MENU
Κερδίστε Προσκλήσεις
ΠΕΜΠΤΗ
15
ΑΠΡΙΛΙΟΥ
  • ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ
    ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ

    Μαρία Πλυτά: Η γυναίκα μέσα από τον φακό της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας

    Με αφορμή την επέτειο θανάτου της Μαρίας Πλυτά και την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας στις 8 Μαρτίου, κάνουμε ένα αφιέρωμα στην πρώτη σκηνοθέτρια του ελληνικού κινηματογράφου, η οποία ανέτρεψε τα έμφυλα στερεότυπα στη μεγάλη οθόνη.

    Αριστούλα Ζαχαρίου

    Στις 4 Μαρτίου, το 2006, έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας, σεναριογράφος και σκηνοθέτρια Μαρία Πλυτά, η οποία αποτέλεσε την πρώτη σκηνοθέτιδα του ελληνικού κινηματογράφου και μια από τις κεντρικότερες φιγούρες του κατά την πρώιμη μεταπολεμική περίοδο.

    Τα πρώτα βήματα

    Γεννημένη στη Θεσσαλονίκη, στις 26 Νοεμβρίου 1915, η Μαρία Πλυτά, έχοντας γερή φιλολογική κατάρτιση, ασχολήθηκε αρχικά με τη συγγραφή μυθιστορημάτων, διηγημάτων, θεατρικών έργων και σεναρίων, ενώ δούλεψε ως καλλιτεχνική διευθύντρια και παραγωγός δίπλα στους Αλέκο Σακελλάριο και Γιώργο Τζαβέλλα, πριν ξεκινήσει την καριέρα της ως σκηνοθέτρια το 1949, με τη μεταφορά της θεατρικής επιτυχίας του Δημήτρη Μπόγρη «Τ’ αρραβωνιάσματα», με τον Αιμίλιο Βεάκη στον πρωταγωνιστικό ρόλο.

    Μια υποτιμημένη πιονέρισσα

    Η πρώτη πιονέρισσα του ελληνικού σινεμά, η οποία υπήρξε αυτοδίδακτη, δημιούργησε συνολικά 17 ταινίες, από το 1949 έως το 1971, καταφέρνοντας να αναδειχθεί σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο. Ως το τέλος της δημιουργικής της πορείας, ωστόσο, ήρθε αρκετές φορές αντιμέτωπη με την προκατάληψη και την απόρριψη λόγω φύλου, ενώ ποτέ δεν γεύτηκε την αναγνώριση που ομολογουμένως της άξιζε.

    Καταρρίπτοντας τα έμφυλα στερεότυπα

    Στο πλατό «πολέμησε» τους άντρες συναδέλφους της με τα ίδια τους τα όπλα, όσον αφορά τη χρήση των «ανδροκεντρικών» οπτικών και αφηγηματικών μοτίβων, με τα οποία δημιούργησε για πρώτη φορά στην ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου ισχυρά γυναικεία πρότυπα, καινοτομώντας στην παρουσίαση των έμφυλων ταυτοτήτων. Οι αντρικοί χαρακτήρες περισσότερο ήπιοι και συμπαθητικοί και λιγότερο κυριαρχικοί απέναντί στις γυναίκες, μετατρέπονται και οι ίδιοι ως θύματα που πρέπει να ανταπεξέλθουν στις κοινωνικές πιέσεις, δίνοντας χώρο σε εξίσου αποφασιστικές ηρωίδες.

    Ως κινηματογραφική δημιουργός επιθυμούσε να έχει τον έλεγχο και της παραμικρής λεπτομέρειας όσον αφορά τη διαδικασία δημιουργίας μιας ταινίας, από το σενάριο, το μοντάζ και τα σκηνικά έως τον φωτισμό, τη φωτογραφία και την εικονοληψία. Η ατμόσφαιρα των έργων της σκοτεινή, η φωτογραφία σχεδόν ιμπρεσιονιστική. Τα έργα της εμποτισμένα με στοιχεία καλοσύνης και κοινωνικής δικαιοσύνης φανερώνουν την ενσυναίσθηση και την ανθρωπιά που χαρακτήριζε την ίδια την Μαρία Πλυτά. Οι ήρωές της, αδικημένοι και περιθωριοποιημένοι, έρχονται αντιμέτωποι με το τραύμα και την απώλεια.

