Ένας οδηγός στη μουσική της Μεγάλης Εβδομάδας

Όσο πλησιάζουμε στη Μεγάλη Εβδομάδα, η λόγια μουσική, αυτή που με μια λέξη έχουμε μάθει να λέμε «κλασική», και ιδιαίτερα τα θρησκευτικά έργα της, έχουν την τιμητική τους. Οι σχετικές εκδηλώσεις πληθαίνουν, καταλαμβάνουν χώρους που υπερβαίνουν τις συνήθεις αίθουσες συναυλιών και δίνουν την ευκαιρία στον φιλόμουσο ακροατή να απολαύσει έργα που δύσκολα βρίσκουν τη θέση τους σε κάποιο συναυλιακό πρόγραμμα τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου.

Αίθουσες συναυλιών, ωδείων, μουσείων, αλλά και εκκλησίες, ορθόδοξες και άλλων χριστιανικών ομολογιών, ανοίγουν τις πόρτες τους για να φιλοξενήσουν από συμφωνικά σχήματα μέχρι χορωδίες, μονωδούς και σύνολα μουσικής δωματίου. Τα έργα που ερμηνεύουν, λόγω του θρησκευτικού τους χαρακτήρα, ανήκουν συνήθως στη μουσική της εποχής του μπαρόκ ή, ευρύτερα, στην αποκαλούμενη «παλαιά μουσική» – αν και από τις προτάσεις μας δεν λείπουν έργα συνθετών της εποχής του ρομαντισμού, ακόμη και του 20ού ή του 21ου αιώνα…

Καθώς η Μεγάλη Τετάρτη αποτελεί το απώτατο χρονικό όριο διοργάνωσης τέτοιου είδους εκδηλώσεων, οι πασχαλινές συναυλίες συγκεντρώνονται σε ένα σχετικά μικρό χρονικό άνυσμα, μιας μόνο εβδομάδας, με αποτέλεσμα σε κάποιες μέρες, όπως θα δει ο αναγνώστης, να διοργανώνονται τόσες συναυλίες που να μην ξέρει ποια να πρωτοδιαλέξει. Γι’ αυτό όμως, ας πάρουμε τα πράματα μέρα τη μέρα…

Ο μήνας ξεκινά με μια ιδιαίτερη μουσική και ποιητική σύμπραξη, του Ελληνοαρμένιου συνθέτη Μιράν Τσαλικιάν με τον καθηγητή του Stanford και συγγραφέα Ιωάννη Ιωαννίδη, που παρουσιάζουν το σύγχρονο ορατόριο «Τοκάτα για την κόρη με το καμένο πρόσωπο». Το έργο, που αναπτύσσεται σε δύο μέρη και περιλαμβάνει σόλο φωνές, χορωδιακές ενότητες, αφηγηματικά επεισόδια και εκτεταμένα οργανικά μέρη, ερμηνεύει η Nostalgia Orchestra, με σολίστ την υψίφωνο Μαρία Ρουμάνη και τον τενόρο Χρήστο Δεληζώνα, και τη συμμετοχή των ερμηνευτών Σίμου Γκάτση και Χρήστου Μπινιάρη, καθώς και της χορωδίας της Πρότυπης Μουσικής Ακαδημίας Αρμενικών Σχολείων και τις Φωνές Νέων Βύρωνα και αφηγητή τον δημιουργό του ποιητικού κειμένου, Ιωάννη Ιωαννίδη.
Χώρος Τεχνών Auditorium (Σίνα 2-4), 1 και 2 Απριλίου (20.30).

Η μουσική πορεία προς το Πάσχα συνεχίζεται με μια συναυλία που διοργανώνει η Ένωση Ελλήνων Μουσουργών και όχι μόνο δεν περιλαμβάνει μουσική της εποχής του μπαρόκ, όπως οι περισσότερες αυτή την εποχή, αλλά είναι αφιερωμένη σε έργα πειραματικών συνθετών, Ελλήνων και ξένων, του 20ού και του 21ου αιώνα. Τα έργα των Aνέστη Λογοθέτη, John Cage, Δημήτρη Παπαβασιλείου, Matt Hannafin, Νίκης Κρασάκη και Αλέξη Πορφυριάδη ερμηνεύει το WHI ensemble, ένα σύνολο που ειδικεύεται στη μελέτη και την εκτέλεση έργων πειραματικής μουσικής, με ιδιαίτερη έμφαση στις λεκτικές και γραφικές παρτιτούρες ανοιχτής μορφής. Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη.
Αίθουσα Συναυλιών Φίλιππος Νάκας (Ιπποκράτους 41), 2 Απριλίου (20.30).

