Όταν η λογοτεχνία συναντά την πραγματικότητα- Από τον Λε Καρέ στο φαινόμενο Σνόουντεν

Στην περίπτωση Σνόουντεν Ψυχρός Πόλεμος δεν υπάρχει. Αλλά, ως εκ θαύματος ο προγραμματιστής της CIA, που εξέθεσε ιδιαιτέρως την χώρα του, αυτήν την στιγμή βρίσκεται στο αεροδρόμιο της Ρωσίας και υπάρχουν αρκετές πιθανότητες να του δοθεί και πολιτικό άσυλο (χωρίς να έχει ακόμα επιβεβαιωθεί τίποτα). Βέβαια, ο Σνόουντεν δεν είναι διπλός πράκτορας. Αποκάλυψε τις υπηρεσίες ασφαλείας των ΗΠΑ στην διεθνή κοινή γνώμη και όχι σε μυστικές υπηρεσίες άλλων χωρών. Το γεγονός όμως ότι η Ρωσία του δίνει τελικά άσυλο δεν μπορεί παρά να μας θυμίσει τις εποχές εκείνες, στις οποίες ένας Δυτικός πράκτορας που έβλαπτε την χώρα του, κατέληγε στην Σοβιετική Ένωση. Ίσως είναι μια επανάληψη της ιστορίας, σαν μεταμοντέρνα φάρσα, αυτό που συμβαίνει.

Αυτή η ιστορία ενέπνευσε ιδιαιτέρως την λογοτεχνία, ιδίως την βρετανική. Η περίπτωση του μαιτρ του κατασκοπικού μυθιστορήματος Τζον Λε Καρέ είναι ενδιαφέρουσα, τόσο για την λογοτεχνική του προσφορά, αλλά και για το γεγονός ότι ο συγγραφέας δούλευε για τις μυστικές υπηρεσίες της Μεγάλης Βρετανίας. Ο Ντέιβιντ Κόρνγουελ (πράκτορας της MI5, της βρετανικής υπηρεσίας ασφαλείας) υπέγραφε με αυτό το ολίγον γαλλικό ψευδώνυμο, γιατί απαγορευόταν στους υπαλλήλους του Foreign Office να γράφουν με το πραγματικό τους όνομα. Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι η καριέρα του Κόρνγουελ (ή Λε Καρέ) ως πράκτορα τελείωσε από ένα πραγματικό γεγονός, σαν αυτά που περιγράφει στα βιβλία του. Ένας πράκτορας της Αγγλίας, ο Κιμ Φίλμπι άλλαξε στρατόπεδο κι έγινε διπλός πράκτορας προς όφελος της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Φίλμπι έδωσε στην Σοβιετική Ένωση όλα τα ψεύτικα ονόματα, που χρησιμοποιούσαν ως κάλυψη οι πράκτορες της ΜΙ5, αχρηστεύοντας έτσι και τον Λε Καρέ, που αποσύρθηκε. Έτσι η Αγγλία έχασε έναν κατάσκοπο και όλος ο κόσμος κέρδισε έναν σπουδαίο στο είδος του συγγραφέα.

Ο Φίλμπι βρέθηκε τελικά στην Σοβιετική Ένωση και την Μόσχα. Για τις πράξεις του επικαλέσθηκε ιδεολογικούς λόγους- και ίσως να μην έλεγε ψέματα. Σε συνεντεύξεις που έδινε, δήλωνε ότι δεν μετάνιωσε για την πράξη του και το μόνο που του λείπει από την Αγγλία είναι ότι έχασε κάποιους φίλους και κάτι μουστάρδες και σάλτσες που φτιάχνονται στην Αγγλία. Η γυναίκα του έδωσε πάντως μια διαφορετική εικόνα: ότι η κατάσταση που βρήκε στην Σοβιετική Ένωση τον απογοήτευσε. Οι άνθρωποι υπέφεραν πάρα πολύ. Και ότι οι ιδέες ήταν σωστές, αλλά ο τρόπος που πήγαιναν να τις εφαρμόσουν τελείως λάθος. Έριχνε την ευθύνη σε αυτούς που βρίσκονταν επκεφαλής.

Η περίπτωση του φαίνεται ότι δεν σφράγισε μόνο την επαγγελματική πορεία του Λε Καρέ, αλλά και τα θέματα που έγραφε στα μυθιστορήματά του. Στο μυθιστόρημά του Tinker, Taylor, Soldier, Spy που έγινε πρόσφατα και ταινία ( Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι, ο ελληνικός τίτλος) από τον σκηνοθέτη Τόμας Άλφρεντσον, ένας διπλός πράκτορας προδίδει την Αγγλία για χάρη της Σοβιετικής Ένωσης. Πιάνεται και ετοιμάζονται να τον στείλουν στην Σοβιετική Ένωση. Μόνο που κάτι γίνεται και η ανταλλαγή δεν πραγματοποιείται τελικά.

Και δεν είναι μόνο ο Λε Καρέ. Ο Γκράχαμ Γκριν, επίσης άνθρωπος των υπηρεσιών ασφαλείας της Μ. Βρετανίας, του οποίου αφεντικό ήταν ο Κιμ Φίλμπι, στο μυθιστόρημα «Ο ανθρώπινος παράγοντας» έχει ως πρωταγωνιστή έναν άνθρωπο των μυστικών υπηρεσιών της Αγγλίας, που αλλάζει στρατόπεδο και τελικά αυτομολεί και βρίσκει καταφύγιο στην Μόσχα. Βέβαια, Το σύμπαν του Γκράχαμ Γκριν είναι πιο ρομαντικό από αυτό του Λε Καρέ. Στην συνείδηση του ήρωα ο μεγάλος έρωτας για μια γυναίκα μπαίνει πάνω από οποιαδήποτε πατρίδα ή ιδεολογία.

Γιώργος Σμυρνής