In-I in Motion: Η οδύνη και η ομορφιά της δημιουργίας μέσα από το βλέμμα της Juliette Binoche

«Όταν ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ ήρθε να δει την παράσταση (IN-I, 2007), στο τέλος μού είπε ότι πρέπει να κάνω μια ταινία γι’ αυτή. Δεν χρειαζόμουν λοιπόν κάτι περισσότερο, έτσι αποφάσισα να το κάνω», λέει η Juliette Binoche, πάνω από τη σκηνή του Ολύμπιον, στη Θεσσαλονίκη, σχετικά με την αφετηρία που την οδήγησε σήμερα στο πρώτο σκηνοθετικό της εγχείρημα.

H Juliette Binoche με Ορέστη Ανδρεαδάκη πάνω στην σκηνή του “Ολύμπιον”.

Στη Θεσσαλονίκη για δεύτερη φορά ως καλεσμένη του Φεστιβάλ Κινηματογράφου, αυτή τη φορά για τη διοργάνωση του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, επέστρεψε η Γαλλίδα ηθοποιός με διττή ιδιότητα πλέον. Αν και, όπως είπε η ίδια – «δεν πιστεύω πως μου αρμόζει ο τίτλος της σκηνοθέτιδας ντοκιμαντέρ» – έχει πλέον σκηνοθετήσει. Η ταινία «In-I in Motion» έκανε την ελληνική της πρεμιέρα στο πλαίσιο των Special Screenings του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

@monopoligr

#JulietteBinoche at #TIDF28 ❤️ about her directional debut “In-I in motion” @filmfestivalgr #monopoligr #cinema #documentary

♬ original sound – monopoligr

Ένα οδοιπορικό —ή καλύτερα μία καταγραφή των στιγμών που οδήγησαν στη δημιουργία ενός καλλιτεχνικού αποτελέσματος— και η προβολή του ίδιου του καλλιτεχνικού αποτελέσματος. Αυτό είναι, εν ολίγοις, το θέμα του ντοκιμαντέρ που σκηνοθετεί και στο οποίο πρωταγωνιστεί η Binoche. Ουσιαστικά όμως αυτά τα 135 λεπτά κατορθώνουν να εμπεριέχουν μέσα τους κάθε αλήθεια, κάθε δυσκολία και κάθε συναίσθημα που ακολουθεί έναν καλλιτέχνη όταν προσπαθεί να δημιουργήσει κάτι από το μηδέν και, εν τέλει, το αποτέλεσμα τον δικαιώνει. Όχι απαραίτητα γιατί τα κατάφερε – που φυσικά τα κατάφερε – αλλά γιατί κατόρθωσε να αλλάξει τόσο πολύ, ώστε να συναντήσει τον ρόλο που καλείται να παίξει πάνω στη σκηνή, χωρίς να διαλυθεί στην πορεία.

Η συνάντηση της Γαλλίδας ηθοποιού και του διάσημου Βρετανού χορευτή και χορογράφου Akram Khan πριν περίπου 20 χρόνια, ήταν η αφετηρία του χοροθεατρικού έργου «IN-I» που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2007 και έκανε περιοδεία σε 120 χώρες. Δύο καλλιτέχνες, μία ηθοποιός και ένας χορευτής αποφάσισαν να δημιουργήσουν μαζί μια κοινή ιστορία για την αρχή, τη μέση και το τέλος του κεραυνοβόλου έρωτα. Η διαδικασία όμως φυσικά και δεν ήταν απλή. Η ηθοποιός Juliette Binoche κλήθηκε να μάθει να χορεύει – με όλα όσα αυτό συνεπάγεται. Και ο χορευτής Akram Khan να εισχωρήσει στην υποκριτική και να πάψει να εκφράζεται, με το εξαιρετικά εκφραστικό αλλά βουβό, μέσο του χορού. Επτά μήνες προβών, δοκιμών, χορού, υποκριτικής, συγκρούσεων, γέλιου και κυρίως μαθημάτων, με δύο «εξαιρετικές δασκάλες», τη δασκάλα υποκριτικής Σούζαν Μπάτσον και τη διευθύντρια προβών Σου-Μαν Χσου, δημιούργησαν δύο νέες οντότητες καλλιτεχνών.

