Η Ξάνθη κάνει «rebranding» με όχημα την πολιτιστική της κληρονομιά

Το καρναβάλι είναι η πιο αναγνωρίσιμη «υπογραφή» της Ξάνθης τον χειμώνα: μια διοργάνωση που βγάζει την πόλη στον δρόμο, με παρελάσεις, μουσική, συναυλίες, δρώμενα και έντονη συμμετοχή συλλόγων, ομάδων και εθελοντών.

Στιγμιότυπα από το περσινό καρναβάλι @Διεύθυνση Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης

Το Ξανθιώτικο Καρναβάλι – Θρακικές Λαογραφικές Εορτές είναι ο μακροβιότερος θεσμός της πόλης: ξεκίνησε το 1966 και πέρασε φάσεις εξέλιξης και «μεταμορφώσεων» χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα του ως γιορτή συμμετοχής. Σήμερα αποτελεί το μεγαλύτερο καρναβάλι στη Βόρεια Ελλάδα και το δεύτερο μεγαλύτερο πανελλαδικά μετά το Καρναβάλι της Πάτρας, με φήμη που ξεπερνά τα σύνορα: τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ιδιαίτερα γνωστό και αγαπητό στα Βαλκάνια, προσελκύοντας κάθε χρόνο επισκέπτες -και συχνά συμμετέχοντες στην παρέλαση- από τις γειτονικές χώρες.

@Γρηγόρης Λεοντιάδης

Οι Θρακικές Λαογραφικές Εορτές είναι το ευρύτερο πλαίσιο του θεσμού, με βαθιές ρίζες στην τοπική ταυτότητα και την παράδοση της Θράκης. Μέσα από δεκάδες εκδηλώσεις -μουσικοχορευτικές παραστάσεις, λαογραφικές δράσεις, παιδικά προγράμματα κ.α – η Ξάνθη παρουσιάζει την παράδοση ως ζωντανό, εξελισσόμενο κομμάτι της κοινωνικής ζωής. Και κάπως έτσι, το καρναβάλι γίνεται το κορυφαίο «κύμα» μιας μεγαλύτερης πολιτιστικής περιόδου που δίνει στην πόλη εξωστρέφεια και δυναμική, σε πανελλήνιο επίπεδο.

Ο Δήμαρχος Ξάνθης, Στράτος Κοντός, στην έναρξη του Ξανθιώτικου Καρναβαλιού. Στη δεξιά εικόνα η εικαστική ταυτότητα του φετινού Καρναβαλιού.

Η δική μας σύντομη επίσκεψη στην Ξάνθη συνέπεσε με την έναρξη των εκδηλώσεων του 2026 και με τη μεγάλη Παρέλαση Λαογραφίας, ένα δρώμενο που επέστρεψε στο πρόγραμμα και έφερε στην καρδιά της πόλης δεκάδες χορευτικές ομάδες από λαογραφικούς συλλόγους από όλη την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Σερβία. Μια πραγματικά εντυπωσιακή εκδήλωση που κορυφώθηκε με ένα μεγάλο παραδοσιακό γλέντι στην Πλατεία Δημοκρατίας.

Την επόμενη μέρα η κακοκαιρία έφερε ανατροπές και μέρος του προγράμματος ακυρώθηκε. Αυτό όμως μας έδωσε χρόνο να κινηθούμε πιο «ήσυχα» μέσα στην πόλη: να περπατήσουμε, να επισκεφτούμε τα πιο σημαντικά αξιοθέατα και κυρίως να μιλήσουμε με τους ανθρώπους που δουλεύουν όλο το χρόνο για να κρατήσουν ζωντανή την «σπίθα» του πολιτισμού στην Ξάνθη.

Στιγμιότυπα από το περσινό καρναβάλι @Διεύθυνση Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης

Αυτό που έγινε ξεκάθαρο είναι ότι η νέα δημοτική διοίκηση αντιμετωπίζει τις Θρακικές Λαογραφικές Εορτές ως κεντρικό εργαλείο για το πολιτιστικό re-branding της πόλης. Ο δήμαρχος Στράτος Κοντός δίνει τον τόνο μιας στρατηγικής εξωστρέφειας, με στόχο ο πολιτισμός να λειτουργεί οργανωμένα ως πλατφόρμα συμμετοχής, προβολής και τουριστικής ανάπτυξης. Όπως μας είπε, όραμα της δημοτικής αρχής είναι να αναδειχθεί η Ξάνθη ως προορισμός στη διάρκεια του καρναβαλιού, με σταθερή πολιτιστική υποδομή και δράση που απλώνεται μέσα σε όλο τον χρόνο.