    Οι ταινίες της κυμαίνονται από την ηθογραφία, το επηρεασμένο από τον ιταλικό νεορεαλισμό μελόδραμα έως την κωμωδία και το ψυχολογικό και κοινωνικό δράμα, ενώ εκτός από πρωτότυπα σενάρια μετέφερε στη μεγάλη οθόνη θεατρικά έργα και μυθιστορήματα.

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑΘεόδωρος Αγγελόπουλος: Ένας Έλληνας δημιουργός στην πρώτη γραμμή του Ευρωπαϊκού Μοντερνισμού12.09.2018

    Σημαντικοί γυναικείοι χαρακτήρες

    Η πρώτη περίοδος

    Η πρώτη περίοδος της κινηματογραφικής της δημιουργίας, η οποία διατρέχει ολόκληρη τη δεκαετία του 1950, χαρακτηρίζεται από ανατρεπτικές ταινίες, όσον αφορά τη γυναικεία παρουσία, χαμηλού προϋπολογισμού, όπου ο ιταλικός νεορεαλισμός συνδιαλέγεται με τον γαλλικό ποιητικό ρεαλισμό. Σε αντίθεση με τους σύγχρονους της, δημιούργησε αυτόνομους, χειραφετημένους και ασυμβίβαστους γυναικείους χαρακτήρες, οι οποίοι προσπαθούν να αναλάβουν πρωτοβουλίες και να κάνουν ελεύθερες επιλογές. Εδώ η γυναικεία παρουσία εξερευνάτε ως μια «ανωμαλία» μέσα στο συνεχές των παραδοσιακών πατριαρχικών αναπαραστάσεων.

    Η παρατήρηση της πραγματικότητας γίνεται μέσα από το γυναικείο βλέμμα και τη γυναικεία οπτική, ως μια συνεχή εμπειρία βίας, εξαναγκασμού, υποταγής και μάχης ενάντια στις υπάρχουσες κοινωνικές δομές. Με το έργο της να εκφράζει μια σαφή γυναικεία οπτικοποιημένη αντίληψη για την ταυτότητα, την κουλτούρα και τον πολιτισμό, δίνοντας τον απαιτούμενο χώρο στη γυναικεία φωνή να μιλήσει σε πρώτο πρόσωπο και να ακουστεί. Νοητικές και οπτικές μεταφορές βοηθούν στη δραματοποίηση των αόρατων ιδεολογικών προεκτάσεων που πλαισιώνουν τους γυναικείους χαρακτήρες.

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑΟ σκηνοθέτης Μάρκος Παπαδοκωνσταντάκης μάς μιλά για το έργο «Ρόζμαρι»12.09.2018

    Σημαντικά έργα της πρώτης περιόδου: «Τ’ αρραβωνιάσματα» (1949), «Η Λύκαινα» (1951), «Εύα» (1953), «Το Κορίτσι της Γειτονιάς» (1954), «Η Δούκισσα της Πλακεντίας» (1956).

    1. Λουκία – «Η Λύκαινα» (1951)
    «Λύκαινα» Μαρία Πλυτά

    Φώτο: IMDB

    Ο ρόλος της Λουκίας, τον οποίο εδώ ερμηνεύει η ηθοποιός Αλέκα Κατσέλη, θεωρείται από πολλούς ως ο πρώτος αυτόνομος γυναικείος χαρακτήρας στην ιστορία του Ελληνικού σινεμά, σε αυτή την κινηματογραφική μεταφορά της νουβέλας του Σόλωνος Μακρή. Ο νεαρός δάσκαλος Αλέξης επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα του και προσπαθεί να μείνει έξω από τη βεντέτα της οικογένειάς του με τους γείτονες, ερχόμενος αντιμέτωπος με τον παιδικό του έρωτα που προσπαθεί να τον σκοτώσει. Εδώ η Λουκία διεκδικεί την ορατότητα της γυναίκας στον δημόσιο χώρο, όχι ως ένα απαθές αντικείμενο του αντρικού βλέμματος, αλλά ως ένα δρών υποκείμενο που ενεργεί με δική της βούληση.

