Από τον Κλειτία στον Σάι Τόμπλι: «Θεϊκοί διάλογοι» στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Το περίφημο «αγγείο François», το οποίο ανακαλύφθηκε το 1844 στην ετρουσκική πόλη Chiusi, κοντά στην Φλωρεντία, δεσπόζει στον ισόγειο εκθεσιακό χώρο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, όπου φιλοξενείται η έκθεση «Θεϊκοί διάλογοι».

Σε όποιο σημείο κι αν σταθεί ο επισκέπτης, το αρχαίο αριστούργημα του Κλειτία θα βρίσκεται μέσα στο οπτικό του πεδίο. Πρόκειται, όπως είναι φανερό, για το «κλειδί» μέσα από το οποίο ο θεατής μπορεί να εννοήσει τα έργα του αμερικανού καλλιτέχνη, που έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Ρώμη, ταξιδεύοντας διαρκώς στις χώρες της μεσογειακής λεκάνης.

«Βίβλο της ελληνικής μυθολογίας» χαρακτήρισε το αγγείο ο διευθυντής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Φλωρεντίας Mario Iozzo, μιλώντας κατά την παρουσίαση της έκθεσης, σημειώνοντας πως «η Αθήνα είναι ο μόνος τόπος όπου θα τολμούσα να προτείνω τον δανεισμό του».

Το γεγονός ότι στο εικονογραφικό πρόγραμμα του κρατήρα ο αγγειογράφος Κλειτίας συμπεριέλαβε 270 μορφές, που ταυτίζονται χάρη στις 131 επιγραφές τους και αναφέρονται, σύμφωνα με την καταμέτρηση του ιταλού αρχαιολόγου, σε τουλάχιστον 37 αρχαιοελληνικούς μύθους, εξηγεί τον ρόλο που διαδραματίζει στην έκθεση –μολονότι αποτελεί καθαυτό ένα σπάνιο έκθεμα, που δεν μπορεί να θαυμάσει κανείς εκτός Φλωρεντίας, και συνεπώς αποτελεί από μόνο του κίνητρο για τον επισκέπτη…

Η ελληνική μυθολογία υπήρξε για τον Cy Twombly (1928 -2011) μια διαρκής πηγή έμπνευσης. Ζωγράφος με καταγωγή από τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, πάντα γοητευόταν από την απλότητα. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’70 βρέθηκε σε δύσκολη θέση, όταν η κυριαρχία της εννοιολογικής τέχνης και των εγκαταστάσεων είχε περιθωριοποιήσει την ζωγραφική του καμβά, κάνοντάς την να μοιάζει αφόρητα παλιομοδίτικη.

«Το να μετατρέψει τη ζωγραφική σε γραφή ήταν ένας τρόπος απόδρασης», παρατήρησε ο Jonas Storsve, επιμελητής της μεγάλης ρετροσπεκτίβας για τον Cy Twombly, που ολοκληρώθηκε πρόσφατα στο Παρίσι, στο Κέντρο George Pompidou. «Όμως η γραφή, με τη σειρά της, μετατράπηκε σε ζωγραφική», συμπλήρωσε.

Στην έκθεση «Θεϊκοί διάλογοι» παρουσιάζονται έργα ακριβώς αυτής της περιόδου, όπου ο καλλιτέχνης εμπνέεται από αρχαιοελληνικά θέματα και σχεδιάζει πάνω σε μεγάλα χαρτιά ονόματα θεών και άλλων μυθικών μορφών, με μοναδικό του όπλο τη γραφή και το χρώμα –σε περιορισμένη, μάλιστα, χρωματική κλίμακα, όπου κυριαρχούν το κόκκινο (για την Αφροδίτη και τις διονυσιακές θεότητες) και το μαύρο ή το μπλε (για τον Απόλλωνα), όπως τόνισε ο διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης Νίκος Σταμπολίδης.

Έτσι, η έκθεση, παρακολουθώντας τα έργα του Cy Twombly, τα σχέδια και τα γλυπτά του, και «φωτίζοντάς» τα μέσα από τη συνύπαρξή τους με αρχαία γλυπτά, κάποια από τα οποία έρχονται για πρώτη φορά στην Αθήνα (όπως, για παράδειγμα, το ανάγλυφο με παράσταση του Ερμή, της Ευριδίκης και του Ορφέα, από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης), δημιουργεί μια «ευκαιρία όσμωσης» ανάμεσα στο αρχαίο και το σύγχρονο, καθώς, όπως τόνισε ο Νίκος Σταμπολίδης, «η τέχνη είναι μία»…

Καταλύτες της όσμωσης αυτής, ο Πάνας, η αναδυομένη Αφροδίτη, ο Απόλλων («τα αγάλματά του που επιλέχθηκαν για την έκθεση ανήκουν στον τύπο “του Κάσελ”), είπε χαριτολογώντας ο Ν. Σταμπολίδης), ο Διόνυσος, αλλά και ο μελισσοτρόφος Αρισταίος, γιος του Απόλλωνα και της νύμφης Κυρήνης, ο Ορφέας και η Νίκη, ένα μικρό αγαλματίδιο της οποίας, σε άμεσο διάλογο με τον ομώνυμο γλυπτό του αμερικανού καλλιτέχνη, «επιστέφει» την έκθεση, καθώς αναδεικνύεται πάνω σε ένα υψηλότατο αλλά ανάλαφρο διαφανές βάθρο.