Το “Xanthi Reloaded” συμπυκνώνει αυτή την κατεύθυνση. Η «επανεκκίνηση» φαίνεται στον τρόπο που σχεδιάζεται και επικοινωνείται η διοργάνωση, στη σύγχρονη αισθητική της καμπάνιας και στο εύρος του προγράμματος, που ξεδιπλώνεται από τα τέλη Ιανουαρίου έως τα μέσα Φεβρουαρίου 2026 και περιλαμβάνει πλήθος εκδηλώσεων για διαφορετικά κοινά.

Γιορτές Παλιάς Πόλης @Διεύθυνση Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση έχει η Διεύθυνση Πολιτισμού του Δήμου. Κατά την επίσκεψή μας, ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Μιχάλης Τσέπελης μας ξενάγησε και μίλησε για το πώς ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται ως σταθερό πρόγραμμα και όχι ως «εποχικό γεγονός».

Γιορτές της Παλιάς Πόλης @Διεύθυνση Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης

Στην κουβέντα, εκτός από το Καρναβάλι, μπήκαν οι Γιορτές της Παλιάς Πόλης – ένας ακόμη σημαντικός θεσμός που πραγματοποιείται στις αρχές του φθινοπώρου- και οι επιμέρους εκδηλώσεις των συλλόγων που απλώνονται σε όλη τη χρονιά. Όπως τόνισε, αυτή η εικόνα είναι εφικτή χάρη στη συμμετοχή και την εθελοντική δράση των δεκάδων συλλόγων που δίνουν μια πραγματικά αξιοζήλευτη δυναμική στην πόλη. «Δεν υπάρχει Ξανθιώτης που να μη συμμετέχει σε κάποιο πολιτιστικό ή λαογραφικό σύλλογο», μας είπε χαρακτηριστικά. Για μια πόλη 60.000 κατοίκων, η φράση ακούγεται σχεδόν σαν στοιχείο ταυτότητας και εξηγεί γιατί το re-branding δείχνει να πατά σε μια συλλογική, λειτουργική βάση.

@Γρηγόρης Λεοντιάδης

Η διοργάνωση του 2026 δείχνει καθαρά την πρόθεση να συνομιλήσει με τη σύγχρονη εποχή. Η επίσημη έναρξη συνδέεται με μεγάλη συναυλία της Ελένη Φουρέιρα στην Πλατεία Δημοκρατίας, ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και δημοφιλή ονόματα όπως οι: Μαρίνα Σάττι, Κατερίνα Λιόλιου, Πάνος Βλάχος, Χρυσηίδα Γκαγκούτη και Stavento. Ο στόχος είναι μια εμπειρία πόλης που χωρά παραδοσιακές παρελάσεις, χορούς, συμμετοχές από συλλόγους εντός και εκτός Ελλάδας, και αναβιώσεις παραδοσιακών δρωμένων όπως ο Καλόγερος της Βιζύης.

@Γρηγόρης Λεοντιάδης

Ο Δήμαρχος Ξάνθης Στράτος Κοντός συμμετέχει στο γλέντι για τον Καλόγερο της Βιζύης @Γρηγόρης Λεοντιάδης

Το αποκορύφωμα της φετινής διοργάνωσης είναι το τελευταίο τριήμερο της Αποκριάς με τη μεγάλη καρναβαλική παρέλαση της Κυριακής, με παρουσιαστή τον ηθοποιό Μελέτη Ηλία και βασίλισσα του καρναβαλιού την τραγουδίστρια Ειρήνη Παπαδοπούλου. Την Καθαρά Δευτέρα θα γίνει το τελευταίο μεγάλο γλέντι με την αναβίωση του παγανιστικού δρώμενου της Καμήλας, παραδοσιακή μουσική, χορούς και δωρεάν νηστίσιμα εδέσματα και κρασί για όλους.

