Λουκία Ανάγνου: Διαβάζοντας τον «Αόριστο» αντιλήφθηκα τη θνητότητα των θεραπευτών

Σε μια εποχή που η ψυχοθεραπεία έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, πόσο συχνά αναλογιζόμαστε την ευαλωτότητα ή ακόμα και τη θνητότητα του ανθρώπου που κάθεται στην “πολυθρόνα” απέναντι από τον θεραπευόμενο; Μια τέτοιου είδους απορία γεννήθηκε μέσα στο μυαλό της ηθοποιού και σκηνοθέτριας Λουκίας Ανάγνου καθώς διάβαζε το βιβλίο της Ελευθερίας Παπουτσάκη «Αόριστος: Ιστορίες και στιγμιότυπα απ’ την ανάποδη» και την παρακίνησε να το μεταφέρει στη θεατρική σκηνή.

Η παράσταση «Αόριστος», που παρουσιάζεται στο Θέατρο ΠΛΥΦΑ σε σκηνοθεσία και διασκευή της ιδίας, αποτελεί ένα ιδιαίτερο κράμα «μιούζικαλ δωματίου» και «υπαρξιακής κωμωδίας». Μέσα από αυτοτελείς ιστορίες για τον κόσμο της ψυχοθεραπείας, το έργο εστιάζει στο πώς οι θεραπευόμενοι βλέπουν τους θεραπευτές τους. Στόχος δεν είναι να παρουσιάσει τους τελευταίους ως «φωτεινούς» παντογνώστες που κατέχουν όλες τις λύσεις, αλλά να αναδείξει εκείνες τις πτυχές που αποδεικνύουν πως και οι ψυχοθεραπευτές είναι άνθρωποι, όπως όλοι μας.

Με αφορμή την παράσταση, μιλήσαμε με τη Λουκία Ανάγνου για τη διαδρομή που ακολούθησε από την πρώτη ανάγνωση του βιβλίου έως τη σκηνική του παρουσίαση, τις πιο αθέατες πλευρές της σχέσης ψυχοθεραπευτή και ψυχοθεραπευόμενου, την ψυχοθεραπεία ως διαδικασία αυτογνωσίας και τις προκλήσεις της θεατρικής πραγματικότητας στην Αθήνα.

«Όταν ολοκλήρωσα την ανάγνωση του βιβλίου της Ελευθερίας Παπουτσάκη, νομίζω, ήταν η πρώτη φορά που αντιλήφθηκα την θνητότητα των θεραπευτών», μας εξομολογείται η Λουκία Ανάγνου.

Όταν ολοκλήρωσα την ανάγνωση του βιβλίου της Ελευθερίας, νομίζω, ήταν η πρώτη φορά που αντιλήφθηκα την θνητότητα των θεραπευτών. Θυμάμαι πως την επόμενη μέρα πήγα στην θεραπεύτρια μου και αναλώσαμε μεγάλο μέρος της συνάντησης στο τι θα γίνει σε περίπτωση που πεθάνει. Αυτό από μόνο του είναι κάτι που με μετακίνησε αρκετά. Ε μετά γνώρισα και την Ελευθερία που είναι γεμάτη ιστορίες και στιγμιότυπα και ήρθε κι έδεσε.

H παράσταση ακροβατεί ανάμεσα στο μιούζικαλ δωματίου και την υπαρξιακή κωμωδία. Παρακολουθούμε δυόμιση αυτοτελείς ιστορίες ανθρώπων αφηγούνται ότι πιο τραυματικό έχουν στην παλέτα τους. Σε σημεία με την ελαφρότητα που αφηγούμαστε κάτι που «πάει, πέρασε» και σε σημεία που η συναισθηματική εμπλοκή μας παρασύρει, η μουσική στην παράστασή λειτουργεί σαν το σάουντρακ που παίζει στο πίσω μέρος από το μυαλό μας την ώρα που βιώνουμε κάτι έντονο.

