Stop Scrolling: Τρία χρόνια “χωρίς οξυγόνο” – Aπό την τραγωδία των Τεμπών στο σήμερα

Τρία χρόνια έχουν περάσει από εκείνο το πρωινό του 2023, όταν οι οθόνες μας, μικρές και μεγάλες, γέμισαν με εικόνες από συντρίμμια δύο βαγονιών που συγκρούστηκαν στα Τέμπη. Από τότε έχουν αλλάξει σίγουρα πολλά, αλλά κάποια πράγματα έχουν παραμείνει ίδια παρά τις διαβεβαιώσεις πως μετά από μία τέτοια τραγωδία σίγουρα όλα θα ήταν διαφορετικά. Δεν θα είμαι απαισιόδοξη και ούτε καταστροφολογική, σίγουρα κάποια πράγματα έχουν αλλάξει, ωστόσο αυτό δεν σημαίνει πως έχουν βελτιωθεί. Μετά από 1095 μέρες το συμπέρασμα παραμένει το ίδιο: στις 28 Φλεβάρη του 2023 πέθαναν 57 άνθρωποι και κανένας δεν έχει τιμωρηθεί για αυτό. Mέχρι και σήμερα κανείς δεν έχει πάρει την ευθύνη, κανείς δεν έχει τιμωρηθεί και η δικαιοσύνη δεν έχει διατελέσει τον ρόλο της.

Μέχρι τώρα σε αυτή τη στήλη μιλάμε για τις ειδήσεις που μάς έχουν σταματήσει από το ατελείωτο scrollάρισμα, εβδομαδιαία. Ωστόσο νομίζω πως μία μέρα σαν τη σημερινή αξίζει να θυμηθούμε τις ειδήσεις εκείνες που μας έφεραν τρία χρόνια μετά στο σημείο μηδέν, χωρίς στην πραγματικότητα να έχει αλλάξει απολύτως τίποτα για κανέναν άλλον παρά μόνο για τις οικογένειες που έχασαν τους ανθρώπους μία τυχαία Τετάρτη. Παρακάτω θα βρείτε ειδήσεις που ίσως έχετε ξεχάσει, ίσως πάλι και όχι. Γεγονότα και πράξεις που με τον τρόπο τους μάς οδήγησαν στον σήμερα – πολλά χιλιόμετρα μακριά από την όποια λύτρωση και σίγουρα έτη φωτός μακριά από την ανάληψη ευθυνών στους υπαίτιους.

Πηγή: Unsplash

Λίγο μετά τις 23:20 το βράδυ της Τρίτης 28 Φεβρουαρίου 2023, στην κοιλάδα των Τεμπών, κοντά στον Ευαγγελισμό Λάρισας, σημειώθηκε η χειρότερη σιδηροδρομική τραγωδία στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας. Η επιβατική αμαξοστοιχία InterCity 62, που εκτελούσε το δρομολόγιο Αθήνα–Θεσσαλονίκη με περίπου 350 επιβάτες – κυρίως νέους και φοιτητές που επέστρεφαν από το τριήμερο της Αποκριάς – κινούνταν βόρεια όταν βρέθηκε στην ίδια γραμμή με εμπορική αμαξοστοιχία που κατευθυνόταν νότια. Τα δύο τρένα συγκρούστηκαν μετωπικά με μεγάλη ταχύτητα, τα πρώτα βαγόνια διαλύθηκαν, ακολούθησε έκρηξη και εκδηλώθηκε πυρκαγιά, με συντρίμμια να εκτοξεύονται σε μεγάλη απόσταση, ενώ το σκοτάδι της περιοχής φωτίστηκε από τις φλόγες και αργότερα από τους προβολείς των σωστικών συνεργείων.