Η ιστορία της παράστασης θέλει τη γυναίκα να βλέπει έναν άντρα σε ένα σινεμά, να τον ερωτεύεται, να τον ακολουθεί και να του ζητάει να ζήσει μαζί τους. Αυτή είναι μία αληθινή ιστορία όπως μας είπε η Binoche από όταν ήταν 16 ετών και πήγε στο σινεμά με τη μαμά της. Η δική της ιστορία δεν κατέληξε κάπου, η ιστορία της στιγμής όμως κατέληξε πάνω στη σκηνή.

Το πρώτο κομμάτι του ντοκιμαντέρ αφορά ολοκληρωτικά τις πρόβες που εκτός από σωματικές δυνατότητες κυρίως αφορούσε τις νοητικές δυνατότητες και των δύο. Η σημασία των αισθήσεων ήταν εκείνη που έπαιξε τον σημαντικότερο ρόλο. «Don’t push it, just let it happen» φωνάζει μέσα από τη κάμερα η Σούζαν Μπάτσον. Αν χρειάζεται να προσπαθήσεις για αυτό έχει αποτύχει ήδη, αυτή είναι η βασική αρχή της υποκριτικής αλλά και του χορού και κυρίως είναι το βασικό συστατικό της σύνδεσης δύο ανθρώπων.

Η απόφαση να εισχωρήσει σε μία καινούρια τέχνη, είτε αυτή είναι ο χορός πριν 20 χρόνο, είτε η τέχνη της σκηνοθεσίας το 2025, είναι το λιγότερο τολμηρή. Ο φόβος φυσικά και ήταν παρών, και στη δημιουργία της παράστασης και στη δημιουργία του ντοκιμαντέρ, αλλά μάλλον για τη ίδια ήταν τόσο εμπόδιο όσο και πρόκληση, όπως μας έδωσε να καταλάβουμε.

Η Juliette Binoche στο 28ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης

«Η ανάγκη μου να δημιουργήσω αυτή την ταινία ήταν για να βιώσει το κοινό λίγο από το πώς είναι να βρίσκεσαι σε μια δημιουργική διαδικασία, η οποία είναι μια πολύ θολή συνθήκη. Δεν ξέρεις πού πηγαίνεις, αλλά εξακολουθείς να πηγαίνεις, επειδή έχεις την πεποίθηση ότι θα βρεις τον τόπο που ψάχνεις. Σε αυτή τη διαδικασία, υπάρχουν πολλοί φόβοι, αλλά και πολλά θαύματα που μπορούν να συμβούν. Ήξερα με κάποιο τρόπο ότι ήταν μια σημαντική εμπειρία, επειδή η σύνδεση διαφορετικών ανθρώπων έχει πάντα ενδιαφέρον, επειδή προερχόμαστε από διαφορετικούς κόσμους. Ο χορός και η υποκριτική φαίνονται σχεδόν αντιθετικοί κόσμοι, όμως το να προσπαθήσεις να βρεις έναν σύνδεσμο και έναν νέο τρόπο για να συνδεθούν αυτές οι δύο μορφές ήταν μια πρόκληση, ένα χρέος».