    2. «Εύα» (1953)

    Στον ρόλο της απογοητευμένης και δυσαρεστημένης συζύγου, Εύας, που πλήττει σε ένα απομακρυσμένο νησί και μπλέκει σε μια εξωσυζυγική σχέση με τον νεαρό Αντίνοο (Αλέκος Αλεξανδράκης), η ηθοποιός Νίνα Σγουρίδου. Σε αυτό το ερωτικό μελόδραμα με στοιχεία ψυχολογικού θρίλερ όπου η γυναικεία σεξουαλική επιθυμία έρχεται δυναμικά στο προσκήνιο σε μια αδυσώπητη σύγκρουση με τους πατριαρχικούς θεσμούς της οικογένειας και της μονογαμίας. Η γυναικεία παρουσία κυριαρχεί ενώ το αντρικό σώμα μετατρέπεται σε αντικείμενο του γυναικείου βλέμματος, σε μια αναπάντεχη αντιστροφή των τότε αποδεκτών έμφυλων ρόλων.

    3. Πίτσα – «Το Κορίτσι της Γειτονιάς» (1954)
    Μαρία Πλυτά

    Φώτο: IMDB

    Ένα νεαρό κορίτσι, σε μια φτωχο-γειτονιά της Ακρόπολης, η Πίτσα, (εδώ ερμηνευμένη από τη Σμαρούλα Γιούλη), ονειρευόμενη πλούτη και μεγαλεία, πέφτει θύμα ενός επαγγελματία «γυναικά» και παίρνει τον κακό τον δρόμο έως ότου αντιληφθεί το λάθος της και επιστρέψει πίσω στον τίμιο αρραβωνιαστικό της και την φτωχογειτονιά της. Και εδώ το γυναικείο βλέμμα τονίζεται περισσότερο από το αντρικό, το οποίο παρουσιάζεται ως πιο συντηρητικό. Η γυναίκα είναι εκείνη που τολμά να ξεφύγει από τα όρια της συνήθειας, να κάνει ένα βήμα παραπέρα, μακριά από την καταπίεση της γειτονιάς της και την παραβίαση της ιδιωτικής της ζωής, με θάρρος ακόμη και αν τα πράγματα δεν αποδειχθούν όπως τα περίμενε.

    4. «Η Δούκισσα της Πλακεντίας» (1956) Μαρία Πλυτά

    Η Γαλλίδα και Φιλέλλην Δούκισσα της Πλακεντίας, Σοφί ντε Μαρμπουά-Λεμπρύν, (ερμηνευμένη εδώ από τη Ρίτα Μυράτ) εγκαταλείπει το Ναύπλιο και μετακομίζει στην Αθήνα μαζί με την κόρη της, γύρω στο 1834. Με τον ρόλο αυτό η Μαρία Πλυτά προσπάθησε να σκιαγραφήσει το πνευματικό και σωματικό σθένος της κεντρικής ηρωΐδας, η οποία στέκεται επί ίσοις όροις απέναντι και συνομιλεί με σπουδαίους άντρες, δηλώνοντας δυναμικά το παρόν σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία. Εδώ η «αρρενοπώτητα» εκλείπει από τους ανδρικούς χαρακτήρες, ωστόσο τα θετικά γνωρίσματά της μπορούν να ιχνηλατηθούν και στα δύο φύλα.

    Η δεύτερη περίοδος

    Στην δεύτερη περίοδο (1960-1971), η οποία χαρακτηρίζεται από μια σειρά μελοδραματικών έργων, η Μαρία Πλυτά φαίνεται να εγκαταλείπει σταδιακά τους δυναμικούς γυναικείους χαρακτήρες της προηγούμενης δεκαετίας. Καθώς στα 1960s συνεργάζεται με μεγάλους κινηματογραφικούς παραγωγούς, πλέον, η δημιουργός έκανε ορισμένες στυλιστικές παραχωρήσεις. Ιδιαίτερα τα τελευταία της φιλμ είναι γεμάτα έμφυλα στερεότυπα, ρητορικούς διαλόγους άνευ νοήματος, αν και εξακολουθούν να μιλούν για τα βάσανα των γυναικών, οι οποίες προσπαθούν να προσαρμοστούν στις μικροαστικές επιταγές, ενώ γίνονται στόχος επιθέσεων και σεξουαλικής κακοποίησης. Οι οικογενειακοί θεσμοί παρουσιάζονται ως ένα ασφαλές καταφύγιο.

