Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου: Ένα «ευχαριστώ» στα βιβλία που μάς μεγάλωσαν

Σήμερα είναι η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου – η μία αυτή ημέρα που μας δίνεται η ευκαιρία να θυμηθούμε και να τιμήσουμε ένα κάποτε πολύτιμο εφόδιο, έναν “φίλο”, που μας έκανε συντροφιά, μας ξυπνούσε την περιέργεια, μας έδινε απαντήσεις ή μας γεννούσε νέα ερωτήματα: το παιδικό βιβλίο.

Η ημέρα καθιερώθηκε από το Διεθνές Συμβούλιο Βιβλίων για την Νεότητα (IBBY), πριν από 60 χρόνια, ενώ μάλιστα συμπίπτει με την ημέρα των γενεθλίων του μεγάλου Δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, που γεννήθηκε στις 2 Απριλίου 1805. Σκοπός της ημέρας αυτής είναι να εμπνεύσει στα παιδιά την αγάπη για το διάβασμα και δεν μπορούμε να σκεφτούμε κάτι πιο σημαντικό – ειδικά την εποχή του ασταμάτητου doom scrolling, της ψυχαγωγίας των λίγων δευτερολέπτων, της επικράτησης της οθόνης, σε μικρούς και μεγάλους.

Για καλή μας τύχη, εμείς μεγαλώσαμε σε μια εποχή που η οθόνη δεν ήταν αναπόσπαστο συστατικό της καθημερινότητας, που το βιβλίο ήταν η καλύτερη παρέα και το μόνο που χρειαζόσουν ήταν μια καλή ιστορία, για να βάλεις τη φαντασία σου να τρέξει. Κάπως έτσι, σκεφτήκαμε να μοιραστούμε μαζί σας τα αγαπημένα μας παιδικά βιβλία – εκείνα που μας μεγάλωσαν και δεν θα ξεχάσουμε ποτέ.

Ίσως ήταν ο πιο «ύπουλα γλυκός» τρόπος της μαμάς μου να μου πει να κόψω τα πολλά γλυκά και να προσέχω τα δόντια μου. Εγώ βέβαια άλλα είχα στο μυαλό μου! Το απόγευμα σήμαινε ένα μπολ φρούτα, άραγμα στο δωμάτιο και διάβασμα του «Δόνα Τερηδόνα και το μυστικό της γαμήλιας τούρτας». Εκεί ξεκινούσε το πραγματικό πάρτι! Η ιστορία, με άρωμα Σταχτοπούτας, είχε τα πάντα: το πιο λαμπερό χαμόγελο στον κόσμο, μια πανούργα Δόνα Τερηδόνα που το συμβουλευόταν και έναν ομιλούμενο καθρέφτη που έλεγε μόνο αλήθειες. Η πλοκή ήταν παιχνιδιάρικη και σε τραβούσε χωρίς να το καταλάβεις, ενώ ταυτόχρονα σου ψιθύριζε μικρά «μυστικά» για τη φροντίδα των δοντιών.

Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου, συνειδητοποιώ πως αυτές οι ιστορίες δεν ήταν απλώς αναμνήσεις αλλά και μικρά μαθήματα που, χωρίς να το καταλάβουμε, μάς συνόδευσαν μεγαλώνοντας. Μάς χάριζαν ένα όμορφο, φωτεινό χαμόγελο που μέχρι και η Δόνα Τερηδόνα θα ζήλευε και ίσως να συνωμοτούσε κρυφά για την… πτώση του.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλέντης

Παιδικά βιβλία και Ευγένιος Τριβιζάς πάνε πάντα παρέα για μένα, καθώς εκείνος υπήρξε και θα παραμείνει ο απόλυτος παραμυθάς της καρδιάς μου. Αν και θα μπορούσα να απαριθμήσω πολλά αγαπημένα μου δικά του, θα ξεχωρίσω εδώ «Τα 88 Ντολμαδάκια» από τη σειρά Τα Παραπολυμύθια. Ένα μαγικό βιβλίο γεμάτο χίλια παραμύθια μέσα σε ένα, όπου η Έμμα, η ηρωίδα, σε κάθε σελίδα σε καλεί να αποφασίσεις τις επόμενες κινήσεις της. Η αφήγηση δεν είναι γραμμική κι έτσι κάθε ανάγνωση σε οδηγεί σε μια νέα περιπέτεια, κάθε σελίδα κρύβει κι ένα διαφορετικό μυστήριο.