Ο απολογισμός υπήρξε τραγικός: 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες τραυματίστηκαν, αρκετοί σοβαρά. Διασώστες της Πυροσβεστικής, της ΕΜΑΚ και του ΕΚΑΒ επιχείρησαν επί ώρες μέσα σε καπνούς, φωτιά και παραμορφωμένα σιδερένια τμήματα βαγονιών για τον απεγκλωβισμό επιζώντων, ενώ στα νοσοκομεία της Λάρισας και της Θεσσαλονίκης εκτυλίχθηκαν σκηνές αγωνίας, με συγγενείς να αναζητούν πληροφορίες για τους δικούς τους ανθρώπους και ολόκληρη τη χώρα να παρακολουθεί συγκλονισμένη τις εξελίξεις.

Τις πρώτες ώρες το δυστύχημα αποδόθηκε σε ανθρώπινο λάθος, με επίκεντρο τις ενέργειες του σταθμάρχη Λάρισας που φέρεται να έδωσε λανθασμένη εντολή δρομολόγησης, επιτρέποντας στην επιβατική αμαξοστοιχία να κινηθεί στη γραμμή του εμπορικού τρένου. Ωστόσο, από τότε μέχρι σήμερα, η ευθύνη έχει μετακινηθεί αρκετά.

Μετά τη σιδηροδρομική τραγωδία, ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα που προέκυψαν ήταν το λεγόμενο «μπάζωμα» του χώρου του δυστυχήματος, το οποίο σύμφωνα με το πόρισμα της αρμόδιας υπηρεσίας, ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ξεκίνησε μόλις 4 ώρες μετά την σύγκρουση. Στον τόπο της σύγκρουσης, όπου είχαν διασκορπιστεί βαγόνια, μεταλλικά θραύσματα, προσωπικά αντικείμενα και καμένα υλικά, βαριά μηχανήματα έργου προχώρησαν σε εκσκαφές, μεταφορά χωμάτων και εξομάλυνση του εδάφους, με αποτέλεσμα να αλλοιωθεί σημαντικά η αρχική εικόνα του χώρου και να χαθούν, όπως αποδείχτηκε σημαντικά τεκμήρια.

Οι αστυνομικές και κυβερνητικές αρχές υποστήριξαν, αρχικά, ότι οι παρεμβάσεις έγιναν για λόγους ασφάλειας, προκειμένου να αποκατασταθεί η κυκλοφορία στη βασική σιδηροδρομική αρτηρία και να αποφευχθεί περαιτέρω κίνδυνος, ωστόσο συγγενείς θυμάτων, τεχνικοί σύμβουλοι και νομικοί εξέφρασαν έντονες αντιρρήσεις, επισημαίνοντας ότι η γρήγορη απομάκρυνση υλικών και η επιχωμάτωση ενδέχεται να επηρέασαν κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία. Ιδιαίτερα μετά τις συζητήσεις για τα αίτια της έκρηξης και της πυρκαγιάς, διατυπώθηκαν ερωτήματα για το αν διατηρήθηκαν επαρκώς δείγματα και τεκμήρια που θα μπορούσαν να ρίξουν φως στις συνθήκες της σύγκρουσης.

Το ζήτημα απέκτησε έντονη πολιτική και κοινωνική διάσταση, με κατατεθείσες, μηνύσεις και αιτήματα για περαιτέρω διερεύνηση, ενώ συμπεριλήφθηκε στη δικογραφία της υπόθεσης. Για τους συγγενείς των θυμάτων, η αλλοίωση του χώρου δεν ήταν απλώς τεχνική πράξη αποκατάστασης, αλλά πιθανή απώλεια κρίσιμης αλήθειας, ενώ κυβερνητικοί παράγοντες υποστήριξαν ότι δεν υπήρξε πρόθεση συγκάλυψης και ότι όλες οι ενέργειες έγιναν υπό την εποπτεία της Δικαιοσύνης. Τρία χρόνια μετά, το «μπάζωμα» παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα και πολυσυζητημένα κεφάλαια της υπόθεσης, συνδεόμενο άμεσα με το αίτημα για πλήρη διαλεύκανση, διαφάνεια και απόδοση ευθυνών.

