Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο: Το έπος του Πιέρ Πάολο Παζολίνι στον κινηματογράφο Αλεξάνδρα

Η ταινία γυρισμένη το 1964 αποτελεί την κορυφαία μεταφορά της ζωής του Χριστού στη μεγάλη οθόνη. Είναι η πρώτη φορά που ο κινηματογράφος της πρόζας και ο κινηματογράφος της ποίησης συμπλέκονται, συμφύρονται και δημιουργούν ένα αμάλγαμα που διαφοροποιεί σε μεγάλο βαθμό το παρόν παζολινικό έργο από όλες τις άλλες ως τότε μεταφορές αλλά και μέχρι τις μέρες μας. Ο Παζολίνι επιλέγει το λόγο του Ματθαίου, απλό, λιτό, καίριο, χωρίς στολίδια και λογοτεχνικές εξάρσεις, στοχεύοντας στη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια των αφηγούμενων γεγονότων. Όλη η ταινία συνίσταται από σκηνές άμεσης ανάπλασης που ανταποκρίνονται στην άποψη του πιστού Ματθαίου που καταγράφει εύπιστα χωρίς να κρίνει. Με σκηνές έντονου στιλιζαρίσματος μας παραθέτει την άποψή του που καταγράφει τα γεγονότα αμφιβάλλοντας συνεχώς για την πραγματική υπόστασή τους. Χρησιμοποιεί ερασιτέχνες ηθοποιούς (είναι χαρακτηριστική η σκηνή που η Σουζάνα Παζολίνι, μητέρα του σκηνοθέτη, υποδύεται την ενήλικη Παναγία και θρηνεί το νεκρό Χριστό, ερμηνεία που ήταν υποψήφια και για Όσκαρ). Επιλέγει τη νότιο Ιταλία για τα γυρίσματα, και επιλέγει ο ίδιος τη μουσική και τη χρήση της. Από τη μια πλευρά οι πρωτότυπες συνθέσεις του Λουίς Μπακάλοφ, από την άλλη ο Μπαχ, ο Μότσαρτ ο Προκόφιεφ, αλλά και αποσπάσματα από τη “Missa Lyba” ή το κλασικό spiritual “Sometimes l feel Like a Motherless Child” διασκευασμένο από τον Μπακάλοφ και τραγουδισμένο από την Odetta.

Η ταινία αναπαριστά με μεγάλη πιστότητα και ακρίβεια το κείμενο του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου. Είχε πει ο ίδιος ο Παζολίνι: “Το Ευαγγέλιο μου έβαζε το εξής πρόβλημα: δεν μπορούσα να το εξιστορήσω σαν ένα κλασικό αφήγημα, γιατί δεν είμαι πιστός, αλλά άθεος. Από την άλλη ήθελα να διηγηθώ την ιστορία του Χριστού, Υιού του Θεού. Έπρεπε λοιπόν να διηγηθώ μια ιστορία στην οποία δεν πίστευα. Δεν μπορούσε λοιπόν να είμαι εγώ εκείνος που εξιστορεί. Έτσι χωρίς να το θέλω οδηγήθηκα στην ανατροπή, όλης μου της κινηματογραφικής τεχνικής και γεννήθηκε αυτό το μάγμα ύφους, που είναι χαρακτηριστικό του κινηματογράφου της ποίησης. Γιατί για να μπορέσω να εξιστορήσω το Ευαγγέλιο, έπρεπε να βυθιστώ στην ψυχή ενός που πιστεύει. Εδώ έγκειται ο έμμεσος ελεύθερος λόγος: απ’ τη μια μεριά η αφήγηση βλέπεται με τα δικά μου μάτια και απ’ την άλλη, με τα μάτια ενός πιστού και είναι αυτό που προκαλεί το συμφυρμό του ύφους, αυτό το μάγμα που προανέφερα.”

Info
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Πιερ Πάολο Παζολίνι
ΣΕΝΑΡΙΟ: Πιερ Πάολο Παζολίνι
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Tonino Delli Colli
ΧΩΡΑ: Ιταλία, Γαλλία 1964 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 137΄
ΜΟΥΣΙΚΗ: Πρωτότυπη από τον Luis Enrique Bacalo και, Σ. Προκόφιεφ, J.S. Bach, W.A. Mozart, A. Webern κ.α.
ΠΑΙΖΟΥΝ: Enrique Irazoqui, Margherita Caruso, Susanna Pasolini, Marcello Morante, Mario Socrate, Settimio Di Porto, Alfonso Gatto κ.α.