Φαντάζομαι πόσο μαγικό ήταν για ένα παιδί να δημιουργεί κάθε φορά μια νέα, δική του ιστορία και πόσο καλό έκανε στη φαντασία μου (που εδώ που τα λέμε, κάλπαζε ασταμάτητα). Ακόμη και σήμερα, αν πέσει ξανά στα χέρια μου, θα διαβάσω μια ιστορία με την ίδια χαρά που θυμάμαι να το κάνω κι όταν ήμουν μικρή.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλέντης

Η «Ματίλντα» του Ρόαλντ Νταλ είναι το βιβλίο των παιδικών μου χρόνων που με σημάδεψε όσο κανένα άλλο. Η Ματίλντα παραμένει μία από τις πιο εμβληματικές ηρωίδες της παιδικής λογοτεχνίας. Μολονότι μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον συναισθηματικής παραμέλησης και αντιμετωπίζει την κακοποιητική διευθύντρια του σχολείου της, δεν επιτρέπει στη σκληρότητα να την καθορίσει. Αντιθέτως, γεμάτη γενναιότητα, ενσυναίσθηση και ένα βαθύ αίσθημα δικαιοσύνης, επιστρατεύει την ευφυΐα και τις τηλεκινητικές της ικανότητες για να προστατεύσει τους αδύναμους.

Εκείνο που την καθιστά πραγματικά μοναδική είναι η φιλαναγνωσία της. Μέσα από την ιστορία της, το βιβλίο αναδεικνύεται σε μηχανισμό ενδυνάμωσης, επιβίωσης και αντίστασης απέναντι στην τοξική πραγματικότητα. Τα βιβλία γίνονται το καταφύγιό της και, μαζί με την αγάπη και τη φιλία, οδηγούν στον θρίαμβο της καλοσύνης κόντρα στην αυταρχική εξουσία. Προσωπικά, μέσα από τη Ματίλντα έμαθα  να αγαπώ ουσιαστικά το διάβασμα, ανακαλύπτοντας τη μεταμορφωτική δύναμη που έχει ένα καλό βιβλίο στη ζωή.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Όταν ήμουν μικρή, τα βιβλία και τα παιδικά σπάνια ήταν η διέξοδος που επέλεγα – ή που η μαμά μου επέλεγε για μένα. Η φαντασία μου ήταν αδύνατο να χωρέσει σε σελίδες και για αυτό έβρισκε καταφύγιο σε θεατρικά εργαστήρια και σκηνές. Ως μέρος εκείνων των εργαστηρίων και δια στόματος της αγαπημένης μου δασκάλας θεάτρου ανακάλυψα το πρώτο βιβλίο που θυμάμαι να χαρακτηρίζει τα παιδικά μου χρόνια. Η «Φρικαντέλα – η μάγισσα που μισούσε τα κάλαντα» είναι ένα ακόμα βιβλίο του παραμυθά όλων των παιδιών Ευγένιου Τριβιζά. Η μάγισσα που μισούσε οτιδήποτε είχε μέσα τη λέξη «καλό» έκλεψε τις φωνές των παιδιών που τραγουδούσαν τα κάλαντα και τις φυλάκισε σε μπαλόνια. Στην ουσία ο Τριβιζάς στήνει μία ιστορία μυστηρίου σε ένα παιδικό βιβλίο.

Αυτό ωστόσο, φαντάζομαι, πως δεν είναι το κλασικό παιδικό βιβλίο που κάποιος θα επέλεγε, εμένα όμως είναι το αγαπημένο μου. Ίσως γιατί δεν μου το διάβαζε η μαμά μου πριν το ύπνο, αλλά η δασκάλα του θεάτρου μου κάθε Σάββατο – κάνοντας ξεχωριστή φωνή για τη μάγισσα και για το κάθε παιδί. Τώρα που το σκέφτομαι, αυτό ήταν το πρώτο μου παιδικό βιβλίο και η πρώτη μου θεατρική εμπειρία μαζί – the signs were there all along.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καλέντης

Ένα από τα αγαπημένα μου παιδικά βιβλία, που διάβαζα όταν ήμουν μικρή, είναι «Το φουστάνι με τις πεταλούδες» της Σοφίας Μαντουβάλου. Ένα βιβλίο γεμάτο όμορφες, παιχνιδιάρικες εικόνες που ως παιδί με μετέφεραν σε έναν κόσμο σαν και εκείνο που επισκέπτεται η Μυρτώ, η ηρωίδα του παραμυθιού, με τη φαντασία της. Όλα ξεκίνησαν όταν η μικρότερη αδελφή της, Κάτια, δέχεται ένα υπέρλαμπρο δώρο από τη νονά της· εκείνο το πανέμορφο ροζ φουστάνι από το οποίο θα ξεπηδήσουν πεταλούδες, πολύχρωμες, από κάθε γωνιά της γης, που «χορεύουν» στο δωμάτιο των κοριτσιών και μεταμορφώνουν το φόρεμα σε εκείνο που θα φορούσε μια πραγματική νεράιδα!