Μέσα στην άνοιξη του 2023, λίγους μήνες μετά τη σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη, ιδρύθηκε ο Σύλλογος Πληγέντων Δυστυχήματος Τεμπών 28‑2‑2023 από συγγενείς των θυμάτων, με κύριο στόχο την εκπροσώπηση των οικογενειών και τη διεκδίκηση δικαιοσύνης. Από την πρώτη στιγμή τα μέλη του ζήτησαν να θεωρηθεί το δυστύχημα κακούργημα, να εντοπιστούν και να τιμωρηθούν οι υπεύθυνοι και να διασφαλιστεί πλήρως η ασφάλεια της σιδηροδρομικής γραμμής, προτού επαναλειτουργήσει η κυκλοφορία. Ο Σύλλογος αποτέλεσε το επίσημο όργανο φωνής των οικογενειών, αναλαμβάνοντας δράσεις που στόχευαν στην αποκάλυψη της αλήθειας και την πίεση για λογοδοσία των υπευθύνων.

Κατά τη διάρκεια των επόμενων ετών, ο Σύλλογος ανέπτυξε έντονη κοινωνική και πολιτική δραστηριότητα. Παράλληλα, ο Σύλλογος αντιμετώπισε και εσωτερικές προκλήσεις, ειδικά όταν η τότε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, Μαρία Καρυστιανού, προκάλεσε αντιδράσεις με δημόσιες δηλώσεις για ενδεχόμενο πολιτικού κινήματος, με αποτέλεσμα τμήμα του ΔΣ να ξεκαθαρίσει ότι ο Σύλλογος παραμένει προσηλωμένος αποκλειστικά στον αγώνα για αποκάλυψη της αλήθειας και δικαιοσύνη, και τελικά η ίδια υπέβαλε παραίτηση στις αρχές του 2026. Ταυτόχρονα, ο Σύλλογος προώθησε καμπάνιες για αλλαγές στη νομοθεσία, όπως η άρση της ασυλίας πολιτικών ώστε να διωχθούν ποινικά, συγκεντρώνοντας υπογραφές που ξεπέρασαν τις 660.000. Μέχρι και σήμερα ο Σύλλογος των συγγενών των Θυμάτων των Τεμπών έχει ενεργή δράση στην προσπάθεια να αποδοθεί δικαιοσύνη.

Από πορείες και διαδηλώσεις μέχρι μαζικές συγκεντρώσεις και συναυλίες, όλη η Ελλάδα αυτά τα τρία χρόνια συνέβαλε στον αγώνα για δικαιοσύνη για τις 57 ψυχές που χάθηκαν, αλλά και για να αποδοθούν οι απαραίτητες ευθύνες στην κυβέρνηση και τους αρμόδιους. Εκτός από την ετήσια πορεία που γίνεται τα τελευταία χρόνια στις 28 Φεβρουαρίου, με την περσινή να έχει γραφτεί στην ιστορία ως η μέρα που ο χρόνος σε αυτή τη χώρα σταμάτησε (ξανά), πάνω από 1.000.000 άνθρωποι βρέθηκαν στους δρόμους της Αθήνας και πολλοί ακόμα στους δρόμους όλης της Ελλάδας και σε πόλεις του εξωτερικού. Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία αυτής της χώρας υπήρξε τόσο συλλογική συσπείρωση γύρω από έναν στόχο, αφήνοντας στην άκρη όποια άλλη κοινωνικοπολιτική διαφορά χωρίζει τους Έλληνες σε βαθμίδες ή τάξεις.

