Οι «Κυκλαδίτισσες» αφηγούνται τις άγνωστες ιστορίες τους στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Από τη Νεολιθική Εποχή μέχρι τον 19ο αιώνα και από την Κόρη της Θήρας μέχρι τη Μαντώ Μαυρογένους και την Ευανθία Καΐρη μεταφέρει τους επισκέπτες της η μεγάλη αρχαιολογική έκθεση «Κυκλαδίτισσες: Άγνωστες ιστορίες γυναικών των Κυκλάδων» που παρουσιάζεται στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων.

Μέσα από αναπάντεχες συνθέσεις και συνομιλίες εκθεμάτων, η έκθεση επιχειρεί να αναδείξει τις ιδιαίτερες αποχρώσεις της γυναικείας ταυτότητας και της θέσης της θηλυκότητας, όπως αυτές αναπτύσσονται στις ειδικές συνθήκες της νησιωτικότητας των Κυκλάδων.

Με 180 περίπου εκθέματα κάθε είδους, που προέρχονται από όλα σχεδόν τα νησιά των Κυκλάδων, αλλά και από άλλα μουσεία και συλλογές, και τα περισσότερα δεν έχουν ταξιδέψει ποτέ εκτός Κυκλάδων, η έκθεση, όπως τόνισε ο εκ των επιμελητών της Δημήτρης Αθανασούλης, διευθυντής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, παίρνει «παγκυκλαδικό χαρακτήρα». Μέσα από «διαλόγους και συνθέσεις που δεν θα δει ξανά ποτέ κανείς», είπε, τονίζοντας τη μοναδικότητα της διοράνωσης, «αναδεικνύονται, πέρα από ρήξεις, πολλές συνέχειες, που καθιστούν τον κυκλαδικό πολιτισμό σημαντική πτυχή του ελληνικού».

«Στόχος μας ήταν μέσα από την έκθεση να δούμε τη θέση της γυναίκας στη διαχρονία. Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά: η θέση της ποτέ δεν βελτιώθηκε πραγματικά», επισήμανε, από τη μεριά του, ο Παναγιώτης Ιωσήφ, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και συνεπιμελητής της έκθεσης. «Αφαιρώντας τις στρώσεις όλων όσα οι άντρες όλων των εποχών πρόβαλλαν πάνω στις γυναίκες, προσπαθήσαμε να πετύχουμε μια ολιστική προσέγγιση, που συνδέει τη νησιωτικότητα και τη θηλυκότητα στις Κυκλάδες» σημείωσε.

Τέλος, με αφορμή την έκθεση, ο τρίτος επιμελητής της, Ιωάννης Φάππας, επίσης επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου, αναφέρθηκε στην επανεκκίνηση της δημιουργίας ενός corpus, ενός πλήρους επιστημονικού καταλόγου, των κυκλαδικών μαρμάρινων ειδωλίων όπου γης, χάρη στην υπογραφή μνημονίου συνεργασίας ανάμεσα στο Υπουργείο Πολιτισμού και το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, στο πλαίσιο του οποίου, άλλωστε, πραγματοποιείται και η παρούσα έκθεση. Σημειώνεται ότι, μετά την ολοκλήρωση της παρουσίασής της στην Αθήνα, η έκθεση θα μεταφερθεί στις αρχές του καλοκαιριού στη Σαντορίνη, προκειμένου με αυτήν να εγκαινιαστεί το ανακαινισμένο Αρχαιολογικό Μουσείο Θήρας.

Η εκθεσιακή αφήγηση κατανέμεται σε δώδεκα διακριτές ενότητες, που αναδεικνύουν τους πολλαπλούς ρόλους που οι γυναίκες κλήθηκαν να παίξουν στα νησιά και τις τοπικές τους κοινότητες: από κυρίαρχες εκφράσεις του θείου και των γονιμικών πρακτικών θα σπρωχτούν στο περιθώριο κατά τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους, για να βρεθούν, στην ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή, στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής, να μετατραπούν αργότερα σε αγίες, θεραπεύτριες και λατρεύτριες…

Σε διάλογο με τους σύγχρονους προβληματισμούς, η πρώτη ενότητα αφιερώνεται στη ρευστότητα των φύλων, παρουσιάζοντας, π.χ., τον Διόνυσο με γυναικεία ενδυμασία ή ένα βαρίδι με ανάγλυφη παράσταση ερμαφρόδιτου. Στη συνέχεια, μέσα από ποικίλα τεκμήρια, τέχνεργα και επιγραφές, αναδεικνύονται οι ρόλοι της γυναίκας ως θεότητας, μητέρας, κόρης, αδελφής, ιέρειας, ηγέτιδας, αλλά και ως αντικείμενο πόθου ή αποστροφής, κάποτε ως θύμα έμφυλης βίας.

Πίσω από σχεδόν κάθε έκθεμα βρίσκονται συναρπαστικές προσωπογραφικές ιστορίες, που μαρτυρούνται από τις πηγές ή που μπορούμε να υποθέσουμε βάσιμα χάρη σε αυτές. Όπως η συγκλονιστική ταφή της Νεικώς, που βρέθηκε εντοιχισμένη στην Επισκοπή Σικίνου, με σπασμένα τα κάτω άκρα με τρόπο τελετουργικό, σημάδι του φόβου που προκαλούσε στην κοινότητα. Ή η ιστορία της Αλίνης, της εταίρας από τη Φοινίκη που βρέθηκε στη Δήλο και μαρτυρεί γι’ αυτήν η επιτύμβια στήλη που ανακαλύφθηκε στη νεκρόπολη της Ρήνειας.

Για τις πολλές ιστορίες που κάθε έκθεμα έχει να αφηγηθεί στον επισκέπτη αξίζει να παρακολουθήσει κανείς τις ξεναγήσεις στην έκθεση, που διοργανώνονται κάθε Πέμπτη (18.00-19.00), Σάββατο και Κυριακή (13.00-14.00), οι κρατήσεις για τις οποίες πραγματοποιούνται μόνο ηλεκτρονικά στο cycladic.gr.

Ακόμη, την έκθεση συνοδεύει αναλυτικός κατάλογος των εκθεμάτων, που πλαισιώνεται από επιστημονικά δοκίμια σχετικά με πτυχές της γυναικείας παρουσίας στις Κυκλάδες κατά την αρχαιότητα.