Sir John Eliot Gardiner Constellation Choir and Orchestra

Με έναν από τους σημαντικότερους μαέστρους παλαιάς μουσικής, τον Σερ Τζον Έλιοτ Γκάρντινερ, που διευθύνει το νεοσύστατο χορωδιακό και οργανικό σύνολο Constellation, σε ένα πρόγραμμα αποκλειστικά με έργα Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, ολοκληρώνεται το Φεστιβάλ της Άνοιξης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Στη συναυλία, στην οποία συμπράττουν η υψίφωνος Hilary Cronin, η άλτο Eline Welle, ο τενόρος Jonathan Hanley και ο βαθύφωνος Jack Comerford, θα παρουσιαστούν τρία έργα με θέματα πασχαλινά, η καντάτα «Οι ουρανοί αγάλλονται! Χαίρει η πλάσις» που γράφτηκε για την Κυριακή του Πάσχα του 1715, η καντάτα «Μείνον μεθ’ ημών», που πρωτοπαίχτηκε τη Δευτέρα του Πάσχα του 1725, και το «Πασχαλινό Ορατόριο», όπως διαμορφώθηκε το 1738.
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης, 3 Απριλίου (20.30)

Πασχαλινή Συναυλία Αγάπης © Γιώργος Καπράνος

Μια διαφορετική πτυχή της δημιουργικής του διαδρομής παρουσιάζει στο κοινό ο συνθέτης Θωμάς Μπακαλάκος, στο πλαίσιο της «Πασχαλινής συναυλίας αγάπης», στο Θέατρο Ολύμπια. Σε αυτήν, η Συμφωνική Ορχήστρα και η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων, υπό τη διεύθυνση του Απόστολου Παληού, με τη συμμετοχή διακεκριμένων σολίστ (Γιάννης Φίλιας, Κώστας Μαυρογένης, Έφη Παπαδοπούλου, Μαρισία Παπαλεξίου και στο κόρνο ο Βαγγέλης Βαβυλουσάκης), ερμηνεύουν σε πρώτη εκτέλεση τα έργα «Ύμνος στη Φιλοσοφία» για ορχήστρα εγχόρδων, «Επί τον τύπον των ήλων – Θωμάς», σε τέσσερα μέρη για μουσικό σύνολο εγχόρδων και κόρνο, και «Η συμφωνία της αγάπης», έργο με εξαγγελτήριο και πέντε μέρη για συμφωνική ορχήστρα, μεικτή χορωδία και τέσσερις σολίστες.
Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», 4 Απριλίου (20.30)

Συναυλία μουσικής δωματίου με έργα από το ρομαντικό ρεπερτόριο παρουσιάζουν ο βιολιστής Διονύσης Βαρβιτσιώτης και η πιανίστα Άννη Τότσιου. Θα ερμηνεύσουν τρεις σονάτες για βιολί και πιάνο του Ρόμπερτ Σούμαν (op. 105), του Έντβαρντ Γκριγκ (op. 45) και του Γιοχάνες Μπραμς (op.108), ένα τρίπτυχο που αποτελεί μαρτυρία μιας εποχής που διεκδικούσε ελευθερία έκφρασης και συναισθήματος.
Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός (πλατεία Καρύτση 1), 4 Απριλίου (20.30)

De Profundis Ensemble

Αφιερωμένη στο Θείο Πάθος είναι η «συναυλία του απομεσήμερου» της Κυριακής των Βαΐων στο Μουσείο του Ιδρύματος Β. & Ε. Γουλανδρή, που παρουσιάζει το De Profundis Ensemble. Το σύνολο εγχόρδων ερμηνεύει έργα του θρησκευτικού ρεπερτορίου, που συνομιλούν με το οικουμενικό έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco) «Η Θεία Μορφή», που ανήκει στη Συλλογή του Ιδρύματος, σε μια κατανυκτική επίσκεψη στον θρήνο μέσα από το κοινό συναίσθημα της φυσικής και πνευματικής απώλειας.
Ίδρυμα Β. & Ε. Γουλανδρή (Ερατοσθένους 13, Αθήνα), 5 Απριλίου (16.30)

