Γιατί η Ηρώ Μπέζου και ο Χρήστος Θάνος συνεργάζονται για έβδομη φορά;

Τους χωρίζουν 12 χρόνια. Τους ενώνουν πολλά, πολλά περισσότερα: μια συγγένεια εξ αίματος, μια στενή φιλία, η αγάπη τους για το θέατρο και ένα κοινό καλλιτεχνικό όραμα. Διόλου τυχαίο που το έχουν μοιραστεί έξι φορές σε μια πενταετία και τώρα δοκιμάζουν μια ακόμα. Η ηθοποιός και συγγραφέας Ηρώ Μπέζου και ο ηθοποιός, συνθέτης και σκηνοθέτης Χρήστος Θάνος ξανασμίγουν με αφορμή την «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούϊγ που μόλις έκανε πρεμιέρα στο Rabbithole. Σε αυτό το εγχείρημα, ο Χρήστος Θάνος σκηνοθετεί και γράφει τη μουσική ενώ τη δραματουργική επεξεργασία του κειμένου υπογράφει η Ηρώ Μπέζου με τη συνεργασία του πρώτου.

Ήταν, εξάλλου, επιθυμία του Χρήστου Θάνου να προσεγγίσει τον αρχαίο ελληνικό μύθο που αφηγείται τον έρωτα της Ευρυδίκης και του Ορφέα. «Αναζητήσαμε όλες τις εκδοχές του μύθου που έχουν γραφτεί, τις όπερες, τα ποιήματα, τις ταινίες, με σκοπό να γίνει μια συρραφή. Καταλήξαμε, όμως, στην ‘Ευρυδίκη’ του Ανούιγ γιατί μας γοήτευσε τρομερά η γραφή του, η ύπαρξη του Θανάτου με την μορφή του μυστηριώδους, στοχαστικού κυρίου Ανρί, η συνθήκη της αποβάθρας του τρένου και οι μαγικοί διάλογοι του ζευγαριού», εξηγεί η Ηρώ Μπέζου. Άλλωστε, όπως, υπενθυμίζει, «είναι μία από τις ελάχιστες προσεγγίσεις του μύθου, όπου ο τίτλος ανήκει στην Ευρυδίκη και μόνο».

Σύμφωνα με την εκδοχή του Ανούϊγ, η Ευρυδίκη είναι μια ηθοποιός σε έναν περιπλανώμενο θίασο. Κι ο Ορφέας, επίσης, ένας καλλιτέχνης του δρόμου: πλανόδιος μουσικός που βιοπορίζεται παίζοντας μουσική σε επαρχιακά καφενεία. Γνωρίζονται στο σταθμό ενός τρένου, σε ένα χώρο μεταβατικό, αλλά ο έρωτας που γεννιέται ανάμεσά τους, τους καθηλώνει.

Ο Φώτης Στρατηγός και η Μαρία Χάνου στις γραμμές του τρένου, όπου τους τοποθετεί ο Ανούϊγ.

Οι βασικοί άξονες της ανάγνωσης των Μπέζου και Θάνου είναι τρεις. Καταρχάς, «η πρώτη συνάντηση των δύο ηρώων, όταν, παρουσία του Θανάτου, κεραυνοβολούνται ακαριαία από απόλυτο και αναπόδραστο έρωτα. Ένα πολύ γοητευτικό στοιχείο στο κείμενο του Ανούιγ είναι ότι ο Ορφέας και η Ευρυδίκη από την πρώτη στιγμή μιλούν σαν να γνωρίζονται ήδη καιρό, με αμοιβαία αποδοχή την κοινή τους μοίρα, χωρίς εξηγήσεις και λογική. Η σχέση δεν χτίζεται· απλώς υπάρχει. Η δική μας δραματουργία φωτίζει ακόμα παραπάνω την πρώτη αυτή στιγμή και την ανάγκη παγώματος του χρόνου σ’ αυτό το μεγαλειώδες αίσθημα του πρώτου κοιτάγματος. Η ανάγκη αυτή είναι πιο συνειδητά παρούσα στην Ευρυδίκη, η οποία εγκαταλείπει πρώτη τη ζωή – μια ζωή στην οποία αυτό το αίσθημα αναγκαστικά θα φθαρεί. Ο Ορφέας ακολουθεί αργότερα, αφού παλεύει, μάταια, να την ξαναζωντανέψει. Το περιβόητο βλέμμα που απαγορεύει ο Θάνατος στον Ορφέα είναι ο πυρήνας του έρωτά τους, χωρίς αυτό δεν έχει τίποτα νόημα».

