Γλαύκωμα: Η νόσος που οδηγεί σε απώλεια όρασης χωρίς συμπτώματα
Το γνωρίζατε ότι η κληρονομικότητα για γλαύκωμα αυξάνει από 4 έως 10 φορές τις πιθανότητες εμφάνισης της νόσου;
Περισσότεροι από 110 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως εκτιμάται ότι θα ζουν με γλαύκωμα έως το 2040, μια πάθηση που αποτελεί την κύρια αιτία μη αναστρέψιμης τύφλωσης. Το ανησυχητικό είναι ότι οι μισοί περίπου ασθενείς δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν, καθώς η νόσος εξελίσσεται αργά και συχνά χωρίς εμφανή συμπτώματα.
Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος (8-14 Μαρτίου), η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος παρουσίασε σε ειδική εκδήλωση τα νεότερα δεδομένα για την έκταση της νόσου και υπογράμμισε τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και του τακτικού οφθαλμολογικού ελέγχου. Όπως τονίζουν οι ειδικοί, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση αποτελούν τα πιο αποτελεσματικά μέσα προστασίας της όρασης απέναντι σε μια πάθηση που συχνά παραμένει «αόρατη» για χρόνια.
Τι είναι το γλαύκωμα και γιατί θεωρείται τόσο επικίνδυνο
Το γλαύκωμα είναι μια ομάδα οφθαλμολογικών παθήσεων που προκαλούν προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο, συνήθως λόγω αυξημένης ενδοφθάλμιας πίεσης. Η βλάβη αυτή μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή απώλεια της όρασης, η οποία στα προχωρημένα στάδια δεν μπορεί να αναστραφεί. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι στα πρώτα στάδια δεν εμφανίζονται συμπτώματα. Πολλοί ασθενείς αντιλαμβάνονται την ύπαρξη της νόσου μόνο όταν έχει ήδη επηρεαστεί η περιφερική τους όραση και η καθημερινότητά τους. Για τον λόγο αυτό το γλαύκωμα συχνά περιγράφεται ως «ο σιωπηλός κλέφτης της όρασης».
Τα στοιχεία για την Ελλάδα
Σύμφωνα με τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν, η συχνότητα του γλαυκώματος φτάνει περίπου το 2,5% στα άτομα άνω των 45 ετών, ενώ αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μεγάλη επιδημιολογική μελέτη Thessaloniki Eye Study, η συχνότητα της νόσου φτάνει το 5,5% σε ηλικίες άνω των 60 ετών. Με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα, εκτιμάται ότι περίπου 170.000 Έλληνες αυτής της ηλικιακής ομάδας πάσχουν από γλαύκωμα. Ωστόσο περίπου οι μισοί από αυτούς, δηλαδή σχεδόν 85.000 άνθρωποι, παραμένουν αδιάγνωστοι.
Ο καθηγητής Οφθαλμολογίας Φώτης Τοπούζης επισημαίνει ότι ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος είναι καθοριστικός για την έγκαιρη διάγνωση. Όπως αναφέρει, σύμφωνα με τη Thessaloniki Eye Study, οι άνθρωποι που δεν είχαν εξεταστεί από οφθαλμίατρο τον τελευταίο χρόνο είχαν έως και έξι φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να παραμένουν αδιάγνωστοι.
Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο
Ο κίνδυνος εμφάνισης γλαυκώματος αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία, ιδιαίτερα μετά τα 60 έτη. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει και το οικογενειακό ιστορικό, καθώς τα άτομα με συγγενείς πρώτου βαθμού που πάσχουν από γλαύκωμα έχουν τέσσερις έως δέκα φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν τη νόσο.
Παράγοντες που αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο είναι η υψηλή μυωπία, η χρήση κορτικοστεροειδών φαρμάκων – ιδιαίτερα οφθαλμικών κολλυρίων – καθώς και ορισμένα γενετικά χαρακτηριστικά. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αύξηση της μυωπίας στον παγκόσμιο πληθυσμό αναμένεται να συμβάλει σε εκατομμύρια νέα περιστατικά γλαυκώματος τις επόμενες δεκαετίες.
Πώς επηρεάζει την καθημερινότητα
Καθώς η νόσος εξελίσσεται, επηρεάζει σταδιακά την περιφερική όραση. Οι ασθενείς μπορεί να δυσκολεύονται στην οδήγηση, στην εκτίμηση αποστάσεων ή στην κίνηση σε χώρους με χαμηλό φωτισμό.
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σημαντικές και για την ποιότητα ζωής. Η προχωρημένη απώλεια όρασης συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πτώσεων και ατυχημάτων, ενώ μελέτες δείχνουν ότι έως και το 30% των ασθενών μπορεί να εμφανίσει άγχος ή κατάθλιψη λόγω των περιορισμών που επιφέρει η νόσος.