Σε ένα χώρο απόλυτα συνδεδεμένο με το πνεύμα των ημερών, την (καθολική) εκκλησία της Αγίας Θηρεσίας, στην Κυψέλη, παρουσιάζεται το «Stabat Mater» (1736), του Τζιοβάνι Μπατίστα Περγκολέζι, έναν από τους πολύ λίγους θρησκευτικούς ύμνους που έχουν επιζήσει και παραμένουν σε λειτουργική χρήση μέχρι σήμερα, ο οποίος περιγράφει τα Πάθη του Χριστού μέσα από τα μάτια της μητέρας του. Το έργο, που είναι γραμμένο για δύο γυναικείες φωνές, έγχορδα και μπάσο κοντίνουο, ερμηνεύει το κουαρτέτο εγχόρδων L’anima, που αποτελούν οι Στέλλα Τσάνη και Μπρουνίλντα-Ευγενία Μάλο (βιολί), ο Αντώνης Μανιάς (βιόλα) και η Λευκή Κολοβού (τσέλο), με το οποίο συμπράττουν η υψίφωνος Μαρία Μητσοπούλου και η μεσόφωνος Αγγελική Καθαρίου.
Ιερός Καθολικός Ναός Αγ. Θηρεσίας (Επτανήσου 32, Κυψέλη), 5 Απριλίου (19.00)

Τη γνωριμία με ένα ελάχιστα γνωστό μουσικό έργο, τουλάχιστον στην Ελλάδα, όπου σπανίως έχει παιχτεί, προτείνει στο αθηναϊκό κοινό η Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών, η οποία θα ερμηνεύσει την πρώτη ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας το ορατόριο «Παύλος» (1836) του Φέλιξ Μέντελσον-Μπαρτόλντι, στο Αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος του Ωδείου Αθηνών, ένα μουσικό αριστούργημα που αφηγείται παραστατικά τη ζωή και τη δράση του «Αποστόλου των Εθνών». Στη συναυλία, με την οποία ολοκληρώνεται ο φετινός κύκλος «Συμφωνικές Βραδιές», τη Φιλαρμόνια πλαισιώνουν οι διακεκριμένοι σολίστ: Ελένη Καλένος, υψίφωνος, Ειρήνη Καράγιαννη, μεσόφωνος, Ανδρέας Καραούλης, τενόρος, και ο βαθύφωνος Χριστόφορος Σταμπόγλης. Το απαιτητικό μέρος της χορωδίας θα ερμηνεύσουν η Ακαδημαϊκή Χορωδία Νέων Αθηνών (διεύθυνση Νίκος Μαλιάρας) και η Μικτή Χορωδία του Εθνικού Ωδείου (διεύθυνση Σπύρος Κλάψης), καθώς και το φωνητικό σύνολο Apollo Voice Ensemble από το Ηράκλειο της Κρήτης (διεύθυνση Μάνος Παναγιωτάκης). Την Ορχήστρα διευθύνει ο μαέστρος Νίκος Μαλιάρας.
Ωδείο Αθηνών, Αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος, 6 Απριλίου (20.30)

Το μπαρόκ παράδοξο στην Οικία Χατζημιχάλη

Χαρτογραφώντας ένα παράδοξο μπαρόκ σύμπαν, μια ομάδα διακεκριμένων λυρικών ερμηνευτών και μουσικών «καταλαμβάνει» την ιστορική Οικία Αγγελικής Χατζημιχάλη στην Πλάκα. Το πρόγραμμα της συναυλίας εστιάζει στις πιο «εξωτικές» και εκκεντρικές πτυχές της μπαρόκ δημιουργίας, όπως αποτυπώνεται σε ορατόρια και θρησκευτικούς ύμνους του 17ου αιώνα. Ένα ρεπερτόριο υβριδικό, γραμμένο στη Boλιβία και το Περού από συνθέτες διαπολιτισμικής καταγωγής, όπως ο José de Orejón y Aparicio, δίπλα στους παραγνωρισμένους Giovanni Battista Bassani και Michelangelo Falvetti, ενώ θραύσματα από τη «Φόνισσα» του Γιώργου Κουμεντάκη και επιλεγμένα αποσπάσματα από το εμβληματικό Stabat Mater του Pergolesi θα πλαισιώνουν τη δράση. Η συναυλία θα παρουσιαστεί τρεις φορές μέσα στην ίδια ημέρα, ως μια επιτόπια (site-specific) καλλιτεχνική παρέμβαση. Συμμετέχουν οι μουσικοί: Αναστασία Κότσαλη (μεσόφωνος), Νίκος Σπανάτης (κόντρα τενόρος), Αλέξης Μαστιχιάδης (τσέμπαλο, όργανο, κλάβικορντ), Δημήτρης Τίγκας (βιολόνε), Λητώ Μεσσήνη (υψίφωνος). Η συναυλία διοργανώνεται από τον Οργανισμό Πολιτισμού Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων και η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.
Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης, Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, 6 Απριλίου (18.00, 19.30 , 21.00)

«Μουσικοί περίπατοι» της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, με ένα τρίο που περιλαμβάνει βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο.

