Η ομάδα Contratiempo ωριμάζει ανεβάζοντας τον «Έμπορο της Βενετίας»

«Το θέατρο δεν είναι αυτονόητος δρόμος τελειώνοντας τη δραματική σχολή». Κι όμως, παρά την εδραιωμένη γνώση για την επικρατούσα πραγματικότητα στο χώρο των παραστατικών τεχνών, ο Θωμάς Θάνου και ο Γιώργος Αντωνόπουλος αποφάσισαν ότι θέλουν να αφοσιωθούν στο θέατρο.

Αποφοιτώντας από τη σχολή Βεάκη – όπου και γνωρίστηκαν – ίδρυσαν αρχικά μια μπάντα και στη συνέχεια τη θεατρική ομάδα Contratiempo. Θέλοντας να ορίσουν με κάποιο τρόπο την καλλιτεχνική τους μοίρα και να μην περιοριστούν σε συνεργασίες μικρού βεληνεκούς και αμφίβολου βιοπορισμού πήραν το ρίσκο των δικών τους παραγωγών, παρουσιάζοντας κιόλας, στον τέταρτο χρόνο παρουσία τους, την τρίτη παραγωγή τους, τον «Έμπορο της Βενετίας» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ στο θέατρο 104.

Τι τους ενώνει σε αυτό το εγχείρημα; Όσο κι αν ακούγεται κλισέ, χωρίς αυτές τις αξίες δεν μπορούσαν να προχωρήσουν: «Προφανώς, η αγάπη για την τέχνη μας. Η δημιουργική γενναιοδωρία με την οποία θέλουμε να αντιμετωπίσουμε το θέατρο, τα υψηλά ποιοτικά χαρακτηριστικά των παραστάσεων μας όσο κι αν ο προϋπολογισμός μας είναι περιορισμένος. Και μετά από αυτά τα τέσσερα χρόνια, μας ενώνει και η βαθιά φιλία που ανατροφοδοτεί την επαγγελματική σύμπραξη», λέει ο Γιώργος Αντωνόπουλος.

Ο Σάϊλοκ Γιώργος Αντωνόπουλος (δεξιά) και ο σκηνοθέτης του Θωμάς Θάνου (αριστερά).

Δεν είναι τυχαίο που αυτοί οι δυο νέοι δημιουργοί έκαναν το θεατρικό ντεμπούτο τους, χρηματοδοτώντας το μέσα από εμφανίσεις τους στο κέντρο της πόλης ως μουσικοί του δρόμου. «Ανεβάσαμε μια παράσταση στο Μπάγκειον βασισμένη στο ‘Μπαλκόνι’ του Ζαν Ζενέ σε σκηνοθεσία του δασκάλου μας από τη σχολή, Δημοσθένη Παπαδόπουλου. Ήταν μια παράσταση χαμηλού προϋπολογισμού και σκεφτήκαμε ότι θα μπορούσαμε να συγκεντρώσουμε χρήματα, μέσα από μια άλλη τέχνη. Για να είμαστε ειλικρινείς ακόμα το κάνουμε», αποκαλύπτει ο έτερος της ομάδας Θωμάς Θάνος. Κι ούτε για μια στιγμή δεν μετανιώνουν γι’ αυτό – με την έννοια της, όποιας, παραχώρησης: «όταν κάνεις κάτι δεν το αξιολογείς εκείνη τη στιγμή κι ούτε εκτιμάς πού θα σε βγάλει. Ο καιρός έρχεται να οριοθετήσει τα πράγματα», σχολιάζει ο Γιώργος Αντωνόπουλος.

Ο Σαίξπηρ στη σκηνή του 104 έρχεται ως η τρίτη παραγωγή της Contratiempo.

Ο καιρός, λοιπόν, τρία χρόνια μετά, τους φέρνει σε έναν ακόμα κλασικό – πέρυσι είχε προηγηθεί ο Σάμιουελ Μπέκετ με «Το τέλος του παιχνιδιού» – το μεγάλο Ελισαβετιανό και, ίσως στην πιο δημοφιλή κωμωδία του Σαίξπηρ, τον «Έμπορο της Βενετίας».

