28 ΦΝΘ: We Have to Survive – Μια ιστορία θάρρους σε έναν μεταβαλλόμενο πλανήτη

Στις 11 Μαρτίου, στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, προβλήθηκε το We Have to Survive, ένα ντοκιμαντέρ που μοιάζει λιγότερο με κλασική «περιβαλλοντική» ταινία και περισσότερο με ένα ταξίδι στα πιο διαφορετικά, και ακραία, τοπία του πλανήτη.

Η ταινία μάς μεταφέρει από τις εύθραυστες ακτές των Outer Banks στη Βόρεια Καρολίνα των ΗΠΑ, όπου η θάλασσα σιγά σιγά παίρνει πίσω τη στεριά, μέχρι την απέραντη έρημο της Μογγολίας, όπου μια οικογένεια φυτεύει δέντρα προσπαθώντας να δημιουργήσει μικρά κομμάτια πρασίνου μέσα στους δυνατούς ανέμους.

Από εκεί ταξιδεύουμε στην υπόγεια πόλη Coober Pedy στην Αυστραλία, όπου οι άνθρωποι έχουν βρει έναν αρκετά δημιουργικό τρόπο να αντιμετωπίσουν την αφόρητη ζέστη: ζώντας κυριολεκτικά κάτω από το έδαφος. Και τέλος, στις παγωμένες ακτές της Γροιλανδίας, όπου οι παλιοί τρόποι αλιείας αλλάζουν καθώς οι πάγοι λιώνουν και το τοπίο μεταμορφώνεται.

Παρόλο που οι τόποι αυτοί βρίσκονται στις πιο μακρινές γωνιές του πλανήτη, η ταινία καταφέρνει να τους συνδέσει μέσα από μια κοινή εμπειρία: την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της στην καθημερινή ζωή.

28 ΦΝΘ: We Have to Survive – Στα άκρα του ίδιου πλανήτη

Αυτό που κάνει το ντοκιμαντέρ ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι η αντίθεση ανάμεσα στα τέσσερα περιβάλλοντα που παρουσιάζει. Σχεδόν μοιάζουν σαν τέσσερις διαφορετικοί «πόλοι» μιας κοινής ιστορίας. Σε ένα σημείο του πλανήτη υπάρχει υπερβολικό κρύο που σταδιακά ζεσταίνεται. Σε ένα άλλο υπάρχει ήδη ακραία ζέστη που γίνεται ακόμη πιο έντονη. Σε μια παράκτια περιοχή η θάλασσα καταπίνει σιγά σιγά τη γη, κάνοντας τη ζωή ολοένα και πιο δύσκολη. Και σε μια άνυδρη έρημο άνθρωποι προσπαθούν να δημιουργήσουν μικρά δάση και οάσεις μέσα στους δυνατούς ανέμους.

Οι τόποι αυτοί μοιάζουν σχεδόν αντίθετοι μεταξύ τους, από πάγο σε άμμο και από θάλασσα σε έρημο. Κι όμως, η ταινία καταφέρνει να τους συνδέσει με έναν τρόπο που μοιάζει σχεδόν φυσικός. Παρότι οι συνθήκες είναι διαφορετικές, οι άνθρωποι σε κάθε μέρος βρίσκονται αντιμέτωποι με την ίδια ανάγκη: να βρουν νέους τρόπους να συνεχίσουν να ζουν στον τόπο τους.

Έτσι, το ντοκιμαντέρ δεν παρουσιάζει απλώς τέσσερις ξεχωριστές ιστορίες, αλλά τέσσερις διαφορετικές εκδοχές της ίδιας πραγματικότητας, ενός κόσμου που αλλάζει και των ανθρώπων που προσπαθούν να προσαρμοστούν σε αυτή την αλλαγή.

28 ΦΝΘ: We Have to Survive – Στα άκρα του ίδιου πλανήτη

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία του ντοκιμαντέρ είναι η αισθητική του. Τα πλάνα είναι εξαιρετικά όμορφα και συχνά σχεδόν ποιητικά. Μεγάλα τοπία, απέραντοι ορίζοντες, θάλασσα, πάγος, άμμος και άνεμος δημιουργούν μια έντονη οπτική εμπειρία που κάνει τον θεατή να νιώθει ότι ταξιδεύει μαζί με την ταινία.