Ηρώ Μπέζου: Αναζητήσαμε όλες τις εκδοχές του μύθου που έχουν γραφτεί, τις όπερες, τα ποιήματα, τις ταινίες, με σκοπό να γίνει μια συρραφή. Καταλήξαμε, όμως, στην ‘Ευρυδίκη’ του Ανούιγ γιατί μας γοήτευσε τρομερά η γραφή του

Κρίσιμο ρόλο στην προσέγγιση τους παίζει και η μουσική «η τέχνη του Ορφέα που πρωτοφέρνει το ζευγάρι κοντά, η μεγάλη δημιουργία που ταυτίζεται με τον απόλυτο πόνο ή την απόλυτη ευτυχία», όπως λέει η Ηρώ «και τέλος, ο χαρακτήρας του Ανρί, του Θανάτου δηλαδή, που περιβάλλει διαρκώς τους ήρωες και, βλέποντας την ήδη σημαδεμένη από θάνατο φύση τους, τους “διευκολύνει” να διανύσουν την διαδρομή τους».

Η Ηρώ Μπέζου παίζει και υπογράφει τη δραματουργική προσαρμογή της παράστασης.

Στο επίκεντρο της δραματουργικής προσαρμογής – και άρα της προσέγγισης που δοκιμάζουν η Ηρώ Μπέζου και ο Χρήστος Θάνος – βρίσκεται, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη της παράστασης «η αγωνία της επιλογής και μάλιστα μιας επιλογής με υπαρξιακές προεκτάσεις. Τι κάνεις όταν αντιλαμβάνεσαι πως έχεις βιώσει μια υπερβατική στιγμή, η οποία σε συνθήκη ζωής μονάχα να ευτελιστεί μπορεί; Τι κάνεις όταν αντιλαμβάνεσαι πως αποκλειστικά σε συνθήκη θανάτου μπορείς να την κρατήσεις ζωντανή;», αναρωτιέται ο Χρήστος. «Στην παράστασή μας εστιάζουμε στην αγωνιώδη προσπάθεια των δύο ερωτευμένων να κρατήσουν ζωντανή τη μαγική στιγμή του πρώτου κοιτάγματος και εντέλει να εγκλωβιστούν σ’ αυτήν, αγνοώντας ό,τι τους περιβάλλει. Πόσο δυνατό, όμως, είναι να συμβεί κάτι τέτοιο, όταν η ζωή  είναι εδώ και σου υπενθυμίζει πως πρέπει να ζήσεις και προχωρήσεις παραπέρα; Έτσι λοιπόν, η Ευρυδίκη και ο Ορφέας πασχίζουν να γαντζωθούν από αυτή τη στιγμή μπαίνοντας σε μία αδιάκοπη λούπα που αποζητά τη διαιώνισή της στον θάνατο. Αυτή η υπαρξιακή λούπα μας απασχολεί δραματουργικά», εξηγεί· και αυτήν επιδιώκει να αποτυπώσει επί σκηνής.

