Bella Ciao#36: Ο ήχος της σιωπής που ξυπνάει μνήμες

Αυτό το πέρασμα από την τέχνη στον παιδικό τόπο, από τον θόρυβο της πόλης στη μνήμη της ακρόασης, ήταν η εμπειρία μου παρακολουθώντας-ακούγοντας το Cow|Deer στο Εθνικό Θέατρο. Και σκέφτομαι: άκου πριν δεις, πριν εξηγήσεις, πριν θυμηθείς.

Γιατί όλα όσα τότε θεωρούσα αυτονόητα, σήμερα, μέσα στην αστική τύφλωση, καταλαβαίνω πόσο βάλσαμο ήταν και συνεχίζουν να είναι. Η επιστροφή στις ρίζες γίνεται έτσι μια άσκηση μνήμης, εκεί όπου οι ήχοι δεν ήταν τέχνη αλλά ο καθημερινός παλμός που κρατούσε το τέμπο της ανάσας της ζωής.

Και μέσα από αυτή τη νοητή επιστροφή, περπατάω ξανά ξυπόλυτος στα παιδικά μου χρόνια και ακούω τη μάνα μου να καθαρίζει τις γαλότσες της στο χλωρό χορτάρι, επιστρέφοντας από τα ζώα.

Καθώς το συνειδητοποιώ, αντιλαμβάνομαι πως έχω ξεχάσει να ακούω τη φύση, αλλά και ο ένας τον άλλον. Ο ήχος, ατόφιος και ωμός, μετατρέπεται σε σχόλιο για την ανθρώπινη παρεμβατικότητα, ως κάτι πιο αιχμηρό ακόμη και από την ίδια την εικόνα.

Και όσο ο ήχος απογυμνώνει την πραγματικότητα, αποκαλύπτεται η φάρμα παραγωγής, η βία που καμουφλάρουμε ως «ανάγκη», το ελάφι που σκοτώνεται επειδή εμείς υπάρχουμε εκεί όπου δεν ανήκουμε. Μας αφήνει εκτεθειμένους μπροστά στην ευθύνη.

Έτσι, το Cow |Deer γίνεται μια από εκείνες τις παραστάσεις που μπορούν να μετατρέψουν το ηχόχρωμα της φύσης σε τέχνη της περφόρμανς· τον θόρυβο της πόλης σε μνήμη της ακρόασης του παιδικού ηχοτοπίου. Μια μετατόπιση τόσο βαθιά, που δεν καταλαβαίνεις πότε άφησες το κάθισμα του θεάτρου και βρέθηκες έξω από αυτό.

Και τότε έρχεται η υπενθύμιση: μέσα σε αυτόν τον κόσμο δεν είμαστε κυρίαρχοι αλλά φιλοξενούμενοι. Για να επιβιώσει αυτό το εύθραυστο σύνολο ζωής, χρειάζεται πρώτα να ξαναβρούμε την ικανότητά μας να ακούμε. Αυτή η συνειδητοποίηση τραβά το χαλί κάτω από την καθημερινή μας αναισθησία.

Μας επιστρέφει την ευθύνη που αρνούμαστε να δούμε: ότι δεν ακούμε πια ούτε τη φύση ούτε τους ανθρώπους γύρω μας. Κι ότι έχουμε οικοδομήσει μια κοινωνία τόσο ηχηρή, ώστε τελικά λειτουργεί σαν ωτασπίδα απέναντι στο ίδιο της το περιβάλλον.

Και μέσα σε αυτή τη σκέψη, νιώθω πόσο τυχερός ήμουν σε σχέση με πολλά από τα παιδιά σήμερα· παιδιά που δεν έχουν δει ζώο από κοντά, που αναγνωρίζουν το κρέας μόνο ως προϊόν, τα ζώα ως εικόνα, τη φύση ως σκηνικό για διακοπές.

Γι’ αυτό το Cow | Deer είναι απαραίτητο για αυτά, όχι ως «περιβαλλοντικό μήνυμα», αλλά ως ανατροπή, ως επανένωση, ως ρήξη με μια εκπαίδευση που σε μαθαίνει να κατονομάζεις πριν μάθεις να ακούς.

Γιατί η φύση είναι το σπίτι. Το σπίτι όλων μας.
Δεν είναι διάκοσμος στην ανθρώπινη αφήγηση.

Και αν δεν ξαναμάθουμε να ακούμε βαθιά, ουσιαστικά, υπεύθυνα, τότε δεν θα μείνει τίποτα για να θυμηθούμε.

Ας σωπάσουμε.
Και ας ακούσουμε.