Το ’21 μέσα από οκτώ εκθέσεις τέχνης και τεκμηρίων

Επιλέγοντας έναν έντονα αυτοαναφορικό τίτλο, τη ρήση του Ιωάννη Κωλέττη προς τους ζωγράφους αδελφούς Μαργαρίτη «Η Ελλάς απαιτεί την ιστορικήν Πινακοθήκην της», η Εθνική Πινακοθήκη επιλέγει μάλλον να αποτελέσει την πρωταγωνίστρια των εκθέσεών της –να αποτελέσει η ίδια το κεντρικό έκθεμα, έπειτα από μια αδικαιολόγητα μακρόχρονη ανακαίνιση, η οποία, ας μην το λησμονούμε, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα, παρά τους πανηγυρισμούς με τους οποίους η πολιτική ηγεσία υποδέχθηκε την επαναλειτουργία της.

Η έκθεση έργων ιστορικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης διοργανώθηκε μάλλον διεκπεραιωτικά, στη μικρή αίθουσα του ισογείου όπου στο μέλλον πρόκειται να στεγαστούν έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου από τη μόνιμη συλλογή. Ίσως γι’ αυτό και δεν χαρακτηρίζεται «περιοδική έκθεση» –άλλωστε, στον χώρο των περιοδικών εκθέσεων, στο υπόγειο, εκτελούνται ακόμη εργασίες…

Καμία έκπληξη, λοιπόν, δεν περιμένει τον επισκέπτη, που θα δει τα πλέον αναμενόμενα έργα των πλέον αναμενόμενων ζωγράφων (από τον Θεόδωρο Βρυζάκη και την «Ελλάδα ευγνωμονούσα» μέχρι τον Καραϊσκάκη του Γεωργίου Μαργαρίτη ή τον Γκούρα του αδελφού του, Φίλιππου). Ξεχωρίζουν, αναμφίβολα, από τον περιρρέοντα νεοκλασικισμό που κυριαρχεί, αφενός, μια εξαιρετική «Δόξα» του Γύζη (περ. 1897), αφετέρου, το «Επεισόδιο του Ελληνικού Αγώνα» (1856) του Ντελακρουά.

Πάντως, η ηγεμονική παρουσία του Κωλέττη ανάμεσα στους εικονιζόμενους νεκρούς ήρωες είναι ενδεικτική των κριτηρίων που πρυτάνευαν συχνά στην ηρωοποίηση των αγωνιστών: ο ηπειρώτης πολιτικός προώθησε για ίδιον όφελος την ηρωοποίηση του συντοπίτη του Καραϊσκάκη από πολύ νωρίς, όπως δείχνει και το ξύλινο αγαλματίδιο του ήρωα από τον Κωνσταντίνο Παπαδημητρίου, φιλοτεχνημένο το 1829.