Η μουσική, ως ταυτοτικό στοιχείο του Ορφέα – ας μην ξεχνάμε πως σύμφωνα με το μύθο, ο Ορφέας είναι ο πρώτος θνητός μουσικός  – οδηγεί τον Χρήστο Θάνο σε μια πρωτότυπη σύνθεση, η οποία και ακολουθεί τις μουσικές αναζητήσεις του τα τελευταία χρόνια, δηλαδή, «τη συνύπαρξη μουσικής και θεάτρου επί σκηνής, χωρίς όμως να αντιλαμβάνομαι τη δράση τόσο ως μικτή, όσο ως αδιαίρετη.  Χρησιμοποιώ τα δομικά υλικά της μουσικής ως δομικά υλικά της θεατρικής πράξης, έχοντας ως εργαλεία τη ρυθμοποίηση και μελοποίηση μερών του κειμένου, την επανάληψη –  εν είδει ρεφρέν – φράσεων που φωτίζουν το  ζητούμενο, τις ταυτοφωνίες και πολυφωνίες».

Ο Χρήστος Θάνος παίζει, σκηνοθετεί και συνθέτει την πρωτότυπη μουσική της “Ευρυδίκης”.

Τους βασικούς ρόλους της παράστασης υποδύονται δύο διακεκριμένοι νέοι ηθοποιοί, η Μαρία Χάνου στο ρόλο της Ευρυδίκης και ο Φώτης Στρατηγός ως Ορφέας. Η Ηρώ Μπέζου και ο Χρήστος Θάνος αναλαμβάνουν (από κοινού) το ρόλο του Ανρί και μέσω αυτού «υιοθετούμε άλλους δύο χαρακτήρες ο καθένας. Πρόκειται για πρόσωπα που εξυπηρετούν με διάφορους τρόπους τον σκοπό του Θανάτου να τους πάρει μαζί του. Έχουμε αξιοποιήσει χαρακτήρες του πρωτότυπου κειμένου με τρόπο που εξυπηρετεί την να αφήγησή μας. Θεωρώ ότι παρ’ όλες τις διαφοροποιήσεις, είμαστε επί της ουσίας στην καρδιά της πρόθεσης του συγγραφέα, που άλλωστε μας συγκίνησε από την αρχή», παρατηρεί η Ηρώ Μπέζου.

Χρήστος Θάνος: Επικοινωνούμε και αλληλοσυμπληρωνόμαστε με ιδιαίτερη απλότητα και βαθιά ευαισθησία

Η διεξοδική συνεργασία τους σε όλες τις φάσεις εξέλιξης και προετοιμασίας της παράστασης επιδιώκουν να κορυφώνεται και στη σκηνή. Η Ηρώ ομολογεί πως «μας αρέσει πολύ να παίζουμε μαζί. Πάντα συγκινούμαι όταν βλέπω τα μάτια του Χρήστου την ώρα της παράστασης». Από εκεί και πέρα δίνει το ‘προβάδισμα’ στον Χρήστο Θάνο «που έχει αναλάβει τον ρόλο του σκηνοθέτη, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι αναλαμβάνει την αισθητική της παράστασης, την ευθύνη της πρόβας, τη διαχείριση των ηθοποιών, αλλά και την αρχική ιδέα που αποτελεί αφετηρία της κάθε δουλειάς. Η προσωπική του επιθυμία να ασχοληθεί με ένα θέμα ή ένα κείμενο πυροδοτεί την μετέπειτα δραματουργική δουλειά που μοιραζόμαστε. Επίσης, έχει τον ρόλο του συνθέτη, μιας και ο μουσικός χαρακτήρας των παραστάσεων είναι πάντα ισχυρός. Εγώ συμμετέχω ως ηθοποιός, αλλά και ως συνδημιουργός στο δραματουργικό κομμάτι. Είναι κάτι πολύ ενδιαφέρον για μένα να πρέπει να γράψω πάνω στην ιδέα κάποιου άλλου ή να προτείνω λύσεις σε έναν καμβά που δεν είναι, εξ αρχής, δικός μου. Φυσικά, μοιράζομαι την γνώμη μου σε όλα τα στάδια – είμαι πολύ ενεργή, γιατί με αφορά περισσότερο από μια οποιαδήποτε πρόβα – αλλά οι τελικές αποφάσεις ανήκουν σε κείνον», σημειώνει.