Η κινηματογράφηση δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο για τις ιστορίες των ανθρώπων. Αντίθετα, το ίδιο το τοπίο γίνεται πρωταγωνιστής. Οι εικόνες της φύσης, άλλοτε γαλήνιες και άλλοτε απειλητικές, υπενθυμίζουν συνεχώς πόσο ισχυρή και απρόβλεπτη μπορεί να είναι.

28 ΦΝΘ: We Have to Survive – Στα άκρα του ίδιου πλανήτη

Ο σκηνοθέτης Tomáš Krupa τονίζει ότι το We Have to Survive δεν είναι ένα ντοκιμαντέρ για την επιστημονική πλευρά της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Δεν προσπαθεί να αναλύσει δεδομένα ή να εξηγήσει θεωρίες.

Αντίθετα, το ενδιαφέρον του στρέφεται στους ανθρώπους. Στους άνδρες και τις γυναίκες που ζουν σε αυτά τα μέρη και προσπαθούν να συνεχίσουν τη ζωή τους παρά τις αλλαγές γύρω τους. Η έννοια της προσαρμογής είναι το κεντρικό στοιχείο της αφήγησης. Όπως λέει ο ίδιος, ο κόσμος δεν πρόκειται να τελειώσει· θα αλλάξει. Και αυτή η αλλαγή, όσο δύσκολη κι αν είναι, απαιτεί από τις κοινωνίες να βρουν νέους τρόπους να επιβιώσουν.

Οι τέσσερις ιστορίες της ταινίας λειτουργούν έτσι σαν τέσσερα παραδείγματα διαφορετικών μορφών προσαρμογής. Από τη μετακίνηση σπιτιών που απειλούνται από τη θάλασσα μέχρι τη δημιουργία μικρών δασών μέσα στην έρημο, οι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν τρόπους να συνεχίσουν να ζουν στον τόπο τους.

28 ΦΝΘ: We Have to Survive – Στα άκρα του ίδιου πλανήτη

Μια από τις πιο δυνατές στιγμές της ταινίας έρχεται από τον Michael Halminski στο Outer Banks της Βόρειας Καρολίνας. Παρατηρώντας τη θάλασσα που καταπίνει σιγά σιγά τη στεριά, λέει: «Εδώ είναι άνθρωπος απέναντι στη φύση – και η φύση έχει ξεκάθαρα το πάνω χέρι. Αν κάποιος πρέπει να προσαρμοστεί, αυτοί είμαστε εμείς. Η φύση δεν θα προσαρμοστεί σε εμάς».

Η φράση αυτή συνοψίζει ίσως την ουσία της ταινίας. Η φύση δεν λειτουργεί σύμφωνα με τις ανάγκες μας. Αντίθετα, είναι εμείς που πρέπει να μάθουμε να ζούμε μέσα στα όριά της.

Το ντοκιμαντέρ δεν παρουσιάζει τη σχέση ανθρώπου και φύσης ως μια μάχη που μπορεί να κερδηθεί. Περισσότερο μοιάζει με μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος είναι μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου συστήματος.

28 ΦΝΘ: We Have to Survive – Στα άκρα του ίδιου πλανήτη

Παρόλο που το θέμα της κλιματικής αλλαγής θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε έναν τόνο απαισιοδοξίας, το We Have to Survive δεν είναι μια ταινία απελπισίας. Όπως λέει και ο σκηνοθέτης, πρόκειται για μια ιστορία θάρρους. Οι άνθρωποι που βλέπουμε στην ταινία δεν παρουσιάζονται ως παθητικά θύματα των συνθηκών. Αντίθετα, εμφανίζονται ως ενεργοί πρωταγωνιστές της ζωής τους.

Συνεχίζουν να ψαρεύουν, να φυτεύουν δέντρα, να χτίζουν σπίτια, να δημιουργούν οικογένειες. Και αυτή η καθημερινή επιμονή είναι ίσως και το πιο δυνατό μήνυμα της ταινίας.