Από το χορό μέχρι τη σκηνοθεσία η απόσταση ίσως μοιάζει τεράστια, όμως για εκείνη, όπως φάνηκε, δεν ήταν. Το ντοκιμαντέρ της είναι μια λεπτομερώς σχεδιασμένη εικόνα της δημιουργικής διαδικασίας και του αποτελέσματός της. Ο σκοπός της να γίνει το κοινό μέρος αυτής της διαδικασίας επιτεύχθηκε εξαιτίας της ειλικρίνειας με την οποία αποφάσισε να χειριστεί τα πλάνα που είχε τραβήξει η αδερφή της, σκηνοθέτρια Μαριόν Σταλένς, πριν αρκετά χρόνια. Το οπτικό υλικό της δουλειάς υπήρχε και εκείνη έκανε μία δεύτερη σκηνοθεσία, όπως λέγεται, κάνοντας edit τις σχεδόν 200 ώρες πλάνων. Αυτή όμως, η ίδια η επιλογή, ήταν και αυτή μέρος της δημιουργικής διαδικασίας, όπως δήλωσε.

«Στην πραγματικότητα, η σκηνοθεσία είναι ο χώρος που αφήνουμε στο κοινό για να φανταστεί, επειδή δεν μπορούμε να εξηγήσουμε τα πάντα. Αυτές ήταν οι δυσκολίες, ωστόσο κράτησα πολλές όμορφες στιγμές. Η σκηνοθεσία έχει να κάνει με το να διαλέγεις και να είσαι επιλεκτικός με το τι αφήνεις. Σε διάφορα πλάνα που έχω επιλέξει φαίνομαι εντελώς γελοία, αλλά δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με αυτό: ως ηθοποιός και δημιουργός πρέπει σε κάποιες στιγμές να φαίνεσαι γελοίος, είναι μέρος της διαδικασίας. Και ο φόβος που αναδύεται είναι η πραγματική πρόσκληση. Όταν όμως απελευθερώνεσαι από τον φόβο, η αίσθηση είναι πραγματικά υπέροχη».

Η ταινία «In-I in Motio» θα κυκλοφορήσει το Φθινόπωρο στους κινηματογράφους από τους Feelgood

Νομίζω είναι αναμενόμενο μία ηθοποιός του βεληνεκούς της Juliette Binoche να κάνει μία δουλειά η οποία θα ακούσει διθυραμβικά σχόλια από ένα φεστιβάλ ή από τους κριτικούς. Το ξεχωριστό στο «In-I in Motion» είναι πως όντως κατορθώνει να αποθανατίσει την τέχνη σε κίνηση και η Binoche μέσα από την κάμερα αλλά και πίσω από αυτή – νοητά τουλάχιστον –  καταφέρνει να επικαλεστεί το συναίσθημα του κοινού αλλά κυρίως να μεταδώσει το συναίσθημα του καλλιτέχνη την ώρα της δημιουργίας. Είναι χρονικά μία μεγάλη ταινία, κάτι παραπάνω από δύο ώρες, παρ’ όλα αυτά προσφέρει μία μοναδική εμπειρία. Δύο ανθρώπους που ενώ γνωρίζουν τα “πάντα” για την τέχνη τους γίνονται μαθητές. Δύο ανθρώπους που διαλύουν το σώμα και το πνεύμα τους για να δημιουργηθούν δύο καινούριες οντότητες που θα μπορούν να συνυπάρξουν σε μία. Ο δρόμος προς τη δημιουργία της τέχνης έχει ξεκάθαρα κάτι που σε γοητεύει, και τα δύσκολα κομμάτια μέσα από αυτό, φαίνονται όμορφα.

Σε ένα πλάνο που κάνουν πρόβα η Juliette Binoche λέει λαχανιασμένη: «Dance is about suffering». Στιγμιαία, σαν να ισορροπούσαν στην ίδια γραμμή σκέψης, ο Akram Khan απαντάει: «So is acting». Η οδύνη που συνοδεύει την τέχνη είναι από τα πιο όμορφα πράγματα που ένας άνθρωπος μπορεί να νιώσει και η Binoche κατορθώνει να τη μαγνητίσει για 135 λεπτά.

Η Juliette Binoche μπαίνει στην αίθουσα για την ελληνική πρεμιέρα της ταινίας της «In-I in Motion».