Αυτό το καθαρό μοίρασμα και αυτή η αγνή σχέση ήταν, με έναν τρόπο, συμπαντικά προδιαγεγραμμένη αφού η Ηρώ και ο Χρήστος έχουν συγγενικούς δεσμούς – για την ακρίβεια είναι πρώτα ξαδέρφια. Η σκέψη της συνεργασίας άρχισε να γεννιέται πριν από οκτώ χρόνια «όταν ο Χρήστος, ένα βράδυ μου ζήτησε να βγούμε στην Κυψέλη, μοιράστηκε μαζί μου τους προβληματισμούς του σε σχέση με το θέατρο και μου πρότεινε να συνομιλήσουμε καλλιτεχνικά, να ανταλλάξουμε ιδέες και διαβάσματα. Αυτή η πρωτοβουλία, που με συγκίνησε πολύ, κατέληξε σε τακτικές δημιουργικές συναντήσεις και στο ανέβασμα μιας παράστασης (αναφέρεται στο κοινό τους ντεμπούτο με το «Όφις και Κρίνο» του Νίκου Καζαντζάκη, το 2020 στο Bios), αλλά και εν τέλει σε μια πολύ ουσιαστική και βαθιά φιλία μεταξύ μας. Προσωπικά η ζωή μου έχει αλλάξει προς το καλύτερο!», παραδέχεται ενθουσιασμένη η Μπέζου.

Σύσσωμη η ομάδα της “Ευρυδίκης” που ανεβαίνει στο Rabbithole: Μπέζου, Θάνος, Χάνου και Στρατηγός.

Έκτοτε, συνεργάζονται, ανά τακτά διαστήματα, με πιο χαρακτηριστικά δείγματα δουλειάς τους, τους «Απόγονους» στο ΠΛΥΦΑ το 2024 και τους «Πολεμικούς ανταποκριτές» που παρουσίασαν το περασμένο καλοκαίρι στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Συνυπήρξαν και στην αλησμόνητη ραδιοφωνική όπερα «Το φουλάρι» πάνω σε κείμενο της Μπέζου και μουσική της Ηρώς Τρυπάνη, όπως παρουσιάστηκε πέρυσι στο «Ολύμπια» με τεράστια επιτυχία. «Με την Ηρώ μάς συνδέει μια βαθιά αγάπη. Είμαστε ξαδέλφια, είμαστε μοναχοπαίδια και νιώθουμε σαν αδέλφια. Ανάμεσα στις προσωπικές μας συζητήσεις και στο ακατάπαυστο αλισβερίσι χαζομάρας, κάνουν συχνά την εμφάνισή τους και οι δημιουργικές μας ανησυχίες», προσθέτει ο Χρήστος, ο οποίος φαίνεται να υποκινεί κάθε επόμενη κοινή τους δουλειά. «Συνήθως, παρουσιάζω είτε ένα θέμα που με απασχολεί, είτε ένα κείμενο, είτε μια σκηνική συνθήκη και η Ηρώ είναι αμέσως έτοιμη να μπει στην διαδικασία της ανάπτυξης. Άλλες φορές, μπορεί η βραδιά να περάσει και η ιδέα να ξεχαστεί, ενώ άλλες μπορεί να επανέλθει, ξανά και ξανά, και εντέλει να αποφασίσουμε πως ναι, θέλουμε να ασχοληθούμε με αυτή την ιδέα πιο σοβαρά. Είναι γεγονός πως ο περισσότερος χρόνος που μοιραζόμαστε ξοδεύεται σε έναν επίμονο διαγωνισμό έλλειψης σοβαρότητας. Αυτό, όμως, έχει ως αποτέλεσμα την πλήρη απουσία οποιασδήποτε μορφής συμπλέγματος ως προς τη συνεργασία μας, αφού έχουμε ήδη χάσει αμφότεροι το μεταξύ μας “κύρος”. Επικοινωνούμε και αλληλοσυμπληρωνόμαστε με ιδιαίτερη απλότητα και βαθιά ευαισθησία».