Η Μυρτώ παρασύρεται -και μαζί της και εγώ- σε ένα πολυπολιτισμικό ταξίδι αγάπης και αποδοχής, αφού κάθε «φτερωτός άγγελος» της ψιθυρίζει τον τόπο προέλευσής του, το όνομά του, τα όνειρά του και την ελπίδα για έναν κόσμο που τους αγκαλιάζει όλους.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο

Κάποτε – όταν δεν είχαμε μια οθόνη κολλημένη στο πρόσωπο – διαβάζαμε και, μάλιστα, πολύ. Θυμάμαι ότι δεν μπορούσα να κοιμηθώ χωρίς να διαβάσω και μάλιστα με αναμμένο το φως, κάτι που οδηγούσε σε συνεχείς καβγάδες με την αδερφή μου – η οποία, τώρα που το σκέφτομαι, είχε ένα δίκιο. Αποφάσισα, λοιπόν, για το αφιέρωμα αυτό να επιλέξω μια σειρά βιβλίων, που είχε τη δύναμη να μας συμφιλιώνει κάθε φορά, όταν μετά τους (επικούς) καβγάδες μας, βυθιζόμασταν μαζί στις σελίδες του. Τα κάναμε όλα πέρα, όταν ερχόταν η ώρα να λύσουμε το κάθε “μυστήριο” του Κορνήλιου Κρικ.

Οι περιπέτειες του Κορνήλιου Κρικ ήταν τόσο εμπνευσμένες, τόσο ξεχωριστές που δεν μπορούσες να μην τις αγαπήσεις. Νομίζω είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας που έχει το βιβλίο, για να “ξυπνήσει” τη φαντασία κάθε παιδιού – και όχι μόνο. Πριν από μερικά χρόνια ανακάλυψα ότι ο Αύγουστος Κορτώ ήταν ο συγγραφέας των βιβλίων αυτών (τότε έγραφε με το πραγματικό του όνομα, Πέτρος Χατζόπουλος). Έκατσα και έψαξα, λοιπόν, το αγαπημένο μου (“Ο στοιχειωμένος πύργος της Ούρσουλα ντε Φλαφ”) και συνειδητοποίησα ότι παραμένει το ίδιο ενδιαφέρον σήμερα, 20 χρόνια αργότερα…
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

H αναγνωστική παιδική ηλικία έχει πολλές φάσεις· κι αν μιλάμε για την πρώιμη, σχεδόν νηπιακή κατάσταση, πρέπει να ομολογήσω πως δεν αποχωριζόμουν τη φοβερή τηλεοπτική επιτυχία που έγινε και σειρά εικονογραφημένων βιβλίων (αυτήν αγάπησα εγώ), το «Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ο άνθρωπος» του Αλμπέρ Μπαριγέ. Ήταν συναρπαστικό να ανακαλύπτεις το παρελθόν του σύμπαντος και του ανθρώπινου είδους, χιλιετίες πριν, με τόσο παραστατικό τρόπο· αλλά μεταξύ μας, δεν ήταν «ανάγνωσμα», με την ακριβή του έννοια.

Αναγνώστρια, αισθάνομαι πως βαφτίστηκα όταν πέρασα στην πιο ώριμη φάση του Δημοτικού Σχολείου ξεκινώντας από το τραυματικό μεν, αλλά με μεγάλο σουξέ για πολλά παιδιά των 80s (αλλά και παλαιότερων γενεών) του Έκτορ Μαλό, το «Χωρίς οικογένεια»: τη συγκινητική περιπέτεια ενός πιτσιρικά, ο πατριός του οποίου τον «πουλά» σε ένα τσιρκολάνο – μπουλουξή για να ζήσει τη βία και την ανθρώπινη κακία σε μια τόσο ευαίσθητη ηλικία.

Αλλά για να φτάσω να ονοματίσω το αγαπημένο μου παιδικό βιβλίο θα πρέπει να περάσω στην πιο παράξενη διάλεκτο που είχα συναντήσει στη ζωή μου έως τότε, εκείνη του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και μιας συλλογής σύντομων διηγημάτων του. Δεν προοριζόταν για παιδιά αυτό το βιβλίο, απλώς έτυψε να χάσει στην σπιτική βιβλιοθήκη. Και παρότι η γλώσσα του με δυσκόλεψε πολύ, κάπου στα 10 μου χρόνια, δεν θα ξεχάσω ούτε την παραστατικότητα των περιγραφών του, ούτε την αγάπη του για τη φύση, ούτε τα δάκρυα που έχυσα διαβάζοντας «Το μοιρολόϊ της φώκιας», το «Φτωχός άγιος», τα «Δαιμόνια στο ρέμα», «Στο Χριστό στο κάστρο», τη «Φωνή του δράκου». Στο ίδιο μέρος, στη βιβλιοθήκη των μεγάλων, βρήκα αργότερα και ξεψάχνισα και το «Όνειρο στο κύμα». Ακόμα συναντάω τη φθαρμένη στις άκρες βιβλιοδεσία, όταν γυρίζω στο πατρικό μου· ο Παπαδιαμάντης ακόμα αντέχει.
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εστία