνο το θέμα που φωτογράφιζε αλλά και την ίδια τη φωτογράφο. Ιδιαίτερα στην περίπτωση που το θέμα ήταν μια άλλη γυναίκα, φωτογράφος και μοντέλο γίνονταν ένα.

Για αιώνες η γυναίκα αποτελούσε αντικείμενο παρατήρησης καθώς όλη η ύπαρξη της αντικειμενοποιούνταν. Με το να πάρει την κάμερα στα χέρια της, η «Νέα Γυναίκα» δεν τραβούσε την προσοχή από πάνω της, αλλά γινόταν όλο και πιο ορατή. Ωστόσο, χάρη στη φωτογραφία μπορούσε να ανταποδώσει και η ίδια το βλέμμα και να παρατηρήσει με μια νέα δύναμη τον κόσμο γύρω της.

Πηγή: MET, Washington Post, New York Times, The Art Newspaper.