Θεατής: O φόβος τρώει τα σωθικά στο θέατρο Τέχνης

«Angst Essen Seele Auf» (Fear Eats The Soul) είναι ο τίτλος της ταινίας ορόσημο του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ (1974) που για πρώτη φορά παρουσιάζεται ως θεατρική εκδοχή στην ελληνική σκηνή.

Μια μοναχική μεσήλικας, καθαρίστρια, γνωρίζει κατά τύχη έναν πολύ νεότερο της, τον μετανάστη Αλί και τον ερωτεύεται. Ενάντια σε κάθε πρέπει και λογική θα τον παντρευτεί και δε θα διστάσει, για να υποστηρίξει την επιλογή της, να έρθει αντιμέτωπη με τα τρία της παιδιά, τον ξενοφοβικό και συντηρητικό επαγγελματικό και κοινωνικό της περίγυρο. Η περιφρόνηση που εισπράττει το ζεύγος σταδιακά θα κλονίσει και τη δική του σχέση και ο κάθε λογής ρατσισμός θα ζυγιαστεί με τη δύναμη της αγάπης.

Είναι μια δουλειά που κύριο της χαρακτηριστικό έχει τη λιτότητα, χωρίς ωστόσο να καθίσταται απλοϊκή. Απλότητα τόσο ως προς τη χρήση σκηνικών, όσο και ως προς τα εκφραστικά μέσα. Η επιλογή αυτή φαίνεται να είναι συνειδητή και να προκύπτει από μια αφαιρετική -εκ των προτέρων- διάθεση που αναπόφευκτα οδηγεί στην απλούστευση των διαδικασιών που αφορούν τόσο στην ιστορία, όσο και στην αναπαράστασή της, εν τέλει στην αποσύνδεσή της από το ομότιτλο φιλμ, γεγονός όχι απαραίτητα αρνητικό. Ενδεχομένως η προσέγγιση μπορεί να προβληματίζει, ωστόσο όμως μπορεί να προκριθεί ως προσωπική σκηνοθετική σφραγίδα (Σίμος Κακάλας), ως στίγμα και όχι ως προχειρότητα. Στο ρίσκο αυτό των συνοπτικών εκδηλώσεων παραμερίστηκε -είναι αλήθεια- η όποια εσωτερίκευση των ρόλων, δίνοντας βαρύτητα στη γοργή εξέλιξη, στα έξυπνα “εφέ”, στην “τακτοποίηση” δρώντων και δρωμένων. Τα σκηνοθετικά ευρήματα απλά και ποικίλα (ενδεικτικά εναλλαγή ρόλων με χαρτοσακούλες, γεύμα με μινιατούρες, αναδιάταξη αντικειμένων για αλλαγή περιβάλλοντος) μοιάζουν να είναι εκείνα που έχουν το προβάδισμα και να δίνουν την όποια ταυτότητα στην παράσταση. Τα μηνύματα ξενοφοβίας και ρατσισμού διέρχονται αθόρυβα, γίνονται αντιληπτά, χωρίς ωστόσο να κραυγάζουν, μένουν οι εικόνες για να βγάλουν τη συγκίνηση.

Οπωσδήποτε το αβανταδόρικο όνομα της παράστασης είναι η Τάνια Τσανακλίδου και κάθε αναφορά στη δουλειά μοιραία τη συμπεριλαμβάνει. Δεν είναι όμως ότι επισκιάζει το συνολικό αποτέλεσμα. Η ίδια πείθει ως ταπεινή και καλόψυχη Έμμι, λειτουργώντας χωρίς εξάρσεις και υπερβολές, με δόση ηρεμίας στις αντοχές της ηρωίδας, ίσως και παραπάνω από την αναμενόμενη. Το ίδιος καλός είναι και ο Κωστής Καλλιβρετάκης στον ρόλο του μετανάστη Αλί που δέχεται έναν άλλο ρατσισμό, αυτόν του αλλόκοτου έρωτα για μια πολύ μεγαλύτερη γυναίκα και καλείται να παλέψει με τα θέλω του αναδύοντας τον εσωτερικό διχασμό. H Δήμητρα Κούζα, ο Κωνσταντίνος Μωραΐτης και η Ειρήνη Κότσιφα αποδεικνύονται παραπάνω από ικανοποιητικοί στις σκηνοθετικές επιταγές και χειρίζονται με επιδεξιότητα το σύνολο των δεύτερων ρόλων.

“Αθόρυβη” δουλειά -θυμίζει ακόμα και αναλόγιο-, με τη σκηνοθετική εμπλοκή της απλότητας να ξαφνιάζει και να λειτουργεί γενικότερα ως μια νέου τύπου πρόταση.