Το έθιμο της Καμήλας. @Διεύθυνση Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης

Η Παλιά Πόλη της Ξάνθης είναι από μόνη της το μεγάλο «κεφάλαιο» της νέας ταυτότητας της πόλης. Το ιστορικό κέντρο, με τα αρχοντικά, τα στενά σοκάκια, τις αυλές και τις χαρακτηριστικές όψεις των σπιτιών, σε βάζει σε ρυθμό περιήγησης από τα πρώτα βήματα. Η αίσθηση είναι ότι το περπάτημα γίνεται μέρος της εμπειρίας, σαν να περνάς από σκηνή σε σκηνή, με μικρές στάσεις που έρχονται φυσικά.

Σε αυτή την εικόνα «κουμπώνουν» ιδανικά και οι Γιορτές Παλιάς Πόλης, που γίνονται κάθε Σεπτέμβριο, προσελκύουν χιλιάδες επισκέπτες και μετατρέπουν για περίπου δέκα ημέρες την Παλιά Πόλη σε ένα μεγάλο ανοιχτό φεστιβάλ. Οι αυλές, οι πλατείες και τα στενά γεμίζουν μουσικές σκηνές και μικρά δρώμενα, με συναυλίες, παραστάσεις, εκθέσεις, δράσεις για παιδιά και πολιτιστικές βραδιές που απλώνονται σε πολλά σημεία ταυτόχρονα.

Στιγμιότυπα από το περσινό καρναβάλι @Διεύθυνση Πολιτισμού Δήμου Ξάνθης

Στη βόλτα μας στην Παλιά Πόλη προλάβαμε να επισκεφθούμε τέσσερα σημεία που «δένουν» ιδανικά με τη νέα πολιτιστική εικόνα της Ξάνθης — και αξίζουν οπωσδήποτε μια στάση, ακόμη κι αν κάποιος έρθει στην πόλη αποκλειστικά για το Καρναβάλι. Πολύτιμος συνοδοιπόρος μας ήταν ο δραστήριος Ξανθιώτης Γιώργος Μπατζακίδης, που έχει αφιερωθεί στη μελέτη της ιστορίας της πόλης και μας αποκάλυψε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες πλευρές της Ξάνθης.

Το κτήριο αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα μιας συγκεκριμένης τυπολογίας κατοικιών, η οποία άρχισε να εμφανίζεται στην πόλη της Ξάνθης κατά την ύστερη περίοδο της τουρκοκρατίας, από το 1830 και εξής.

Το Λαογραφικό και Ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο Ξάνθης στεγάζεται από το 1975 στο εντυπωσιακό Αρχοντικό Κουγιουμτζόγλου και έχει μια πολύ καλή «ανάγνωση» της κοινωνικής και οικονομικής ζωής της Ξάνθης, με έμφαση στην καθημερινότητα, τα επαγγέλματα, τα αντικείμενα και τη μνήμη της πόλης. Κτισμένο το 1860, αποτελεί σημαντικό έκθεμα από μόνο του και ιστορική μαρτυρία για την κοινωνική και οικονομική ζωή μιας πόλης που άκμασε στις αρχές του 20ου αιώνα. Το ότι το μουσείο συνδέεται με την Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης δίνει και ένα ακόμη παράδειγμα της δύναμης των τοπικών φορέων.

Η κα Ευτέρπη Στάντσιου, πρόεδρος Λυκείου Ελληνίδων Ξάνθης μάς παρουσιάζει τα εκθέματα και τη δραστηριότητα του Λυκείου.

Από τα πιο δραστήρια Λύκεια της χώρας, με διεθνείς διακρίσεις και πολλά χορευτικά τμήματα για όλες τις ηλικίες, το Λύκειον των Ελληνίδων Ξάνθης έχει μια παρουσία που φαίνεται διαρκώς «εν κινήσει», με ζωντανό παλμό και καθόλου μουσειακή διάθεση. Στεγάζεται στο υπέροχο νεοκλασικό κτίριο Χασιρτζόγλου, στην αρχή της Παλιάς Ξάνθης, και από την πρώτη στιγμή σε κερδίζει η φιλοξενία των κυριών του Δ.Σ.: μας μίλησαν για τις δράσεις τους, μας ξενάγησαν στις αίθουσες με τις παραδοσιακές ενδυμασίες και τα σημαντικά κειμήλια και μας εξήγησαν πώς κρατούν σταθερή επαφή με τις νεότερες γενιές, μέσα από εκπαιδευτικά προγράμματα, μαθήματα χορών και συμμετοχές σε διεθνή φεστιβάλ. Είναι ένας από τους φορείς που δίνουν ουσία στην ιδέα της Ξάνθης «όλο τον χρόνο», την οποία υπογράμμισε και ο αντιδήμαρχος.