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑΤώνια Μαρκετάκη: Μια αναδρομή στη ζωή και το έργο της εμβληματικής σκηνοθέτιδας12.09.2018

    Ανάμεσα στους μονοδιάστατους χαρακτήρες συναντάμε τον «καλοσυνάτο» πατέρα, τις μετανοημένες «femme fatale» και μοχθηρές μητριές, τις επιστήθιες και σωτήριες φίλες, καθώς η γυναικεία φιλία μετατρέπεται σε κεντρική θεματική του έργου της Μαρίας Πλυτά μαζί με τους δυστυχισμένους γάμους και την αντίθεση μεταξύ της τάξης και της ταξικής συνείδησης . Εμποτισμένες με μουσική, ένα «καλό τέλος» και γεμάτες ασυνέχειες και αφηγηματικά κενά οι ταινίες της δεύτερης περιόδου μαρτυρούν τη μάχη της σκηνοθέτριας να παραμείνει πιστή στο όραμά της για την οπτικοποίηση της γυναικείας εμπειρίας και την προώθηση μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ατζέντας με τη θέληση των παραγωγών.

    Σημαντικά έργα της δεύτερης περιόδου: «Άντρας Είμαι και το κέφι μου θα κάνω» (1960), «Ο Λουστράκος» (1962), «Ο Άσωτος» (1963), «Ο Ανήφορος» (1964), «Η Άγνωστη της Νύχτας» (1971).

    5. Νινέτα/Ντίνος «Άντρας Είμαι και το κέφι μου θα κάνω» (1960)

    Η κεντρική ηρωΐδα, Νινέτα (Βούλα Χαριλάου) δεν μπορεί να κρατήσει καμιά δουλειά γιατί όλα τα αφεντικά της την βλέπουν ως υποψήφια ερωμένη. Για τον λόγο αυτό αποφασίζει να μεταμφιεστεί ως άντρας και ενώ προσλαμβάνεται σε μια νέα δουλειά, συνειδητοποιεί ότι είναι ερωτευμένη με τον προϊστάμενό της. Μια κωμωδία όπου ένας γυναικείος χαρακτήρας παίρνει την πρωτοβουλία να αποκαταστήσει τις ανισορροπίες και να αντιμετωπίσει την κοινωνική αδικία. Το κούρεμα της πρωταγωνίστριας λειτουργεί εδώ ως μια οπτική μεταφορά του φύλου.

    6. Νίνα – «Ο Λουστράκος» (1962)

    Αν και σε αυτό το κλασικό μελόδραμα η Νίνα, την οποία ενσαρκώνει η Κλειώ Σκουλούδη, δεν είναι πρωταγωνίστρια, ωστόσο αποτελεί την πρώτη σκιαγράφηση μιας φεμινίστριας από μια καθιερωμένη, πλέον, σκηνοθέτιδα. Η τολμηρή Νίνα προσπαθεί να ξεσηκώσει τους συμφοιτητές της σε εξέγερση ενώ βγάζει πύρινους λόγους για την ισότητα μεταξύ των ανθρώπων ανεξαρτήτως φύλου, τάξης, εθνικότητας, τονίζοντας ως κοινό χαρακτηριστικό όλων τη θνητότητά.

    ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

    Πηγές:

    • Vrasidas Karalis, «A History of Greek Cinema», The Continuum International Publishing Group, New York, 2012
    • Vrasidas Karalis, «Realism in Greek Cinema: From the Post-war Period to the Present», I.B. Tauris & Co. Ltd., New York, 2017
    • Vrasidas Karalis, «From the Archives of Oblivion: The First Female Greek Director Maria Plyta (1915-2006), Uniiversity of Sydney, 2013
    • Μητροπούλου Αγλαΐα, «Ελληνικός Κινηματογράφος, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2006
    Περισσότερα από Σαν σήμερα
    Για να λαμβάνετε κάθε εβδομάδα στο email σας
    προτάσεις και προσκλήσεις από το Monopoli.gr
    ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ
    Αλλαγή μεγέθους γραμμάτων
    Επιλογή contrast