Μανώλης Χάρος: Θησαυροί χρωμάτων και σκιών στο Μουσείο Μπενάκη

Ένας πειρατής, ένας στρατιώτης, ένας καουμπόης κι ένας εύζωνας υποδέχονται τον επισκέπτη της έκθεσης «Το νησί των θησαυρών», που παρουσιάζει ο Μανώλης Χάρος στο κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη. Φιγούρες αρχετυπικές, βγαλμένες από τα «Κλασικά εικονογραφημένα», που εδώ όμως έχουν χάσει τα ρεαλιστικά τους χαρακτηριστικά για να παραμείνουν σκιές, έντονα χρωματισμένες, που πλέουν στο ημίφως αυτού του πρώτου μέρους της έκθεσης.

Σε αυτή τη μισοσκότεινη αποβάθρα οι ήρωες επιβιβάζονται στο καράβι του κάπτεν Φλιντ, του αρχετυπικού πειρατή του Ρόμπερτ Λιούις Στήβενσον, που δανείζει τον τίτλο του μυθιστορήματός του στην έκθεση, για ένα ταξίδι σε τοπία από φως και χρώμα. Αυτή η χρωματική έκρηξη αποτελεί και το κύριο μέρος της έκθεσης του Μανώλη Χάρου.

Με αφαιρετική γλώσσα και εξπρεσιονιστική οξύτητα, ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί σαν οδόσημα σε αυτό το ταξίδι τίτλους και αποσπάσματα από έργα της κλασικής και της μοντέρνας λογοτεχνίας, δημιουργώντας έτσι ένα προσωπικό ποιητικό ανθολόγιο, το οποίο φανερώνεται στην έξοδο της αίθουσας, όπου τον επισκέπτη αποχαιρετά ένα επιτοίχιο σταντ με «καρτ ποστάλ», που δεν είναι άλλες από τα έργα της έκθεσης, υποτιτλισμένα όπως οι κινηματογραφικές εικόνες.

Ο κινηματογράφος είναι διαρκώς παρών στο «Νησί των θησαυρών» του Μανώλη Χάρου, αφού οι περισσότερες από τις εικόνες που έχουμε διαμορφώσει για τα αριστουργήματα της κλασικής λογοτεχνίας, από την οποία αντλεί, είναι διαμεσολαβημένες από τη μεταφορά τους στη μεγάλη οθόνη.

Στην κινούμενη εικόνα του σινεμά είναι αφιερωμένο και το τρίτο μέρος της έκθεσης, μια κατασκευή από μαύρο πλαστικό, ένας μπερντές όπου προβάλλονται, κινούμενες πλέον, οι σκιές του πειρατή, του στρατιώτη, του καουμπόη και του εύζωνα. Φόρος τιμής στα πρώτα βήματα της κινηματογραφικής τέχνης, αλλά και μια αναφορά στον πλατωνικό μύθο του σπηλαίου, όπως σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης Ελένη Αθανασίου.

Μέσα από τις αναφορές του αυτές στα πρώτα βήματα της κινούμενης εικόνας ή στα εφηβικά διαβάσματα έργων κλασικής λογοτεχνίας, ο ζωγράφος επιχειρεί να ξυπνήσει στον θεατή του την αθωότητα του βλέμματος, εκείνη με την οποία αντίκριζε κάποτε όλα τούτα τα θαυμαστά.

Ίσως γι’ αυτό κι ο ίδιος, μιλώντας για τον ιδανικό θεατή αυτής της δουλειάς του, αναφέρεται στα παιδιά. «Η ιδέα δημιουργήθηκε μετά την έκθεση για τους μύθους του Αισώπου, το 2011. Πώς θα μπορούσα να κάνω ξανά μια έκθεση που θα απευθύνεται στα παιδικά μάτια; Χρειάστηκε να ψάξω τα δικά μου χνάρια όταν ήμουν παιδί», τονίζει, για να συμπληρώσει: «Το σενάριο του Νησιού των Θησαυρών ήταν και το δικό μου ταξίδι».

Ένα ταξίδι όχι μονάχα στην παιδική ηλικία αλλά και στην ίδια την ποιητική του· κάθε έργο, μιλά και για την ίδια τη ζωγραφική, για την τέχνη του. «Ζωγραφίζοντας, στην αρχή προσπαθείς περιγραφικά να παγιδεύσεις το τοπίο. Αργότερα συνειδητοποιείς πως το τοπίο ζωγραφίζει το τοπίο: αλλάζει κι εσύ προσπαθείς να πιάσεις το φευγαλέο. Στο τέλος, καταλαβαίνεις πως το τοπίο ζωγραφίζει τον ζωγράφο· κάθε τοπίο είναι κι ένα πορτρέτο του».

Θα έχει άραγε το ταξίδι αυτό το ίδιο αποτέλεσμα με εκείνο του Τζιμ Χώκινγκς, του ήρωα του Στήβενσον; Θα αποδειχθεί ο θησαυρός «άνθρακες»; Ο καλλιτέχνης δείχνει να το πιστεύει. Όχι όμως γιατί δεν έχει εμπιστοσύνη στα μέσα του αλλά μάλλον γιατί γνωρίζει ότι θησαυρός δεν είναι άλλος από «το ωραίο ταξίδι». Κι αυτό το προσφέρει απλόχερα στον θεατή της τέχνης του ο Μανώλης Χάρος…

Ο Μανώλης Χάρος γεννήθηκε το 1960 στα Κύθηρα. Σπούδασε χαρακτική και ζωγραφική στην École Nationale Supérieure des Beaux Arts (1978-1982) και έκανε μεταπτυχιακό στην επικοινωνία της εικόνας στην École Nationale Supérieure des Arts Décoratifs (1982-1983) στο Παρίσι. Την πρώτη του ατομική έκθεση πραγματοποίησε στην Αθήνα το 1981. Έχει παρουσιάσει σειρά ατομικών εκθέσεων και έχει μετάσχει σε πολλές ομαδικές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το 1984 τιμήθηκε με το βραβείο Prix des Fondations στον τομέα της λιθογραφίας. Έχει επίσης ασχοληθεί με το σχεδιασμό επίπλων, αντικειμένων, παιγνιδιών και εντύπων. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.