«Ένας καθηγητής μας στη σχολή μας είχε πει να ‘μην θεωρείτε δεδομένο πως στην καριέρα σας θα παίξετε Τσέχωφ’. Ακόμα κρατάμε αυτή τη σκέψη και συνειδητοποιούμε πως είναι τύχη να καταπιανόμαστε με συγγραφείς αυτού του βεληνεκούς και αυτής της αξίας. Γιατί όταν μιλάμε για τον Σαίξπηρ μιλάμε για έργα μνημεία», σχολιάζει ο Γιώργος Αντωνόπουλος, ο οποίος υποδύεται τον διάσημο Εβραίο Σάϊλοκ, υπό την σκηνοθετική καθοδήγηση του Θωμά Θάνου.

Θωμάς Θάνου, σκηνοθέτης: Μα αν επιθυμούμε πολύ να εμπλακούμε με το θέατρο πως είναι δυνατόν να φοβηθούμε τον Σαίξπηρ;

«Μα αν επιθυμούμε πολύ να εμπλακούμε με το θέατρο πως είναι δυνατόν να φοβηθούμε τον Σαίξπηρ; Μοχθούμε και αγωνιζόμαστε να φτιάξουμε μια καλή παράσταση γιατί, στο τέλος της ημέρας, γι’ αυτό ζούμε. Και μέσα από κάθε τέτοια συνάντηση ερωτευόμαστε το θέατρο όλο και πιο πολύ», προσθέτει ο Θωμάς Θάνος.

“Μοχθούμε και αγωνιζόμαστε να φτιάξουμε μια καλή παράσταση γιατί, στο τέλος της ημέρας, γι’ αυτό ζούμε”, λέει ο Θωμάς Θάνος.

Στον «Έμπορο της Βενετίας», γραμμένο στην εκπνοή του 16^ου αιώνα, ο Σαίξπηρ αφηγείται την ιστορία του, ενός άκαρδου δανειστή, του Σάϊλοκ που έρχεται σε ακραία σύγκρουση με τον έμπορο Μπασάνιο, ο οποίος αδυνατεί – μετά από πολλές περιπέτειες – να αποπληρώσει το δάνειο του. Η υπόθεση τους κορυφώνεται σε δίκη, όπου μια σειρά από κοινωνικές παθογένειες αναδύονται, υπεύθυνες (σε ένα βαθμό) για τη συμπεριφορά του Εβραίου τοκογλύφου.

«Στη βάση του είναι ένα βαθιά αντιρατσιστικό κείμενο που αναρωτιέται για τους κανόνες της Δημοκρατίας, σχεδόν προφητικό πάνω στις δομικές αρχές του Καπιταλισμού και μια τρομακτική μελέτη στο πως οι άνθρωποι μπορούν να καπηλευτούν νόμους και προνόμια. Κατά τη γνώμη μου, είναι δύο ένα έργα σε ένα: είναι από τη μια ο ‘΄Εμπορος’ και από την άλλη ο ‘Σάϊλοκ’», παρατηρεί ο Γιώργος Αντωνόπουλος που ενδύεται τον διάσημο ήρωα. «Ναι, είναι ευθύς, σκληρός, είναι αδέκαστος, αλλά μιλάει καθαρά και στο τέλος είναι ο πιο ανθρώπινος και συγκινητικός, τραγικός χαρακτήρας του έργου», επισημαίνει ο, επί σκηνής, ερμηνευτής του.

“Στη βάση του είναι ένα βαθιά αντιρατσιστικό κείμενο που αναρωτιέται για τους κανόνες της Δημοκρατίας, σχεδόν προφητικό πάνω στις δομικές αρχές του Καπιταλισμού” εξηγεί ο Γιώργος Αντωνόπουλος για τον “΄Εμπορο”.

Κρίνοντας από όλες τις, μέχρι σήμερα επιλογές τους, η ομάδα Contratiempo δείχνει μια σταθερή ροπή προς τους συγγραφείς, το έργο των οποίων έχει διαυγές πολιτικό διακύβευμα. «Νομίζω πως κάθε συγγραφέας που σέβεται τον εαυτό του γράφει θέατρο με στόχο να ασκήσει κοινωνικοπολιτική κριτική, εφόσον επισημαίνει τα προβλήματα της κοινωνίας, των δομών, των τάξεων. Στην περίπτωση μας, ωστόσο, μας απασχολούν οι συγγραφείς που, όπως έχει ειπωθεί, δεν γράφουν για την καθημερινότητα, γράφουν για την αιωνιότητα», προσθέτει ο Γιώργος Αντωνόπουλος.

Ο σκηνοθέτης της παράστασης (και της ομάδας) Θωμάς Θάνος εστιάζει την προσοχή του στο να μην χάσουν τα κείμενα την πολιτική τους συνέπεια. «Κι αυτό κανείς μπορεί να το προφυλάξει αναδεικνύοντας καλά την ιστορία και φροντίζοντας για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ανεβάσματος. Από εκεί και πέρα, μοιραία θα φωτιστούν όλες οι αξίες του κειμένου».

