Ο Κώστας Παπακωνσταντίνου μάς εξηγεί γιατί ο “Γάμος” του Μάριου Ποντίκα παραμένει ακόμα τόσο επίκαιρος

“…Στην τελευταία αλλαγή του Ποινικού Κώδικα, κατάφεραν ο βιασμός να ορίζεται με βάση την απουσία συναίνεσης και όχι τη χρήση βίας ή απειλής. Πλέον «όχι» σημαίνει «όχι» και στη «νομική γλώσσα». Τι γίνεται όμως με τα μυαλά μας και τις συμπεριφορές μας; Η δημόσια συζήτηση περί βιασμού και σεξουαλικών επιθέσεων έχει ανοίξει και στην Ελλάδα. Εμείς, επιλέγουμε να ανεβάσουμε τον «Γάμο» του Μάριου Ποντίκα, θέλοντας, ως ομάδα, να συμμετέχουμε σε αυτήν τη συζήτηση.”

Αυτά είναι τα λόγια της ομάδας του σκηνοθέτη Κώστα Παπακωνσταντίνου, που με την Αγγελική Μαρίνου αποφάσισαν να ανεβάσουν και να συνσκηνοθετήσουν το εμβληματικό έργο του Μάριου Ποντίκα, “Γάμος,” 40 χρόνια μετά το πρώτο του ανέβασμα από τον Κάρολο Κουν.

Εμείς μιλήσαμε με τον Κώστα Παπακωνσταντίνου για αυτό το διαχρονικό, αλλά ταυτόχρονα πάντα επίκαιρο έργο του Μάριου Ποντίκα, που ανεβαίνει στο Θέατρο Σταθμός.

Ο σκηνοθέτης Κώστας Παπακωνσταντίνου

Το έργο ήταν πρόταση της Αγγελικής Μαρίνου με την οποία συνυπογράφουμε την σκηνοθεσία. Το έδωσε στα μέλη της ομάδας μας να το διαβάσουμε και οι αντιδράσεις ήταν αποκαλυπτικές. Οι γυναίκες όλες συγκλονίστηκαν, οι άντρες όλοι παραμείναμε ψύχραιμοι. Εκεί καταλάβαμε ότι το έργο έχει πολύ ζουμί που εμείς μεγαλωμένοι ως αγοράκια δεν μπορούσαμε να το καταλάβουμε. Συμφωνήσαμε λοιπόν να το ανεβάσουμε, αλλά είπαμε με την Αγγελική ότι θα το σκηνοθετήσουμε παρέα, γιατί μας ήταν απαραίτητη η γυναικεία ματιά και αντίληψη.

Είναι ένα σπουδαίο έργο που μετά το πρώτο ανέβασμά του το 1979 στο θέατρο τέχνης, πέρασαν 40 χρόνια χωρίς να ανέβει ποτέ από επαγγελματικό θίασο. Ο λόγος, νομίζω, είναι ότι είναι ένα πολύ σκληρό και σοκαριστικά  ειλικρινές έργο για ένα θέμα που δεν μπορείς να μην λερωθείς αν το αγγίξεις. Η προσέγγισή μας ήταν να μην αδικήσουμε το έργο και να μη μασήσουμε μπροστά στην ουσία του, λειαίνοντας τις γωνίες του. Με νέες θεατρικές φόρμες, προκαλούμε το σοκ που στόχευε ο συγγραφέας, αναγκάζοντας τους θεατές και τους εαυτούς μας  να δουν κατάματα την κουλτούρα του βιασμού.

Το έργο του Μ. Ποντίκα συμπυκνώνει όλους τους λόγους για τους οποίους έπρεπε να αλλάξει ο νόμος και για τους οποίους πρέπει να αλλάξουν και τα μυαλά μας και οι συμπεριφορές μας.

Μόλις πέρσι, στην τελευταία αλλαγή του ποινικού κώδικα, εκσυγχρονίστηκε το νομικό πλαίσιο που αφορά στην βία κατά των γυναικών και στα σεξουαλικά εγκλήματα. Αυτό έγινε μετά από αγώνες δεκαετιών του γυναικείου κινήματος στη χώρα μας και στο εξωτερικό. Πλέον, η σχετική συζήτηση για αυτά τα θέματα έχει ανοίξει ευρύτερα. Το έργο του Μ. Ποντίκα συμπυκνώνει όλους τους λόγους για τους οποίους έπρεπε να αλλάξει ο νόμος και για τους οποίους πρέπει να αλλάξουν και τα μυαλά μας και οι συμπεριφορές μας.

Φωτογραφία από την παράσταση που σκηνοθετεί ο Κώστας Παπακωνσταντίνου με την Αγγελική Μαρίνου, ©️Nikos Vardakastanis

Η ιστορία αφορά σε μία υπόθεση μετά από έναν βιασμό. Το έργο ακολουθεί δύο αφηγηματικούς άξονες. Παρακολουθούμε την οικογένεια του θύματος, πατέρα, μητέρα, μεγαλύτερη αδερφή, και την πίεση που ασκούν στο κορίτσι που βιάστηκε, ως αντανάκλαση της πίεσης που δέχονται από την κοινωνία. Οι έντονες σκηνές της οικογένειας διακόπτονται  από μονολόγους  που παρεμβάλλονται, των παραγόντων της δίκης (συνήγορος, ιατροδικαστής,  εισαγγελέας, μάρτυρες, κατηγορούμενος). Το έργο κλείνει με τον συμβιβασμό των δύο οικογενειών και τον γάμο του θύματος με τον βιαστή του.

Ο «Γάμος» είναι ένα από τα καλύτερα νεοελληνικά θεατρικά έργα και για σαράντα χρόνια ήταν ξεχασμένο.

Ανακάλυψα πόσο σπουδαίος συγγραφέας είναι ο Μάριος Ποντίκας, ο οποίος αξίζει να πω ότι ερχόταν και στις πρόβες μας με εφηβικό ενθουσιασμό! Ανακάλυψα ότι ο «Γάμος» είναι ένα από τα καλύτερα νεοελληνικά θεατρικά έργα και για σαράντα χρόνια ήταν ξεχασμένο.

Γιατί δεν μπορεί να κάνει ότι δεν συμβαίνει όλη αυτή η βία, ότι δεν υπάρχει το θέμα. Ας μιλήσουμε, ας ουρλιάξουμε. Γιατί πρέπει να σπάσει η σιωπή.

Σκληρό, προφητικό, γυναικείο.

«Εντάξει, σε έδειρα κι ορισμένες φορές αλλά ποιος άντρας δεν δέρνει την γυναίκα του;»

Φωτογραφία από τις σημειώσεις του Κώστας Παπακωνσταντίνου πάνω στο κείμενο

Σημειώσεις πάνω στο κείμενο, μόνο με μολύβι, αμέτρητα ερωτηματικά (λατινικά γιατί είναι πιο ευδιάκριτα), υπογραμμίσεις, κοψίματα, και ελάχιστες σημειώσεις με λέξεις. Τα υπόλοιπα τα γράφω στο ημερολόγιο πρόβας (συνήθως μπλε σχολικό τετράδιο).