Στις δύσκολες στιγμές οι θεραπευτές μας μάς παίρνουν απ’ το χέρι και μας δείχνουν πως δεν θα είναι έτσι για πάντα.

Τι ωραία που η θεραπεία έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας! Τι ωραία πραγματικά! Τα περισσότερα βιβλία που μιλούν για αυτή τη σχέση έχω την αίσθηση πως παρουσιάζουν τους θεραπευτές ως φωτεινούς παντογνώστες, άψογους, πάντα σοφούς, πάντα συγκεκριμένους, πάντα σωστούς. Η Ελευθερία στο βιβλίο της επιλέγει να φωτίσει το ακριβώς αντίθετο. Την ευαλωτότητα τους. Τους κρίνει, τους περνάει από χίλια κόσκινα, τους αξιολογεί και έπειτα τους εξανθρωπίζει.

Η παράσταση «Αόριστος» σε σκηνοθεσία-διασκευή Λουκίας Ανάγνου παίζεται στο ΠΛΥΦΑ κάθε Δευτέρα και Τρίτη

Δεν ξέρω αν θα το χαρακτήριζα θεατρικό. Έχει πάντως σημεία που βρίσκω πως έχουν αρκετό ενδιαφέρον. Το πως για παράδειγμα επιλέγουμε τους θεραπευτές μας. Το πως μας βλέπουν εκείνοι. Το αν καταλαβαίνουν αυτά που νιώθουμε ή νομίζουμε πως τα καταλαβαίνουν. Το αν μας βλέπουν σαν μια πεπερασμένη μαθηματική εξίσωση όπου παιδικά τραύματα, κοινωνική τάξη, dna, μας κάνουν αυτό που είμαστε. Και το κυριότερο: γιατί ποτέ δεν μας λένε τι να κάνουμε και πρέπει να φάμε τα μούτρα μας και να το αποκαλύψουμε μόνοι μας.

Η σκηνοθετική γραμμή κατά τη γνώμη μου είναι μία: Να εμπιστεύεσαι τους ανθρώπους που έχεις επιλέξει και σε έχουν επιλέξει.

Η διασκευή του κειμένου ήταν πάντως μια αρκετά μεγάλη πρόκληση από μόνη της. Προσπάθησα να αποδώσω το ιδιαίτερο χιούμορ του κειμένου και να κρατήσω κάποια από τα αφηγηματικά της μοτίβα, αλλά δυστυχώς επί ματαίω, γιατί κατέληξα πάλι να το κάνω σαν τα μούτρα μου. Η σκηνοθετική γραμμή κατά τη γνώμη μου είναι μία: να εμπιστεύεσαι τους ανθρώπους που έχεις επιλέξει (και σε έχουν επιλέξει) και να τους κάνεις να έρχονται χαρούμενοι στην πρόβα. Όλα τα άλλα βρίσκονται. Κι αν κάτι δεν πάει καλά, οκ. Δεν χάθηκε και ο κόσμος.

Στην παράσταση είμαι κατά κύριο λόγο μουσικός επί σκηνής και λέω και καμία δεκαριά ατάκες (που, αφού με ρωτάτε θα σας απαντήσω ειλικρινά, θα ήθελα να μην τις λέω, αλλά ντράπηκα να φέρω άλλον έναν άνθρωπο για δέκα ατάκες). Το θέατρο στην Αθήνα γίνεται με τρόπο καθόλου βοηθητικό. Οπότε πρακτικά οι ιδιότητες που έχουμε όλοι οι συντελεστές είναι πολλαπλές. Κρατάμε προγράμματα, αγοράζουμε υφάσματα, σιδερώνουμε κοστούμια, καθόμαστε ταμείο, βάφουμε σκηνικά, γράφουμε τη μουσική, διασκευάζουμε λογοτεχνικά κείμενα. Το ότι παίζουμε κιόλας ή σκηνοθετούμε είναι ευχής έργον.

Πως στις δύσκολες στιγμές οι θεραπευτές μας μάς παίρνουν απ’ το χέρι και μας δείχνουν πως δεν θα είναι έτσι για πάντα.