Γιώργος Αντωνόπουλος, ηθοποιός: Μας απασχολούν οι συγγραφείς που, όπως έχει ειπωθεί, δεν γράφουν για την καθημερινότητα, γράφουν για την αιωνιότητα

Η σκηνοθεσία ήρθε ως φυσικό καθήκον στην περίπτωση Θάνου – αντίστοιχα και η ερμηνεία για τον Αντωνόπουλο. Οι ρόλοι έχουν μοιραστεί από την αρχή και, παρά τις δυσκολίες, η δημιουργική αρμονία περιγράφει τη λειτουργία της ομάδας. Ένας από τους τρόπους με τον οποίο ακονίζουν την καλή συνύπαρξη είναι να αναλαμβάνουν πολλαπλούς ρόλους στα ανεβάσματα των παραστάσεων.

Στον «Έμπορο της Βενετίας», για παράδειγμα, ο Θωμάς Θάνος σκηνοθετεί, μεταφράζει και διασκευάζει το κείμενο ενώ υπογράφει την πρωτότυπη μουσική και ο Γιώργος Αντωνόπουλος παίζει (μαζί του οι Νικόλας Αλεξίου, Μανούσος Γεωργόπουλος, Ελένη Καλαφάτη, Ανδρομάχη Μακρίδου) και σχεδιάζει τα φώτα της παράστασης. Όπως εξηγούν «καθώς αναλαμβάνουμε περισσότερες αρμοδιότητες εμβαθύνουμε πολύ περισσότερο στο εκάστοτε ανέβασμα. Είμαστε περισσότερο εκεί».

Στις παραστάσεις τους και οι δύο αναλαμβάνουν περισσότερα από ένα καθήκοντα.

Η ομάδα άρχισε να δημιουργεί ένα πυρήνα κοινού κατά το ανέβασμα του «Τέλους του παιχνιδιού» (και πάλι στο θέατρο 104) που, για πολλούς λόγους, ήταν η ουσιαστική εκκίνηση της. «Πήραμε πολλά μαθήματα ως σχήμα και εγώ προσωπικά ως σκηνοθέτης. Δοκιμάσαμε παντού τις δυνάμεις μας, ήταν, από κάθε άποψη, μια πλούσια εμπειρία και το πρώτο δείγμα ότι οι θεατές άρχισαν να μαθαίνουν ποιοι είμαστε», λέει ο Θωμάς Θάνος. Ο Μπέκετ τους ‘φιλοδώρησε’ και με την πρώτη επιχορήγηση του ΥΠΠΟ, εξασφαλίζοντας τους,  όπως λένε, «το πρώτο σοβαρό πλαίσιο παραγωγής, τη δυνατότητα μιας καλής οργανωτικής διαχείρισης».

Για την εργογραφία που τους ενδιαφέρει ως ομάδα: “Κάτι μας τραβάει προς την περιοχή του παραλόγου· αλλά θα το δούμε στην πορεία”, λένε.

Για την ομάδα των Contratiempo η νίκη στον Μπέκετ ήρθε με την κατανόηση του κειμένου, ενός πολύ δύσκολου κειμένου. «Πιστεύω πως αν δώσεις την απαραίτητη προσοχή σε έργα μεγαλειώδη μα και δοκιμασμένα, το ρίσκο είναι μικρότερο από την προσπάθεια να συστήσεις ένα άγνωστο κείμενο», διαπιστώνει ο Γιώργος Αντωνόπουλος.

Κι αν μαζί με το φετινό Σαίξπηρ και τον αρχικό Ζενέ μοιάζουν οι κλασικοί να τους έλκουν περισσότερο, ο Θωμάς Θάνου το κάνει ακόμα πιο συγκεκριμένο: «κάτι μας τραβάει προς την περιοχή του παραλόγου· αλλά θα το δούμε στην πορεία».

Δεν ονειροπολούν – πως θα μπορούσαν άλλωστε σε ένα απαξιωμένο, από την Πολιτεία πολιτιστικό περιβάλλον; Και όπως τονίζουν «αφήνουμε τα πράγματα να προχωρούν χωρίς να αναρωτιόμαστε τι θα έρθει. Μας απασχολεί μόνο η εξέλιξη της δουλειάς, της γλώσσας, της αισθητικής μας».