Εκτός από πορείες και απεργίες, υπήρξαν συναυλίες, όπως εκείνη στο Καλλιμάρμαρο με τους 45 χιλιάδες ανθρώπους, με σκοπό να μαζευτούν έσοδα για να στηρίξουν τα έξοδα του αγώνα των συγγενών για δικαίωση. Πάρα πολλοί καλλιτέχνες, είτε με δηλώσεις τους είτε μέσω της τέχνης τους, όπως ο Φοίβος Δεληβοριάς και οι Κοινοί Θνητοί, δημιούργησαν με αφορμή την τραγωδία, αποτυπώνοντας την ιστορία και τον αγώνα στην τέχνη.

Επίσης, από το 2024 υπάρχει στο Σύνταγμα, στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, ένα αυτοσχέδιο σημείο μνήμης, όπου έχουν γραφτεί με κόκκινη μπογιά τα ονόματα των 57 θυμάτων και λειτουργεί ως χώρος συγκίνησης, συλλογής λουλουδιών και μηνυμάτων από πολίτες και συγγενείς. Έχουν υπάρξει δεκάδες αντιπαραθέσεις γι’ αυτή την πρωτοβουλία, καθώς έχουν σβηστεί και ξαναγραφτεί άπειρες φορές τα ονόματα. Μέχρι σήμερα, τα ονόματα είναι εκεί, όπως και τα αναμμένα κεριά που δεν σβήνουν ποτέ.

Με όποιον τρόπο ήταν εφικτό, ο κόσμος έδειξε έμπρακτα την υποστήριξή του στην αναγκαιότητα απόδοσης ευθυνών, γιατί, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές, ειδικά όσο συνεχίζουν να μην αλλάζουν έμπρακτα ζητήματα και να καλύπτονται τα προβλήματα με άσκοπες μεταρρυθμίσεις, κανείς δεν είναι ασφαλής σε μια χώρα όπου μπορούν τόσο εύκολα να πεθάνουν 57 άνθρωποι. Καταλήψεις στο κτίριο της Hellenic Train, απεργίες, στάσεις εργασίας και μια εμφανής απόδειξη πως η συλλογική μνήμη δεν ξεχνά – ή, καλύτερα, είναι πεπεισμένη να μην ξεχάσει.

Το σκίτσο είναι της Missy Merida

Στο απόηχο του δυστυχήματος, η κοινή γνώμη και τα ειδησεογραφικά μέσα έγιναν ένα ατελείωτο γαϊτανάκι απόδοσης ευθυνών: από τον ένα πολιτικό στον άλλο, από το ένα κόμμα στο άλλο, από την ατομική ευθύνη στο λανθασμένο πρόγραμμα των κυβερνητικών προτεραιοτήτων. Η συνθήκη της σύγκρουσης των δύο τρένων εξελίχθηκε αρκετά γρήγορα σε ένα ακόμη σκάνδαλο της κυβέρνησης και εμπλουτίστηκε από αιώνιες πολιτικές κόντρες που διαιωνίζονταν με βαρύγδουπες δηλώσεις βουλευτών και υπουργών.

Η έρευνα για την απόδοση ευθυνών ξεκίνησε σχετικά άμεσα από τις αρχές, με πρώτο στόχο τον σταθμάρχη της Λάρισας, Βασίλη Σαμαρά, ο οποίος κατηγορήθηκε ότι έδωσε λανθασμένη εντολή στην επιβατική αμαξοστοιχία, οδηγώντας στη μετωπική σύγκρουση και τους 57 νεκρούς. Ο ίδιος συνελήφθη και κρίθηκε προφυλακιστέος, ενώ η προανακριτική διερεύνηση ανέδειξε ελλείψεις στην εκπαίδευση και την κατάρτιση του προσωπικού, παρά τις προσπάθειές του να δικαιολογήσει ότι επιχειρούσε να διορθώσει προηγούμενο λάθος.