Το κτίριο που χτίστηκε στα τέλη του 18ου αιώνα έχει νεοκλασικιστικά στοιχεία και λίγο μπαρόκ και ήταν ιδιοκτησία του Ισαάκ Δανιέλ, ενός Εβραίου ο οποίος ήταν ανάμεσα στους πιο πλούσιους ανθρώπους εκείνης της εποχής.

Το σπίτι που γεννήθηκε και έζησε τα πρώτα χρόνια του χρόνια ο Μάνος Χατζηδάκις, είναι ένα επιβλητικό οίκημα χτισμένο στα τέλη του 18ου αιώνα, με νεοκλασικιστικά στοιχεία και διακριτικές μπαρόκ αναφορές, άγνωστου –πιθανότατα αυστριακού– αρχιτέκτονα, χαρακτηρισμένο ως έργο τέχνης και ιστορικό διατηρητέο μνημείο, που μετά τις παρεμβάσεις αποκατάστασης αναδεικνύει σε όλο τους το μεγαλείο τις αναπαραστάσεις και τις εξαιρετικές τοιχογραφίες σε όλους τους χώρους. Η ιστορία του κτιρίου είναι πολυκύμαντη, καθώς υπήρξε οικία, πέρασε αργότερα στο Δημόσιο και χρησιμοποιήθηκε ως «εφορία» της εποχής, ενώ μετά τον Εμφύλιο παραχωρήθηκε στον στρατό και λειτούργησε ως φρουραρχείο• σήμερα, όμως, επανασυστήνεται ως ένας ζωντανός και δημιουργικός πολυχώρος Τέχνης που φιλοξενεί πολιτιστικές εκδηλώσεις όλο το χρόνο.

Ο Τριαντάφυλλος Βαΐτση δημιουργησε το 2014 το «Σπίτι της Σκιάς» στην παλιά πόλη της Ξάνθης. Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε περισσότερες από 38 ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Μια εμπειρία που έχει γίνει talk of the town και ταιριάζει ιδανικά με το re-branding της πόλης, επειδή φέρνει τη σύγχρονη δημιουργία στο πιο ζωντανό της σημείο: μέσα στην καρδιά της Παλιάς Πόλης. Εδώ ο Τριαντάφυλλος Βαΐτσης φτιάχνει πρωτότυπα γλυπτά από υλικά που πολλές φορές μοιάζουν «ευτελή» ή ανακυκλώσιμα και, με το φως, στήνει ένα παιχνίδι που σε αιφνιδιάζει – κοιτάς το αντικείμενο και η σκιά του αποκαλύπτει μια δεύτερη εικόνα, μια άλλη ιστορία. Η θεματολογία ανοίγει το κάδρο της ανθρώπινης εμπειρίας, από τα βασικά συναισθήματα και τα μικρά πάθη μέχρι ερωτήματα για τη ζωή, τον έρωτα και τον θάνατο, με τρόπο που σε κάνει να σταθείς λίγο παραπάνω. Κάπου εκεί, στο ορατό και στο αόρατο, συνυπάρχουν μορφές που δεν περιμένεις να «συναντηθούν»: από τον Δημόκριτο μέχρι τον Άλμπερτ Αϊνστάιν και από τη Μέριλιν Μονρόε μέχρι την Ωραία Ελένη!

Το Σαββατοκύριακο στην Ξάνθη λειτούργησε σαν ένα «case study» για το πώς μια πόλη παίρνει έναν βαθιά ριζωμένο θεσμό και τον μετατρέπει σε ομπρέλα πολιτιστικής εξωστρέφειας. Η δημοτική διοίκηση δείχνει να δουλεύει με το καρναβάλι ως κορυφή μιας μεγαλύτερης προσπάθειας. Το re-branding εδώ μεταφράζεται σε πρόγραμμα, αισθητική και κυρίως ανθρώπους με διάθεση συνεργασίας και αγάπη για την πόλη, την ιστορία και την παραδοσή της.

@@Γρηγόρης Λεοντιάδης