Θεατές χωρίς παράσταση και τη νέα χρονιά;

Είχε γλυκιά βραδιά και οι ταράτσες των γειτονικών σπιτιών είχαν γεμίσει με κόσμο. ΄Εβλεπες τις φιγούρες τους να διαγράφονται στο σκοτάδι, να στέκουν ακίνητες ή να κινούνται αργά στον κοντινό ορίζοντα, σαν να εμφανίζονται μέσα από τους καπνούς των πυροτεχνημάτων. Ο ουρανός στολιζόταν με χρώματα ηλεκτρικά. Και οι άνθρωποι παρατηρούσαν σιωπηλοί, σαν υπνωτισμένοι.
Κράτησε λίγο η φαντασμαγορία της Πρωτοχρονιάς αλλά ήταν αρκετή για να συνοψίσει την σχέση των ανθρώπων με το θέαμα∙ με το συμβάν.

Παρότι, την προσοχή τους δεν είχε προσελκύσει ένα ή περισσότερα σώματα – όπως συνήθως συμβαίνει σε ένα παραστατικό θέαμα – παρότι η σκηνή ήταν άναρχη και αχανής, εντούτοις οι θεατές ήταν εκεί, ανάμεσα σε θερμοσίφωνες, κεραίες συνδρομητικής τηλεόρασης, κιόσκια και γλάστρες.

Κι ενώ όλα το βράδυ της Πρωτοχρονιάς έπρεπε να δηλώνουν το χαρμόσυνο της στιγμής, εκείνη η εικόνα εμπεριείχε μια άφατη θλίψη: Το κοινό υπήρχε, μα χωρίς (πραγματική) παράσταση. Είναι τόσο ανθεκτικός ο δεσμός των ανθρώπων με το θέαμα που μεγεθύνει σπαρακτικά το αίσθημα έλλειψης αυτών των μηνών.

Μέχρι τώρα, οι φωνές διαμαρτυρίας έρχονται κυρίως από τους ίδιους τους λειτουργούς του∙ όχι μόνο γιατί στερούνται της επαγγελματικής τους ταυτότητας και επιβίωσης αλλά γιατί μπορούν να αναγνωρίσουν πιο άμεσα τα ίχνη αυτής της έλλειψης που, αργά ή γρήγορα, θα εγγραφούν στο θυμικό μας. Αργά ή γρήγορα, θα θέσουν ζητήματα κοινωνικής συνοχής, κοινωνικής εμπειρίας, συλλογικής ύπαρξης και συνείδησης, όλα συνυφασμένα με τον ανθρώπινο πολιτισμό, έτσι όπως υπερήφανα τον υπερασπιζόμαστε.

Ο Ιανουάριος είναι εδώ, ένα χρονικό σημείο που στις αρχικές εκτιμήσεις του πληθωρικού καλλιτεχνικού χώρου θα ήταν σηματοδοτούσε την επάνοδο και την πολιτιστική ανάκαμψη. Μοιάζει, ωστόσο, κοινός τόπος πως τα θέατρα, οι κινηματογράφοι, τα μουσεία θα παραμείνουν κλειστά, με μια νοητή αλλά αόριστη μετάθεση ελπίδας προς την Άνοιξη.

Όπως, όλα δείχνουν, η πολιτιστική δραστηριότητα θα συμπιεστεί προς το καλοκαίρι, αφήνοντας σε αναστολή – κοινωνικά αμέτοχη – την καλλιτεχνική κοινότητα για περισσότερο από ένα χρόνο. Και καθώς τα ήδη υπάρχοντα προβλήματα θα διογκώνονται, αμελητέες παυσίπονες ενέσεις ενός νεογέννητου ρεύματος ψηφιακού πολιτισμού και ισχνών επιχορηγήσεων που οριακά εξασφαλίζουν την επιβίωση – αν δεν σπρώχνουν ήδη την πλειοψηφία των καλλιτεχνών προς τη φτώχεια – θα προσπαθούν να αναπληρώσουν κάτι από το κενό.

Η φτώχεια, φυσικά, δεν είναι ένα ειδικό ή μερικό φαινόμενο. Δεν αφορά μόνο στους καλλιτέχνες. Η φτώχεια αντανακλάται, ήδη, στα έρημα βλέμματα των θεατών.

Το ίδιο πρωινό, παραμονή Πρωτοχρονιάς, η μπάντα του δήμου θα έβγαινε στην κεντρική λεωφόρο και πάνω σ’ ένα τουριστικό λεωφορείο (με ανοιχτή οροφή) θα έπαιζε φασαριόζικα κάλαντα και γιορτινές μελωδίες. Τα αυτοκίνητα σταματούσαν σαν να περνούσε ασθενοφόρο. Οι κάτοικοι και οι περαστικοί – ίσως και οι ίδιοι που αργότερα θα σκαρφάλωναν στα μπαλκόνια τους – άφηναν τις ουρές έξω από τις τράπεζες, τα ζαχαροπλαστεία, τα μανάβικα και τα κρεοπωλεία, προσπαθώντας να εντοπίσουν την πηγή της μουσικής.

Γιατί αυτή είναι η συνάφεια των ανθρώπων με την τέχνη: Ενστικτώδης, οργανική, πηγαία, υπαρξιακή. Την αναζητούν όπου τη βρουν. Την αναζητούν. Οι θεατές υπάρχουν, αλλά δεν υπάρχει παράσταση.