Σε έναν ταιριαστό με την αρχή της Μεγάλης Εβδομάδας χώρο σταθμεύουν οι «Μουσικοί περίπατοι» της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, με ένα τρίο που περιλαμβάνει βιολί (Νίκος Μάνδυλας), βιολοντσέλο (Βάνια Παπαδημητρίου) και πιάνο (Πόπη Μαλαπάνη). Οι τρεις μουσικοί θα παρουσιάσουν στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο ένα πρόγραμμα που ξεκινά από την εποχή του Γιόζεφ Χάυντν και φτάνει μέχρι τις μέρες μας. Συγκεκριμένα, θα ερμηνεύσουν το Ελεγειακό Τρίο αρ. 1 σε σολ ελάσσονα του Σεργκέι Ραχμάνινοφ, σε πένθιμη και μελαγχολική ατμόσφαιρα, σε πλήρη αντίθεση με το χαρμόσυνο Τρίο με πιάνο αρ. 39 σε σολ μείζονα του Γιόζεφ Χάυντν. Το πρόγραμμα συμπληρώνεται από τις «Αρμένικες μινιατούρες» του Κομιτάς, σε μεταγραφή για τρίο με πιάνο και το «Mozart adagio» του Άρβο Περτ, έργο βασισμένο σε μια Σονάτα για πιάνο του Μότσαρτ που δημιουργεί ατμόσφαιρα βαθιάς θρησκευτικότητας.
Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο (Β. Σοφίας 22), 6 Απριλίου (20.30)

Δεν είναι μονάχα οι ναοί άλλων χριστιανικών δογμάτων που φιλοξενούν μουσικές εκδηλώσεις, ιδιαίτερα λόγιας μουσικής· μπορεί να συναντήσει κανείς κάτι ανάλογο (αν και σπανιότερα) και σε ορθόδοξες εκκλησίες, όπως στον Άγιο Φίλιππο, στο Μοναστηράκι, απέναντι από την είσοδο της Αρχαίας Αγοράς, όπου το μουσικό σύνολο De Profundis (Ηλίας Γυφτονικολός, Ζωή Προκοπίου, Κωνσταντίνα Μπάλλα, Χρυσή Τζάβλα, βιολιά, Ελένη Φουρλάνου, βιόλα, Μυρτώ Ξηρουχάκη, βιολοντσέλο, Γιώργος Ντάνης, κοντραμπάσο), παρουσιάζει την τέταρτη από έναν κύκλο πέντε μηνιαίων συναυλιών, με τον γενικό τίτλο «Metamorphoses» (Μεταμορφώσεις), με έργα Μπαχ και Μότσαρτ και ελεύθερη είσοδο για το κοινό.
Ι.Ν. Αγίου Φιλίππου (Αδριανού 19, Μοναστηράκι), 6 Απριλίου (21.00)

Πασχαλινή συναυλία με έργα θρησκευτικής μουσικής (Μπαχ, Περγκολέζι, Χαίντελ κ.ά.) διοργανώνει, για τη στήριξη του σωματείου και των σκοπών του, η Ένωση Λυρικών Πρωταγωνιστών Ελλάδος, υπό την καλλιτεχνική επιμέλεια της μαέστρου Μάτας Κατσούλη. Οι μονωδοί της ΕΛΠΕ παρουσιάζουν αντιπροσωπευτικές άριες και ντουέτα από το ρεπερτόριο της δυτικοευρωπαϊκής θρησκευτικής μουσικής, αναδεικνύοντας την εκφραστική δύναμη της ανθρώπινης φωνής. Στη συναυλία συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Αγγελική Βαρδάκα, Σοφία Καπετανάκου, Αθηνά Καστρινάκη, Όλγα Μπαλωμένου, Κατερίνα Μποτόνη, Πέτρος Σαλάτας, Δέσποινα Σκαρλάτου, Τζούλια Σουγλάκου, Βίκυ Τσιλιακού, ενώ στο εκκλησιαστικό όργανο συνοδεύει η Ελένη Κεβεντσίδου.
Ιερός Καθολικός Ναός Αγίου Παύλου (Φίλωνος 23, Πειραιάς), 6 Απριλίου (19.30)