Η έρευνα, όμως, δεν περιορίστηκε στον σταθμάρχη. Η Εισαγγελία Εφετών Λάρισας σύνταξε ένα εκτενές κατηγορητήριο 996 σελίδων, με 36 κατηγορούμενους, μεταξύ των οποίων στελέχη του ΟΣΕ, της ERGOSE, της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων, υψηλόβαθμα στελέχη της Hellenic Train και άλλοι υπεύθυνοι για την ασφάλεια και λειτουργία του δικτύου. Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν ανθρωποκτονία εξ αμελείας, παραβάσεις καθήκοντος και διατάραξη της κυκλοφορίας με επικίνδυνες συνέπειες, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην εγκατάλειψη κρίσιμων συστημάτων τηλεδιοίκησης και ασφάλειας που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την τραγωδία.

Παράλληλα, η υπόθεση ανέδειξε και το ζήτημα της ασυλίας υπουργών και πολιτικών προσώπων, το οποίο αποτέλεσε το βασικότερο εμπόδιο στη διερεύνηση των ευθυνών σε πολιτικό επίπεδο. Οι συγγενείς των θυμάτων, κοινωνικοί φορείς και μέρος της αντιπολίτευσης ζητούσαν αλλαγή της νομοθεσίας και άρση της ασυλίας, ώστε να εξεταστούν πλήρως οι πολιτικές ευθύνες. Ταυτόχρονα υπήρξαν κάποιες παραιτήσεις, ως αναγνώριση πολιτικής ευθύνης, όπως εκείνη του πρώην υπουργού Μεταφορών Κώστα Αχ. Καραμανλή. Πράξη που ήταν πλήρως επιφανειακή, καθώς στις επόμενες εκλογές ο ίδιος ξανακατέβηκε και ψηφίστηκε ως βουλευτής Σερρών. Η δίκη, για το έγκλημα στα Τέμπη, έχει οριστεί για τις 23 Μαρτίου 2026 και πρόκειται θεωρητικά να κρίνει τόσο τις ατομικές ευθύνες όσο και τις ευρύτερες θεσμικές παραλείψεις.

Σκίτσο του Πάνου Ιατρίδη

Ο Πάνος Ρούτσι, πατέρας ενός 22χρονου που έχασε τη ζωή του στη σιδηροδρομική τραγωδία, ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2025 μια απεργία πείνας μπροστά στη Βουλή. Ο στόχος του ήταν η εκταφή του γιου του και η διενέργεια πλήρων τοξικολογικών και βιοχημικών εξετάσεων στη σορό του, ώστε να αποκαλυφθεί η αλήθεια για τα αίτια του θανάτου και τυχόν ευθύνες που δεν είχαν διερευνηθεί πλήρως.

Η κινητοποίηση του Ρούτσι προκάλεσε ευρεία κοινωνική ανταπόκριση, με εκατοντάδες πολίτες να περνούν καθημερινά από το Σύνταγμα για να τον στηρίξουν, να αφήνουν μηνύματα και λουλούδια, ενώ διοργανώθηκαν συγκεντρώσεις αλληλεγγύης σε όλη την Ελλάδα και σε ορισμένες περιπτώσεις στο εξωτερικό. Μέσα από αυτή τη δράση, ο Πάνος Ρούτσι κατάφερε να τραβήξει την προσοχή της κοινής γνώμης και των αρχών στην ανάγκη επανεξέτασης στοιχείων που αφορούν τη σύγκρουση και τα αίτια θανάτου των θυμάτων.

Μετά από 23 ολόκληρες ημέρες απεργίας πείνας όμως, ο Πάνος Ρούτσι ανακοίνωσε ότι σταματά την απεργία, ευχαριστώντας τον κόσμο για τη στήριξη και τονίζοντας ότι ο αγώνας συνεχίζεται μέχρι τέλους. Η λήξη της απεργίας ήρθε αφού οι αρχές ενέκριναν κατ’ αρχήν την εκταφή και τις απαραίτητες εξετάσεις στη σορό του γιου του, ικανοποιώντας ουσιαστικά τα βασικά του αιτήματα. Παρόλα αυτά είναι βαθιά προβληματικό σε μία δημοκρατική χώρα ένας πατέρας που έχει χάσει το παιδί του, να πρέπει να καταφύγει σε τέτοια ακραία μέσα για το αυτονόητο ζήτημα της εκταφής του γιου του και της αποκάλυψης της αληθινής αιτίας θανάτου του.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Maria Karystianou (@karystianou)

