Ποιοι είναι οι υποψήφιοι για τα Κρατικά Λογοτεχνικά Βραβεία 2019;

Πριν κλείσει η δεύτερη χρονιά της θητείας της, η Επιτροπή Απονομής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας ολοκλήρωσε την επιλογή τίτλων της εκδοτικής παραγωγής του 2018 για τις βραχείες λίστες και κατέθεσε τις αποτιμήσεις της για τα βιβλία όλων των θεματικών κατηγοριών. Σε λιγότερους από είκοσι τρεις μήνες, η Επιτροπή κατόρθωσε να μελετήσει και να κρίνει τις λογοτεχνικές εκδόσεις τριών ετών (2016, 2017, 2018), καλύπτοντας τον χαμένο χρόνο, έτσι ώστε η διάδοχη Επιτροπή να μπορεί να ασχοληθεί πλέον με τη λογοτεχνική παραγωγή του προηγούμενου έτους (2019). Ας σημειωθεί ότι η εν ενεργεία Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας εργάστηκε το τελευταίο διάστημα με ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες τηλεσυνεδρίασης λόγω της υγειονομικής κρίσης.

Η εξέταση των τίτλων που περιλαμβάνονται στους καταλόγους της Εθνικής Βιβλιοθήκης και το υλικό που παρέχουν ιστοσελίδες όπως το biblionet.gr, με την προσθήκη βιβλίων που κατατέθηκαν απευθείας στη Διεύθυνση Γραμμάτων του Υπουργείου, μάς επέτρεψαν να έχουμε, στο μέτρο του δυνατού, γενική εποπτεία της λογοτεχνικής παραγωγής του 2018, που αποδεικνύεται εξίσου πλούσια με τα προηγούμενα χρόνια, αν δεν παρουσιάζει μάλιστα αυξητικές τάσεις (2.393 τίτλοι στους καταλόγους της ΕΒΕ για τις πέντε θεματικές κατηγορίες).

Με τη βοήθεια των εκδοτών, μελετήσαμε τη βιβλιοπαραγωγή του έτους, ωσότου καταλήξουμε στις ευρείες και εν συνεχεία στις βραχείες λίστες. Για την κρίση των βιβλίων όλων των θεματικών κατηγοριών ανατρέξαμε στα κριτήρια πρόκρισης και αποκλεισμού που είχαμε ορίσει την πρώτη χρονιά της θητείας μας και ξανασυζητήσαμε κατά την 1η Συνεδρίαση της Επιτροπής για τα βιβλία του 2018. Χάρη στη συσσωρευμένη εμπειρία των δύο ετών, στην εξοικείωση με τις θεματικές κατηγορίες των βιβλίων και στην καλή συνεργασία, ανταλλάξαμε και διατυπώσαμε κριτικές επισημάνσεις για τα χαρακτηριστικά και τις τάσεις που διαμορφώνονται στον χώρο της ελληνικής λογοτεχνίας.

Έτσι, η ποιητική παραγωγή του 2018 κρίθηκε ποσοτικά και ποιοτικά ιδιαίτερα αξιόλογη, πολύμορφη, πολυθεματική και πολυεπίπεδη, με αρκετές αξιοπρόσεκτες νεότερες φωνές. Χαρακτηριστικά των ποιητικών συλλογών ήταν η ποικιλότροπα παιγνιώδης τάση, η έμφαση στη διακειμενικότητα, το ερωτικό στοιχείο και το κοινωνικό πλαίσιο, ο στοχαστικός λυρισμός και η ισχυρή παρουσία του ποιητικού εγώ.

Το 2018 θεωρήθηκε επίσης πολύ καλή χρονιά για το μυθιστόρημα, που έδωσε εντυπωσιακά δείγματα ωριμότητας, θεματικής και εκφραστικής ποικιλίας, υφολογικής αρτιότητας και τόλμης, με κυρίαρχες τη νεορεαλιστική και τη μεταμοντέρνα τάση, και συχνές αναφορές στη μεταπολεμική Ελλάδα, τη ναζιστική εμπειρία, αλλά και σύγχρονα κρίσιμα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα μιας ρευστής παγκοσμιοποιημένης πραγματικότητας.

Λιγότερο ικανοποιητική σε σχέση με τις δύο προηγούμενες χρονιές θεωρήθηκε γενικά η παραγωγή διηγήματος και νουβέλας, αν και επισημάνθηκαν, δίπλα στις καταξιωμένες πεζογραφικές συμβολές, ευφάνταστες επιλογές θεμάτων από νεότερους και νεότερες συγγραφείς, ενδιαφέροντες πειραματισμοί με μικρές φόρμες και ανάμειξη των ειδών.

Ως προς το δοκίμιο, η Επιτροπή θαύμασε και πάλι την εμβρίθεια, τη στοχαστικότητα και τη θεματική ποικιλία συνθετικών μελετών και συναγωγών κριτικών άρθρων, σημείωσε την εντυπωσιακή παρουσία βιβλίων υποδομής στο πεδίο της πολιτισμικής και κοινωνικής ιστορίας, της γραμματολογίας και της λογοτεχνικής κριτικής, αλλά και την υπερίσχυση μιας ακαδημαϊκής παραγωγής έναντι του λογοτεχνικού δοκιμιακού λόγου.

Στην κατηγορία της μαρτυρίας – βιογραφίας – χρονικού – ταξιδιωτικής λογοτεχνίας παρατηρήθηκε η περαιτέρω συρρίκνωση των οδοιπορικών αλλά αυτή τη φορά και η υποχώρηση της βιογραφίας, αντίθετα αναδείχτηκαν ενδιαφέροντα αυτοβιογραφικά κείμενα, μαρτυρίες και ιστορικά χρονικά.

Ως προς το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα (άρθρο 40 του νόμου 3905, § 5), επιβεβαιώσαμε και φέτος τη διαπίστωση που έχουμε επισημάνει επανειλημμένα ότι το ηλικιακό όριο των 35 ετών περιορίζει δραστικά τις επιλογές της Επιτροπής στην κατηγορία αυτή και αδικεί πρεσβύτερους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς. Η κατάργηση του ορίου ηλικίας θα ήταν, οπωσδήποτε, προς τη σωστή κατεύθυνση.

Δείτε στις επόμενες σελίδες τη χαρτογράφηση και αποτίμηση της λογοτεχνικής παραγωγής του 2018