H κωμωδία είναι η σκηνοθετική τροφή του Τάσου Πυργιέρη

Τζορτζ Φάρκιουαρ. Ιρλανδός συγγραφέας του 17^ου αιώνα με έφεση στην κωμωδία, η συνεισφορά του οποίου αναγνωρίζεται στη βρετανική σκηνή κατά την περίοδο Παλινόρθωσης της μοναρχίας. Αυτό το, σχεδόν, άγνωστο στο ευρύ κοινό όνομα και έργο φέρνει στο προσκήνιο ο Τάσος Πυργιέρης. Σκηνοθέτης περίπου ταγμένος στο κωμικό πεδίο, ‘ερευνητής’ του είδους από την ελισαβετιανή εποχή μέχρι την πρόσφατη παραγωγή των αρχών του 21ου αιώνα, ανακάλυψε τις «Στρατηγικές του έρωτα», το τελευταίο έργο του Φάρκιουαρ με μοναδική καταγραφή του στο ελληνικό σκηνικό αρχείο τη δεκαετία του ’50  (1955) από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία του Αλέξιου Σολωμού.

Αυτό το, εν πολλοίς άγνωστο στην Ελλάδα, κείμενο παρουσιάζει ο Τάσος Πυργιέρης, όχι μόνο γιατί συνεχίζει να αναζητά σταθερά έργα σπάνια ή καθόλου παιγμένα, αλλά και γιατί, όπως λέει με παιδική αθωότητα, «ήταν ένα έργο πολύ κοντινό στον Σαίξπηρ. Κι επειδή θέλω να καταπιαστώ σκηνοθετικά με τον Σαίξπηρ, ωστόσο δεν είμαι έτοιμος ούτε οικονομικά μα ούτε και ως προς τη σκηνοθετική μου ωριμότητα, στράφηκα στον Φάρκιουαρ. Η μαεστρία του λειτουργεί για μένα σαν μια πρακτική εξάσκηση στο σαιξπηρικό σύμπαν· λες και ακονίζω την αντίληψη και τα σκηνοθετικά μου εργαλεία», ομολογεί.

Στο φροντιστήριο κοστουμιών του θεάτρου “Θησείον” που θα ανέβουν “Οι στρατηγικές του έρωτα”.

Ο Ιρλανδός συγγραφέας – έκανε ένα σύντομο πέρασμα από την υποκριτική όπου κόντεψε να χάσει τη ζωή του και τα παράτησε για τη συγγραφή – κατατάσσεται στην εποχή της Παλινόρθωσης, εντούτοις υφολογικά ανήκει στον 18ο αιώνα. Οι «Στρατηγικές του έρωτα» είναι το τελευταίο έργο του μέσα σε μια δεκαετία συγγραφικής ενασχόλησης. Στη διάρκεια της συγγραφής του, ο Τζορτζ Φάρκιουαρ διαγιγνώσκεται με ανίατη νόσο και αξιώνεται να δει τρία βράδια από το ανέβασμα του, πριν πεθάνει το Μάϊο του 1707. Το 1956 το Εθνικό Θέατρο κάνει τις συστάσεις με το έργο που ανεβαίνει υπό τον τίτλο «Στρατηγήματα εραστών»: ήρωες είναι δύο απένταροι φίλοι που ονειρεύονται – τι άλλο; – να πιάσουν την καλή. Ο ένας από τους δύο είναι αριστοκράτης δίχως καμία κοινωνική ισχύ και αποφασίζει να παραχωρήσει τον τίτλο στον υπηρέτη του.  Σχεδιάζουν έτσι να εισέλθουν και να εδραιωθούν με τεχνάσματα στην ανώτερη τάξη.

Με ελαφράδα και χάρη, ο Φάρκιουαρ «καταπιάνεται με μια σειρά από θέματα που μας απασχολούν στην καθημερινή μας ζωή: τον έρωτα, τη φιλία, την οικογένεια, τη δυστυχία μέσα στο γάμο, τον ανδρικό φαλοκρατισμό, τη μοναξιά και την ίδια ώρα όλα αυτά αναπτύσσονται μέσα σε ένα περιβάλλον κοινωνικής, ταξικής και θρησκευτικής κριτικής – δεν παρουσιάζονται ανώδυνα» παρατηρεί ο Τάσος Πυργιέρης, παραπέμποντας στην περίοδο που γράφτηκε το έργο: μια εποχή βαθέως συντηρητισμού, όπου οι άνθρωποι μόλις που αρχίζουν να εξερευνούν την ελευθερία των ηθών. Ο σκηνοθέτης της παράστασης εντοπίζει «τον γλαφυρό τρόπο με τον οποίο ο Τζορτζ Φάρκιουαρ δεν διστάζει να αποτυπώσει τις όψεις των φύλων- αρσενικό ή θηλυκό – τις ‘άνομες’ ερωτοτροπίες ανάμεσα άτομα διαφορετικών τάξεων μα ίδιου φύλου, φλερτάροντας, με πολύ κομψό τρόπο, με αυτό που σήμερα θα ονομάζαμε queer θέατρο. Γενικότερα, το χιούμορ του, μου είναι πολύ οικείο, το καταλαβαίνω σαν να αναγνωρίζω τον εαυτό μου. Πάω στοίχημα πως αν τον γνώριζα θα γινόμασταν φίλοι!».

