Ο William Kentridge στο ΕΜΣΤ με περισσότερα από 100 έργα

Ο William Kentridge, γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ το 1955, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή καλλιτέχνες. Ξεκίνησε την καλλιτεχνική του πορεία στη γενέτειρά του, στο αποκορύφωμα του πολιτικού αγώνα κατά του απαρτχάιντ. Το έργο του είναι βαθιά ριζωμένο στην πραγματικότητα της Νοτίου Αφρικής και συγχρόνως έχει οικουμενικό χαρακτήρα, προσφέροντας μια πολυεπίπεδη, ριζικά πολιτική και κριτική ματιά πάνω στην ανθρώπινη ιστορία και την ανθρώπινη φύση.

Η αλληλοσύνδεση της καλλιτεχνικής, πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας έχει διαμορφώσει μια χαρακτηριστική και άμεσα αναγνωρίσιμη γλώσσα, η οποία αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία της σύγχρονης τέχνης των τελευταίων δεκαετιών.

Το έργο του Kentridge περιλαμβάνει σχέδιο, κινούμενη εικόνα, γλυπτική, χαρακτική, εγκαταστάσεις και βίντεο. Ιδιαίτερη θέση στην καλλιτεχνική του πρακτική έχουν το θέατρο, η όπερα και η performance, μέσα από τα οποία διερευνά τη σχέση της εικόνας με το κείμενο, τη μουσική, την κίνηση και τη ζωντανή δράση.

Η έκθεση στο ΕΜΣΤ εστιάζει σε αυτή την καθοριστική διάσταση του έργου του, παρουσιάζοντας σημαντικές θεατρικές και μουσικοθεατρικές παραγωγές, ζωντανές δράσεις και performances, καθώς και τη συνεργασία του με συγγραφείς, μουσικούς, σκηνογράφους, χορογράφους και διεθνείς θεατρικούς και μουσικούς οργανισμούς.

Μέσα από σχέδια, γλυπτά, μακέτες, κινηματογραφικές προβολές και τεκμήρια παραγωγής ξεδιπλώνεται ένας κόσμος στον οποίο το θέατρο, η εικαστική δημιουργία, η λογοτεχνία και η μουσική συνδιαλέγονται, αποκαλύπτοντας την πολυσύνθετη καλλιτεχνική πρακτική του Kentridge.

William Kentridge The Great Yes (Studio Still Life), 2022. Σινική μελάνη και μολύβι σε χειροποίητο χαρτί Phumani, τοποθετημένο σε ακατέργαστο καμβά
181 x 221 εκ. Eυγενική παραχώρηση Kentridge Studio © William Kentridge

Η ενασχόληση του William Kentridge με το θέατρο, την όπερα και την performance αποτελεί κεντρικό στοιχείο της καλλιτεχνικής του εξέλιξης, επεκτείνοντας την πρακτική του σχεδίου και του animation στη μουσική, τη χορογραφία, το κουκλοθέατρο, τον λόγο και τη ζωντανή δράση.

Η θεατρική του πορεία ξεκίνησε στη Νότια Αφρική στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν επαναπροσέγγισε την ευρωπαϊκή λογοτεχνία και το θέατρο, φιλτράροντάς τα μέσα από την πολιτική και ιστορική εμπειρία της Νότιας Αφρικής την εποχή του απαρτχάιντ.

Στη συνέχεια πέρασε στον χώρο της όπερας με το «Il Ritorno d’Ulisse in Patria» (1998), που έκανε πρεμιέρα στο Kunstenfestival des Arts στις Βρυξέλλες. Ακολούθησαν το «The Magic Flute» (2005), παραγωγή της La Monnaie στις Βρυξέλλες, και το «The Nose» (2010), που έκανε πρεμιέρα στη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης.

Κατά τις δεκαετίες του 2000 και του 2010, ο Kentridge άρχισε να καταργεί όλο και περισσότερο τα όρια ανάμεσα στην όπερα, το θέατρο, την εγκατάσταση και την performance. Τα «Black Box / Chambre Noire» (Deutsche Guggenheim, Berlin, 2005), «Telegrams from the Nose» (Kaaitheater, Βρυξέλλες, 2010) και «Refuse the Hour» (2011), που παρουσιάστηκε αρχικά στο Market Theatre του Γιοχάνεσμπουργκ, συνδύασαν προβολές animation, μουσική, διάλεξη, χορογραφία και κινητική γλυπτική.

Το «The Refusal of Time» (2012), που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με τον φυσικό Peter Galison, διεύρυνε αυτές τις ιδέες μέσα από μια μνημειώδη πολυμεσική εγκατάσταση που συνδύαζε φιλμ, χορό, ήχο και μια «μηχανή αναπνοής». Το έργο παρουσιάστηκε, μεταξύ άλλων, σε μεγάλα διεθνή ιδρύματα όπως το Metropolitan Museum of Art και το SFMOMA.

Στα επόμενα έργα του περιλαμβάνονται το «Winterreise» (2014), μια σκηνική προσέγγιση του κύκλου τραγουδιών του Schubert, το «Paper Music» (2014), το «Lulu» (2015), που έκανε πρεμιέρα στην Ολλανδική Εθνική Όπερα και παρουσιάστηκε στη συνέχεια στη Metropolitan Opera και στην English National Opera, καθώς και τα «Notes Towards a Model Opera» και «More Sweetly Play the Dance», και τα δύο του 2015.