Το βράδυ της Πέμπτης 26/2 έγιναν τα αποκαλυπτήρια επίσημου μνημείου αφιερωμένου στα 57 θύματα της τραγωδίας των Τεμπών. Στο πλαίσιο εκδήλωσης που έγινε στο Δήμο Καισαριανής, το μνημείο τοποθετήθηκε στη συμβολή της Λεωφόρου Εθνικής Αντίστασης με τη Θυμάτων Τεμπών, όπως ονομάστηκε ο ανώνυμος κάθετος δρόμος, στο τέρμα της λεωφοριακής γραμμής.

Ταυτόχρονα, η Μαρία Καρυστιάνου ανέβασε στα προσωπικά της social media ένα βίντεο για την επέτειο των 3 χρόνων, το οποίο αναπαριστά εικόνες από τη σύγκρουση των δύο τρένων, ενώ σε voice over ακούγονται τα πραγματικά ηχητικά ντοκουμέντα από τους ανθρώπους που ήταν μέσα στα βαγόνια. Στη συνέχεια, η ίδια παίρνει «νοητά τον λόγο» και λέει πως «Δεν ζητάμε εκδίκηση. Μιλάμε για δικαιοσύνη» και προτρέπει τον κόσμο να βρίσκεται σήμερα, Σάββατο 28 Φεβρουαρίου, στους δρόμους. Ένα βίντεο που θυμίζει έντονα προϊόν προεκλογικής εκστρατείας με πολύ σκληρές εικόνες όμως, βασικά όχι μόνο εικόνες. Ο τωρινός πρόεδρος του Συλλόγου των Τεμπών είπε πως «Όσοι γονείς είχαν πληροφορηθεί αυτό το βίντεο σοκαρίστηκαν. Δεν τους άρεσε γιατί είναι πάρα πολύ σκληρές οι εικόνες. Δεν ξέρω αν πήρε άδεια ή αν είχαν ερωτηθεί οι συγγενείς. Πάντως και με τη γυναίκα μου που μίλησα το βράδυ έκλαιγε».

Σίγουρα είναι αναγκαία η υπενθύμιση, συνεχώς, της τραγωδίας που στέρησε από 57 ανθρώπους το μέλλον τους. Ωστόσο, τα όρια είναι αρκετά λεπτά, καθώς ίσως ξεχνάμε πως εκτός από το ότι πολλοί άνθρωποι εκεί έξω γνωρίζουν πως θα μπορούσαν να ήταν μέσα σε εκείνα τα βαγόνια που συγκρούστηκαν, υπάρχουν και οι συγγενείς που έχουν μείνει πίσω και παλεύουν για δικαιοσύνη αλλά είναι καταδικασμένοι, σε αυτόν τους τον αγώνα, να ζουν ξανά και ξανά τον χειρότερο εφιάλτη τους. Ίσως ένα τέτοιο βίντεο να μην πετύχει τον στόχο του, καθώς σίγουρα θέλεις να παρακινήσεις τους ανθρώπους, όχι όμως και να τους παραλύσεις.

Ωστόσο, νομίζω πως οι δρόμοι θα είναι και σήμερα γεμάτοι και με τις μέρες να μετρούν αντίστροφα έως τις 23 Μαρτίου, η ανάγκη για λύτρωση και για ανάληψη ευθυνών είναι, τρία χρόνια μετά, πιο έντονη από ποτέ. Πράγμα σπάνιο σε μία Ελλάδα, και σε έναν κόσμο γενικότερα, που ξεχνάει μία τραγική είδηση, μόλις διαβάσει την επόμενη.