Κέντρο Τεχνών Μετς: Ρεμπέτικα χαραγμένα στο ξύλο και στο τάμπλετ

Η χαρακτική υπήρξε διαχρονικά η πλέον λαϊκή μορφή εικαστικής έκφρασης. Όχι λόγω της «ευκολίας» στη δημιουργία της όσο, κυρίως, χάρη στη δυνατότητα της, λιγότερο ή περισσότερο, μαζικής αναπαραγωγής της: αφίσες, εξώφυλλα δίσκων αλλά και βιβλίων, εμπορικά σήματα, έδωσαν τη δυνατότητα σε πλήθος χρηστών να έρθουν σε επαφή με το έργο σπουδαίων εικαστικών, όπως ήταν ο εμβληματικός χαράκτης Τάσσος.

Αυτή «λαϊκότητα» της χαρακτικής, μαζί με τον μνημειακό λυρισμό του έργου του Τάσσου, για παράδειγμα, έκαναν την Σωτηρία Μπέλλου να απαιτεί πάντα τα εξώφυλλα των δίσκων της να κοσμούν έργα του χαράκτη.

Δεν ήταν όμως μονάχα η λαϊκότητα της τέχνης του που πυροδότησε αυτή τη συνάντηση. Ήταν ακόμη ο τρόπος που ο ίδιος ο Τάσσος προσέγγιζε το ρεμπέτικο, αναγνωρίζοντας σε αυτό μια πηγαία και αυθεντική έκφραση του βίου των λαϊκών στρωμάτων, του καημού και της χαράς τους.

Γι’ αυτό και ύμνησε τούτη τη χαρμολύπη μέσα από μια μνημειακή σύνθεση, τις τέσσερις «Αρχόντισσες των ρεμπέτικων τραγουδιών», τέσσερις κόρες με το μπαγλαμαδάκι στο χέρι, που κάνουν σπονδή στα χώματα της προσφυγιάς, εκεί όπου ανδρώθηκε το ρεμπέτικο: Ανατολή, Δραπετσώνα, Κοκκινιά, Καισαριανή.

Φώτης Βάρθης

Λίγα στενά πάνω από το σπίτι όπου έζησε και δημιούργησε ο Τάσσος (1914-1985), και όπου σήμερα στεγάζεται η Εταιρεία Εικαστικών Τεχνών που φέρει το όνομά του, ένας ομότεχνός του, ο ζωγράφος Γιώργος Κόρδης, μαζί με τον γιο του Παύλο και τον ιστορικό τέχνης Γιώργο Μυλωνά, δημιούργησαν το Κέντρο Εικαστικών «Μετς», ένα χώρο αφιερωμένο στη σύγχρονη ελληνική εικαστική δημιουργία.

Σε αυτόν τον χώρο, από το Σάββατο 23 Φεβρουαρίου, το μνημειακό έργο του Τάσσου θα συναντηθεί με το χαρακτικό έργο του Κόρδη, αλλά και του νεότερου χαράκτη Φώτη Βάρθη, σε μια έκθεση που στο επίκεντρό της βρίσκεται το ρεμπέτικο τραγούδι και η συνομιλία του με τους τρεις εικαστικούς.

Ο Γιώργος Κόρδης (γεν. 1956), αν και ηλικιακά βρίσκεται ανάμεσα στον «δάσκαλο» και τον «νεοσσό», επιχειρεί, μέσα από τα 15 έργα που παρουσιάζει, να δουλέψει μια παραδοσιακή τέχνη, όπως η χαρακτική, με εντελώς σύγχρονα εργαλεία, καθώς τα έργα του δημιουργήθηκαν με τον τρόπο της χάραξης, αλλά ψηφιακά, στην οθόνη ενός τάμπλετ. Μέσα από αυτόν τον πειραματισμό, που του επέτρεψε να εκμεταλλευτεί τις δυνατότητες που δίνει το άσπρο-μαύρο προς όλες τις κατευθύνσεις, δεν εγκατέλειψε ποτέ την αναζήτηση της χαρακτικής ποιότητας. «Το σχέδιό του αδρό, λαξεμένο και άτσαλο, όπως είναι όλα τα επιτεύγματα του χεριού, δεν είναι ένα άψογο γραφικό επίτευγμα, μια τέλεια ψηφιακή αποτύπωση», σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Γιώργος Μυλωνάς. «Εδώ είναι η καινοτομία του Κόρδη: χρησιμοποιεί το ψηφιακό εργαλείο, αλλ’ αδιαφορεί για την “τελειότητά” του. Την ανανέωση την αναζητά μέσα στα όρια της τέχνης του, όχι έξω απ’ αυτήν».

Α. Τάσσος

Ο Φώτης Βάρθης (γεν. 1983), από τη μεριά του, προτίμησε τα παραδοσιακά εργαλεία της τέχνης του, φιλοτεχνώντας τα «Ταμπαχανιώτικα», μια σειρά έργων που αντλούν έμπνευση από τον μουσικό χώρο των ρεμπέτικων όπως εκφράστηκαν στα αστικά κέντρα της Κρήτης και ενσωματώθηκαν στην μουσική παράδοση του νησιού. Κριτήριο για την επιλογή τους αποτέλεσε η θεματική των στίχων που εκφράζουν τον πόνο και την απώλεια, επιχειρώντας να βρει τις δυναμικές που θα μεταφέρουν την αδρότητα και την αμεσότητα των τραγουδιών πάνω στη χαραγμένη επιφάνεια του ξύλου.

«Ποιος ξέρει τι καινούργια ζωή μας επιφυλάσσουν τα νωχελικά κι απαισιόδοξα 9/8 για το μέλλον», αναρωτιόταν ο Μάνος Χατζιδάκις, ολοκληρώνοντας, πριν ακριβώς 70 χρόνια, τον Γενάρη του 1949, την περίφημη διάλεξή του για το ρεμπέτικο τραγούδι. Φαίνεται πως αυτοί οι βυζαντινής καταγωγής δρόμοι έχουν ακόμη πολλές ζωές για να ζήσουν, πολλές μορφές έκφρασης για να γονιμοποιήσουν…