Στη δραματουργική επεξεργασία του ιδίου και στη μετάφραση του Αντώνη Γαλέου, το πρωτότυπο κείμενο των 24 ηρώων, συμπυκνώνεται σε 12 κεντρικά πρόσωπα. Στη σημερινή διανομή, οι επτά ηθοποιοί της παράστασης – Τζίνη Παπαδοπούλου, Ιάσονας Παπαματθαίου, Τζωρτζίνα Λιώση, Θωμάς Βούλγαρης, Χριστίνα Ροκαδάκη, Τέλης Ζαχαράκης, Πάνος Μαλικούρτης – συμμετέχουν σε μια διαρκή σκηνική λούπα ερωτικών παρεξηγήσεων παιχνιδιών και μεταμφιέσεων· αναβιώνοντας ρόλους που, στο πρώτο ελληνικό ανέβασμα του έργου από το Εθνικό, είχαν ερμηνεύσει ο Αλέκος Αλεξανδράκης, ο Ανδρέας Φιλιππίδης, η Αντιγόνη Βαλάκου, η Αλέκα Κατσέλη, ο Παντελής Ζερβός, ο Χριστόφορος Νέζερ.

Ο Τάσος Πυργιέρης ακούγεται γοητευμένος από την ελαφρότητα και συνάμα τη λογολαγνεία του Φάρκιουαρ, ζητώντας  από τους ερμηνευτές του να αυτοσαρκάζονται, «δίχως να ‘κοροϊδεύουν’ τα μεγαλόσχημα λόγια που ξεστομίζουν». Η σκηνοθεσία του έχει σαν σημείο αναφοράς τις πολυμετωπικές ερμηνείες σε μια αδιάκοπη χορογραφία επί σκηνής του θεάτρου Θησείον· όπου σε αντίστιξη με τα λίγα σκηνικά αντικείμενα, κυριαρχούν τα κοστούμια είναι εποχής – εποχής είναι και η μουσική – και η εναλλαγή των φωτισμών που παρακολουθεί τον ταχύ ρυθμό των συμβάντων.

Σχολιάζοντας το χιούμορ του Τζορτζ Φάρκιουαρ: “το χιούμορ του, μου είναι πολύ οικείο, το καταλαβαίνω σαν να αναγνωρίζω τον εαυτό μου”.

«Οι στρατηγικές του έρωτα» σηματοδοτούν ένα νέο επεισόδιο επιστροφής του Τάσου Πυργιέρη στο αγγλικό θέατρο (Φιλ Πόρτερ, Χάρολντ Πίντερ) γιατί, όπως υπενθυμίζει, εκτιμά αυτή τη μεγάλη παράδοση. «Το θέατρο στο Λονδίνο μοιάζει να κρατάει τη βάση του και να τη φρεσκάρει διαρκώς, χωρίς να χάνει τον προσανατολισμό του και να γίνεται ελιτίστικο. Αντίθετα, στην Ελλάδα μου μοιάζει, σε κάποια σημεία, σα να έχουμε λίγο κολλήσει».

Είναι επίσης η πολλοστή φορά που μελετά και παρασταίνει μια κωμωδία αφού, όπως έχει ξαναπεί, επιδιώκει να συνδέεται με ένα θέατρο χαράς. «Αισθάνομαι πως ο άνθρωπος ζητά τα ίδια πράγματα σε όποια εποχή κι αν τον συναντήσεις, το περίβλημα στο οποίο ζει αλλάζει. Γι’ αυτό και θεωρώ πως ακόμα και σε ένα έργο των αρχών του 18ου αιώνα, θα αναγνωρίσουμε πολύ κοντινές μας καταστάσεις και αιτήματα».

Η εμμονή του με την κωμωδία έχει από καιρό καταγραφεί, μόνο που ο ίδιος την ονομάζει «αφοσίωση». «Παρά τη σχετική καχυποψία που επικρατεί στην ελληνική σκηνή για το είδος της κωμωδίας, προσωπικά την παίρνω πολύ στα σοβαρά και τη θεωρώ ένα πολύ δύσκολο είδος για να διαχειριστεί κανείς τόσο σκηνοθετικά όσο και ερμηνευτικά». Κι έτσι μέσα σε 11 χρόνια και 21 σκηνοθεσίες, τα κωμικά έργα επικρατούν αφού ο Πυργιέρης αντιμετωπίζει τις επιλογές του «ως μια συνεπή αυτοεκπαίδευση στην κωμωδία. Αυτή η συχνή επισκεψιμότητα στο είδος, μέσα από διαφορετικά ύφη, μου δίνει και την δυνατότητα να ερευνώ, να μαθαίνω και να βρίσκω κώδικες συνεργασίας με τους συναδέλφους μου».

Για την σχέση του με την κωμωδία: “προσωπικά την παίρνω πολύ στα σοβαρά και τη θεωρώ ένα πολύ δύσκολο είδος για να διαχειριστεί κανείς τόσο σκηνοθετικά όσο και ερμηνευτικά”.

Το στενό του δεσμό με την κωμωδία, θα ‘σπάσει’ σύντομα καθώς κατά την επόμενη θεατρική περίοδο, ο Τάσος Πυργιέρης, προσκεκλημένος σκηνοθέτης του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδας, θα ανεβάσει το αριστουργηματικό μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη «Μικρά Αγγλία» που ο Παντελής Βούλγαρης (ένας από τους σκηνοθέτες που τον βάφτισαν στην οθόνη) μετέφερε κινηματογραφικά το 2013 με τεράστια αποδοχή.