Το «Triumphs and Laments» (2016), ένα μνημειακό έργο δημόσιου χώρου στη Ρώμη, και το «A Guided Tour of the Exhibition: for Soprano with Handbag» (2016) διεύρυναν περαιτέρω τη σχέση του με την performance. Το «Wozzeck» (2017), μια νέα σκηνοθετική προσέγγιση της όπερας του Alban Berg, έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ του Salzburg.

Το 2018, το «The Head & the Load», μια μεγάλης κλίμακας παραγωγή που συνδύαζε χορευτές, μουσικούς, animation και προβολές, έκανε πρεμιέρα στο Turbine Hall της Tate Modern και στη συνέχεια παρουσιάστηκε στην Ruhrtriennale, στο Park Avenue Armory της Νέας Υόρκης και στο Holland Festival.

Το «Waiting for the Sibyl» (2019), μια chamber opera βασισμένη στον Βιργίλιο και τις μουσικές παραδόσεις της Νότιας Αφρικής, έκανε πρεμιέρα στο Teatro dell’Opera di Roma.

Στα πιο πρόσφατα έργα του στον χώρο της performance συγκαταλέγονται το «Oh To Believe in Another World» (2022), μια ταινία που συνοδεύει τη 10η Συμφωνία του Shostakovich, και το «The Great Yes, The Great No» (2024), μια chamber opera που έκανε πρεμιέρα στο LUMA Foundation στην Arles.

Τα έργα αυτά αποκαλύπτουν την επίμονη άρνηση του Kentridge να διαχωρίσει τις εικαστικές τέχνες από το θέατρο: το σχέδιο μετατρέπεται σε animation, το animation σε σκηνογραφία και η performance σε ένα μέσο διερεύνησης της ιστορίας, της μνήμης, της αποικιοκρατίας και του χρόνου.

Πολυγραφότατος και γνωστός ως δεξιοτέχνης του σχεδίου, ο Kentridge εργάζεται καθημερινά στο εργαστήριό του στο Γιοχάνεσμπουργκ, ξεκινώντας κάθε πρότζεκτ με τη δημιουργία πολυάριθμων σχεδίων. Πιστός στο πνεύμα της συνεργασίας που χαρακτηρίζει τη δουλειά του από τα πρώτα χρόνια της σταδιοδρομίας του, προσκαλεί ηθοποιούς, μουσικούς και τραγουδιστές να δουλέψουν μαζί του στην παραγωγή εγκαταστάσεων και παραστάσεων μεγάλης κλίμακας.

Η ατομική έκθεση του William Kentridge στο ΕΜΣΤ ανατρέχει σε αυτές τις ιδιαίτερες στιγμές της καλλιτεχνικής του δημιουργίας.

Καλλιτεχνική διεύθυνση: Κατερίνα Γρέγου
Επιμέλεια έκθεσης: Tarek Abou El Fetouh
Σχεδιασμός έκθεσης: Sabine Theunissen
Διευθυντής παραγωγής: Γιάννης Αρβανίτης

Γεννημένος στο Γιοχάνεσμπουργκ το 1955, ο William Kentridge σπούδασε πολιτικές επιστήμες και αφρικανικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Witwatersrand. Στη συνέχεια φοίτησε στο Johannesburg Art Foundation και σπούδασε θέατρο στην École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq στο Παρίσι. Η πολιτική, το θέατρο και το σχέδιο αποτέλεσαν θεμελιώδεις επιρροές στη διεπιστημονική καλλιτεχνική του πρακτική.

Ο Kentridge απέκτησε διεθνή αναγνώριση τη δεκαετία του 1990 με τα «Drawings for Projection», μια σειρά από κινούμενες εικόνες που δημιουργούσε σχεδιάζοντας, σβήνοντας και ξανασχεδιάζοντας με κάρβουνο. Τα έργα αυτά, που πραγματεύονται το απαρτχάιντ, την αποικιοκρατία, τη μνήμη και τη συνενοχή, καθιέρωσαν τη χαρακτηριστική σύνδεση σχεδίου, κινηματογράφου και περφόρμανς στο έργο του. Στη συνέχεια, η πρακτική του επεκτάθηκε στη χαρακτική, τη γλυπτική, τα βιβλία, τις ταπισερί, το θέατρο, την όπερα και τις μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις.

Μεταξύ των σημαντικότερων εκθέσεων και παρουσιάσεών του συγκαταλέγονται η συμμετοχή του στην documenta X και 11 (1997, 2002), στις Μπιενάλε της Βενετίας (1993, 1999, 2005, 2013, 2015), στην Carnegie International (1999), καθώς και μεγάλες ατομικές εκθέσεις στο Centre Pompidou στο Παρίσι (2002), στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης (2004) και στο Philadelphia Museum of Art (2008).

Ακολούθησαν η μεγάλη αναδρομική έκθεση «William Kentridge: Five Themes» στα SFMOMA, MoMA και Albertina (2009–11), η «Thick Time» στη Whitechapel Gallery του Λονδίνου (2016–17), καθώς και σημαντικές παρουσιάσεις στη Royal Academy του Λονδίνου (2022) και στο The Broad του Λος Άντζελες (2024).

Έργα του βρίσκονται σε κορυφαίες διεθνείς συλλογές, μεταξύ άλλων στο Museum of Modern Art (MoMA) της Νέας Υόρκης, στην Tate Modern του Λονδίνου, στο Centre Pompidou του Παρισιού, στο Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης, στο Art Institute of Chicago, στο San Francisco Museum of Modern Art (SFMOMA), στο Philadelphia Museum of Art, στη National Gallery of Canada, στο National Museum of Modern Art του Κιότο και στο Zeitz MOCAA στο Κέιπ Τάουν.