Η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης
Η σύγχρονη οφθαλμολογία διαθέτει πλέον εξετάσεις που επιτρέπουν τη διάγνωση του γλαυκώματος πριν εμφανιστεί σοβαρή απώλεια όρασης. Οι βασικές εξετάσεις περιλαμβάνουν τη μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης, την εξέταση του οπτικού νεύρου, την απεικόνιση των νευρικών ινών με OCT, τον έλεγχο του οπτικού πεδίου και τη γωνιοσκοπία. Αναφερόμενος στη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης, ο κ. Ευθύμιος Καρμίρης, Γεν. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος τόνισε κατά την εκδήλωση: «Το γλαύκωμα δεν πονά, δεν προειδοποιεί. Απλά… κλέβει σιωπηλά την όραση. Μην το αφήσετε να σας τυφλώσει από αδιαφορία. Είναι νόσος που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ‘αόρατη’, εξελίσσεται ύπουλα χωρίς συμπτώματα, με αποτέλεσμα να χτυπά 1 στους 2 ανυποψίαστους. Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η ίδια η νόσος, αλλά η άγνοια γύρω από αυτήν. Οι ασθενείς χάνουν ανεπανόρθωτο μέρος της όρασής τους πριν προλάβουν να αντιδράσουν, γιατί απλά δεν γνωρίζουν ότι κινδυνεύουν». Και συνέχισε, λέγοντας: «Η ενημέρωση και η τακτική εξέταση είναι η μόνη άμυνα, με την έγκαιρη διάγνωση να είναι η μόνη ‘ασπίδα’ απέναντι στη μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης. Ο κανόνας της πρόληψης είναι απλός: Έλεγχος κάθε 2 χρόνια μετά από τα 40 και έλεγχος κάθε χρόνο μετά τα 60. Όταν η νόσος φτάσει σε προχωρημένο στάδιο, οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής είναι δραματικές: κατάθλιψη, κοινωνική απομόνωση, απώλεια ικανότητας οδήγησης, αυξημένος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων. Μην περιμένετε να χάσετε το φως σας. Το γλαύκωμα δεν δείχνει σημάδια… μέχρι να είναι πολύ αργά».
Πώς αντιμετωπίζεται το γλαύκωμα
Το γλαύκωμα δεν θεραπεύεται οριστικά, ωστόσο μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά όταν διαγνωστεί έγκαιρα. Η θεραπεία στοχεύει στη μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, ώστε να επιβραδυνθεί η εξέλιξη της νόσου. Η πρώτη γραμμή θεραπείας είναι συνήθως τα οφθαλμικά κολλύρια που μειώνουν την πίεση μέσα στο μάτι είτε περιορίζοντας την παραγωγή του υδατοειδούς υγρού είτε αυξάνοντας την αποχέτευσή του. Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται θεραπεία με λέιζερ, όπως η μέθοδος Selective Laser Trabeculoplasty (SLT), η οποία μπορεί να συμβάλει στον αποτελεσματικό έλεγχο της πίεσης.
Όταν η νόσος δεν ελέγχεται με φαρμακευτική αγωγή ή λέιζερ, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αντιμετώπιση, όπως τραμπεκουλεκτομή, ένθεση βαλβίδων ή πιο σύγχρονες ελάχιστα παρεμβατικές τεχνικές.
Το μήνυμα των ειδικών
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο η ίδια η νόσος αλλά και η άγνοια γύρω από αυτήν. Όπως επισημαίνουν, πολλοί ασθενείς χάνουν μέρος της όρασής τους πριν αντιληφθούν ότι κινδυνεύουν. Για τον λόγο αυτό η ενημέρωση του κοινού και ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος αποτελούν τη βασική άμυνα απέναντι σε μια νόσο που μπορεί να εξελίσσεται αθόρυβα αλλά να επηρεάσει δραματικά την ποιότητα ζωής.
Τη συζήτηση στη διάρκεια της εκδήλωσης συντόνισε ο κ. Ιωάννης Χαλκιαδάκης, Διευθυντής ΕΣΥ, Α’ Οφθαλμολογική Κλινική, Τμήμα Γλαυκώματος, Οφθαλμιατρείο Αθηνών, Αθήνα (Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος), ενώ ως ομιλητές συμμετείχαν οι κ.κ.:
- Φώτης Τοπούζης, Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Διευθυντής Α’ Οφθαλμολογικής Κλινικής ΑΠΘ, Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη (Πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Γλαυκώματος, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαικής Εταιρείας Γλαυκώματος, πρώην πρόεδρος της ΕΕΓ και Μέλος του ΔΣ της ΕΕΓ)
- Στυλιανός Κανδαράκης, Χειρ. Οφθαλμίατρος, Επικ Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Α’ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, Νοσοκομείο Γ. Γεννηματάς (Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος)
- Ευθύμιος Καρμίρης, Χειρ. Οφθαλμίατρος, Επικ. Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Β’ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, Νοσοκομείο Γ. Γεννηματάς (Γεν. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος)
- Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, Επιστημονικός Διευθυντής, Ιατρικό Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας Athens Vision, Αθήνα (Ειδ. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος)