Maiandros Ensemble

Συνδυάζοντας μουσική ερμηνεία και αφηγηματικό λόγο, το Maiandros Ensemble παρουσιάζει τη συναυλία «Mater Dolorosa: Η Μητέρα των Αναστεναγμών», αντλώντας έμπνευση από το διαχρονικό μοτίβο της μητέρας που στέκεται μπροστά στα Πάθη του Υιού της. Οι Μιχάλης Παπαδόπουλος (βιολί), Φύλλις Δαπέργολα (πιάνο), Κατερίνα Λέκκα (ακορντεόν), Άννα Μελετιάδου (αφήγηση) ερμηνεύουν έργα Αλμπινόνι, Βιβάλντι, Χέντελ, Μπαχ, Σούμπερτ, Σούμαν, Φορέ, Μασκάνι και Βαβίλοφ, προσφέροντας μια καλλιτεχνική εμπειρία που συνδυάζει τη δύναμη της μουσικής με την πνευματική διάσταση της Μεγάλης Εβδομάδας.
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα «Γιάννης Μαρίνος», 6 Απριλίου (20.00)

Μια εκστατική περιπλάνηση στις παραδόσεις της Μεσογείου επιχειρεί το Ergon Ensemble, υπό τη μουσική διεύθυνση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου, στη συναυλία με τίτλο «Ψωμί από στάχτη», φέρνοντας σε διάλογο δύο εμβληματικά έργα της σύγχρονης μουσικής, το «Kyrie Eleison» του John Tavener και το «Ayre» του Αργεντινού Osvaldo Golijov, με τις φωνές της Σαββίνας Γιαννάτου και της Μαρίας Κωστράκη να βρίσκονται στο επίκεντρο. Το «Kyrie Eleison», εμπνευσμένο από την ορθόδοξη λειτουργική παράδοση και τον ανατολικό μυστικισμό, λειτουργεί ως μουσική προσευχή. Το «Ayre» αποτελεί έναν κύκλο έντεκα τραγουδιών, που αντλεί υλικό από τη Μεσόγειο και ιδιαίτερα τη νότια Ισπανία.
Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», 7 και 8 Απριλίου (20.30)

Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης © Yannis Gutmann

Η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης και η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζουν στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος μια συναυλία αφιερωμένη στην ειρήνη, με τη μουσική να ενώνει συνθέτες και ερμηνευτές που, δυστυχώς, χωρίζει ο πόλεμος. Η Γερμανοεβραία βιολονίστα Λιβ Μίγκνταλ και η ιρανογερμανίδα μαέστρος Γιάλντα Ζάμανι συμπράττουν επί σκηνής με την ΚΟΘ, μεταφέροντας ένα ηχηρό μήνυμα ενότητας και ελπίδας μέσα από έργα που συνδυάζουν το πάθος με τη φθορά. Το πρόγραμμα απαρτίζεται από έργα που σπάνια ακούγονται στις αίθουσες συναυλιών και περιλαμβάνει συνθέσεις δημιουργών από διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς, όπως οι Μπεσάρα Ελ-Χούρι (Λίβανος), Χοσεΐν Ντεχλαβί (Ιράν), Πάουλ Μπεν-Χαΐμ (Ισραήλ) και Ρίχαρντ Στράους (Γερμανία).
Εθνική Λυρική Σκηνή, Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, 7 Απριλίου (20.00)

KOA © Margarita Yoko Nikitaki

Η μουσική εβδομάδα ολοκληρώνεται με την καθιερωμένη πασχαλινή συναυλία, τη Μεγάλη Τετάρτη, από την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και το Μέγαρο Μουσικής. Θα παρουσιαστεί ένα πρόγραμμα που ενώνει το θρησκευτικό συναίσθημα με την ανθρώπινη αγωνία απέναντι στο αναπόφευκτο, μέσα από δύο αριστουργήματα του 20ού και του 19ου αιώνα. Ως «προοίμιο», θα ακουστεί η Ημιτελής Συμφωνία του Σούμπερτ, υπόδειγμα εκφραστικής λιτότητας και μορφολογικής τελειότητας. Ακολουθεί η Sinfonia da Requiem του Μπέντζαμιν Μπρίτεν, έργο που συνδυάζει την αγωνία απέναντι στον θάνατο με φλογερά αντιπολεμικά μηνύματα. Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται με το Te Deum του Άντον Μπρούκνερ, μια επιβλητική μουσική που προκαλεί κατάνυξη και δέος. Τέσσερις λυρικοί τραγουδιστές με διεθνή σταδιοδρομία (η υψίφωνος Σοφία Κυανίδου, η μεσόφωνος Μαίρη-Έλεν Νέζη, ο τενόρος Mario Zeffiri και ο βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς), οι χορωδίες της ΕΡΤ και του Δήμου Αθηναίων, η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών συμπράττουν υπό τη μουσική διεύθυνση του αρχιμουσικού Κωνσταντίνου Τερζάκη.
Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης, 8 Απριλίου (20.30)