ΤΕΤΑΡΤΗ
18
ΜΑΡΤΙΟΥ
Η πρώτη παρουσίαση της ελληνικής συμμετοχής στη 61η Biennale της Βενετίας, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, έγινε την Τριτη 17 Μαρτίου στον χώρο του Onassis Ready. Την υλοποίηση του έργου «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη έχει αναλάβει το MOMus της Θεσσαλονίκης, ενώ την επιμέλεια της ελληνικής συμμετοχής υπογράφει ο Γιώργος Μπεκιράκης.
Study for an Escape Room (GRECIA), Andreas Angelidakis 2025
Στο Ελληνικό Περίπτερο στα Giardini, ο καλλιτέχνης προτείνει μια εγκατάσταση που καλεί τους επισκέπτες να εισέλθουν σε ένα εμβυθιστικό σκηνικό εμπειρίας όπου η ελληνικότητα, η πολιτισμική μνήμη και η πολιτική Ιστορία συνυπάρχουν, συγκρούονται και επαναδιατυπώνονται.
Η πρόταση του Αγγελιδάκη μεταμορφώνει το Ελληνικό Περίπτερο σε ένα σύγχρονο, ψηφιακό Πλατωνικό Σπήλαιο, επανενεργοποιώντας την κλασική αλληγορία υπό το πρίσμα του σήμερα: της μετα-αλήθειας, της εικόνας, της ψηφιακής μεσολάβησης και της ανόδου του εθνικιστικού λαϊκισμού.
Το «Escape Room» δεν υπόσχεται μια εύκολη έξοδο· αντίθετα, καλεί τον θεατή να περάσει μέσα από τα στρώματα της αφήγησης, της αναπαράστασης και των στερεοτύπων που συγκροτούν τόσο την εθνική όσο και την ευρωπαϊκή ταυτότητα.
Study for an Escape Room (GRECIA), Andreas Angelidakis 2025
Στον πυρήνα της εγκατάστασης βρίσκεται μια έντονα θεατρική και συμβολική διάρθρωση του χώρου. Όπως έχει περιγράψει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, το Ελληνικό Περίπτερο θα χωριστεί σε δύο μέρη: το ένα θα παραπέμπει σε μια εθνική αφήγηση όπως αυτή συγκροτείται μέσα από τα πρωτοσέλιδα, τις ειδήσεις και τα «μεγάλα» γεγονότα, με αισθητική που θυμίζει λαϊκό θέαμα και πίστα νυχτερινού κέντρου· το άλλο θα φέρει τη μορφή ενός περιπτέρου τουριστικών σουβενίρ, μιας περιοχής όπου η ελληνικότητα συμπυκνώνεται σε εικόνες, αντικείμενα και αναπαραστάσεις προς κατανάλωση.
Ο ίδιος ο Ανδρέας Αγγελιδάκης σημειώνει: «Το ένα μέρος ζει από το άλλο. Είναι δύο μηχανισμοί, όπως περιγράφει ο Πλάτωνας, που μπορούν να περιγράψουν μια εικόνα της αλήθειας. Θεωρώ ότι η Ελλάδα είναι ένας συνδυασμός των δύο. Για μένα πρέπει να συνυπάρχουν και τα δύο. Γι’ αυτό ανακατεύω και τα δύο».
Ο εικαστικός και αρχιτέκτονας, δημιουργός του «Εscape Room», Ανδρέας Αγγελιδάκης ©Andreas Simopoulos
Στη σύλληψη του έργου, ο Αγγελιδάκης αντιμετωπίζει το ίδιο το εθνικό περίπτερο ως ιστορικό και ιδεολογικό αντικείμενο. Τα περίπτερα των Giardini, όπως επισημαίνει, γεννήθηκαν σε συγκεκριμένες πολιτικές συνθήκες και εξακολουθούν να μεταφέρουν τις ιδεολογικές αποτυπώσεις της εποχής τους.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά: «Τα Εθνικά Περίπτερα των Giardini σχεδιάστηκαν για να επικοινωνήσουν τις πολιτικές πεποιθήσεις των κυβερνήσεων που τα ανήγειραν σε εκείνη την ιστορική συγκυρία. Σήμερα στέκουν ως Παγωμένα Φασιστικά και/ή Αποικιοκρατικά Σπήλαια, παγιδευμένα σε ένα περιβάλλον που έχει ταυτιστεί με τη διερεύνηση των πολιτικών επιλογών και των συνεπειών τους, καθώς και την ακόλουθη μετατροπή τους σε τέχνη. Κάθε Περίπτερο συνιστά έναν μηχανισμό αλήθειας – όπως ακριβώς και οι μηχανισμοί στην αλληγορία του πλατωνικού σπηλαίου – ο οποίος σήμερα θυμίζει μια Φαντασμαγορία του Παγκόσμιου Τραμπισμού: εάν αντικαταστήσουμε το Σπήλαιο με την Οθόνη, αυτό που απομένει είναι η κάθε έκφανση του MAGA (Make America Great Again) ως μια σκηνοθεσία του φασισμού εν έτει 2025».
Σε αυτή τη λογική, το Ελληνικό Περίπτερο ως «δωμάτιο απόδρασης» ενσαρκώνει ένα παράδοξο: ένα κτίριο που επιχειρεί να αποδράσει από τον ίδιο του τον εαυτό, από την καταγωγή του και από το βάρος της ιστορίας του. Η εγκατάσταση βυθίζεται στο παρελθόν του περιπτέρου, επιστρέφοντας συμβολικά στο 1934, χρονιά με ιδιαίτερη φόρτιση τόσο για την Ευρώπη όσο και για την ίδια τη Βενετία. Ο Αγγελιδάκης μας θυμίζει: «Το 1934, τη χρονιά που οι Ναζί ξεκίνησαν τους διωγμούς κατά των ομοφυλόφιλων, ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι συναντήθηκαν για πρώτη φορά στη Βενετία στον απόηχο των σαρωτικών εκλογικών τους επικρατήσεων την ίδια χρονιά πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του Ελληνικού και του Αυστριακού Περιπτέρου».
Ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής, Γιώργος Μπεκιράκης ©Andreas Simopoulos
Ο επιμελητής της ελληνικής συμμετοχής, Γιώργος Μπεκιράκης, φωτίζει αυτή την ιστορική και ψυχαναλυτική διάσταση του έργου, επισημαίνοντας ότι ο Αγγελιδάκης δεν ακολουθεί μια γραμμική αφήγηση της Ιστορίας. Αντίθετα, παρακολουθεί «τη ζωή» του περιπτέρου μέσα από επεισόδια, θραύσματα και μικρές ιστορίες που συνδέονται με τον χώρο, την Ελλάδα και την Ιταλία: «Το Περίπτερο μετατρέπεται σε μια κάψουλα όπου ιστορικές εκδοχές της ελληνικότητας τοποθετούνται δίπλα σε αστικές, βιωμένες εκφράσεις της, υπενθυμίζοντας την ένταση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις πολιτισμικές καθηλώσεις. Η GRECIA μετασχηματίζεται σε ένα ψυχαναλυτικό υποκείμενο· μια μεταφορά που αντανακλά το φάσμα της ελληνικότητας και την αλληλεξάρτησή της με τον αυταρχισμό. Το “queer” σώμα της αφηγείται τα επίμονα αινίγματα ανάμεσα στο παρελθόν και τις σύγχρονες εκδοχές της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Τα γλυπτά του Αγγελιδάκη λειτουργούν ως θραυσματικά στοιχεία, ως ίχνη που υποδηλώνουν τις πολλαπλότητες που συγκροτούν μια εθνικότητα και τις ιστορίες που ποτέ δεν έγιναν επίσημη Iστορία», αναφέρει επιπλέον ο επιμελητής.
Για τον επιμελητή της έκθεσης οι εικαστικές εγκαταστάσεις του Ανδρέα Αγγελιδάκη προσεγγίζουν συχνά την Ιστορία μέσα από μετατοπίσεις, παραμορφώσεις, ανατροπές και χιούμορ, σκηνοθετώντας εναλλακτικά πλαίσια ανάγνωσης της πραγματικότητας, της ταυτότητας και της πολιτισμικής μνήμης. Ως αφηγηματικό όχημα, η μυθοπλασία βρίσκεται σταθερά στον πυρήνα της μεθοδολογίας του, ενώ μέσα από τις δυναμικές του queering και την αποσταθεροποίηση των μηχανισμών που ορίζουν τις έννοιες της αλήθειας και της αυθεντικότητας διερευνά την αρχιτεκτονική της αντίληψής μας, του πολιτισμού εν εξελίξει και της εαυτότητας (selfhood).
Ο υφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονας Φωτήλας, ©Andreas Simopoulos
Η ελληνική συμμετοχή του 2026 παρουσιάζεται όχι μόνο ως καλλιτεχνικό γεγονός, αλλά και ως πολιτική και πολιτισμική χειρονομία. Ο υφυπουργός Πολιτισμού, αρμόδιος για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού, Ιάσονας Φωτήλας, υπογραμμίζει πως πρόκειται για μια πρόταση που δεν αποφεύγει τη σύγκρουση, αλλά την αντιμετωπίζει ως αναγκαία λειτουργία της τέχνης.
«Πιστεύω βαθύτατα στο δικαίωμα της τέχνης να συγκρούεται. Να αμφισβητεί. Να ενοχλεί», αναφέρει, προσθέτοντας ότι η ελληνική συμμετοχή έρχεται «να θέσει ερωτήματα, με τόλμη, με ακρίβεια, με τέχνη που έχει κάτι να πει και ξέρει γιατί το λέει».
Η Γενική Διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-ΜΟΜUS, Φανή Τσατσάια ©Andreas Simopoulos
Από την πλευρά της, η Φανή Τσατσάια, γενική διευθύντρια του MOMUS, φορέα υλοποίησης και Εθνικού Επιτρόπου της ελληνικής παρουσίας, τονίζει τη σημασία της συνέχειας του Ελληνικού Περιπτέρου στη Βενετία από τη δεκαετία του 1930 έως σήμερα. Όπως σημειώνει, το MOMUS υποστηρίζει ενεργά την προετοιμασία και την υλοποίηση της συμμετοχής, συμβάλλοντας στη διεθνή προβολή της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας.
Η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, καλλιτεχνική διευθύντρια και μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση ©Andreas Simopoulos
Τη σημασία του έργου αναδεικνύει και η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, καλλιτεχνική διευθύντρια και μέλος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Ωνάση, στρατηγικού υποστηρικτή του εγχειρήματος: «Με το συγκεκριμένο έργο, η εθνική συμμετοχή παίζει με τον ίδιο τον ορισμό της. Τι σημαίνει εθνικό; Και πώς συμμετέχουμε εμείς σε αυτό;» Σε μια στιγμή όπου ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός επανέρχονται με ένταση στον δημόσιο λόγο, το «Escape Room» προτείνεται ως ένας χώρος κριτικής, αυτοπαρατήρησης και επανεξέτασης.
Το «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υλοποιείται και εκτίθεται στο Ελληνικό Περίπτερο με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Πολιτισμού. Εθνικός Επίτροπος είναι το MOMUS, ενώ στρατηγικός υποστηρικτής είναι το Onassis Culture.
