Ορχήστρα των Χρωμάτων με έργα Ives, Shostakovich, Weill στην Στέγη

Οι απαρχές του 20ου αιώνα αποτέλεσαν μια περίοδο πλούσια, όσο ίσως καμία άλλη, σε ουσιαστική διερεύνηση του μουσικού κόσμου, πολύ πέρα από τη συχνά στερεότυπη εικόνα που έχουμε διαμορφώσει εκ των υστέρων για το μοντέρνο στη μουσική.

Παρότι η «λόγια» μουσική των ΗΠΑ είχε αναπτυχθεί στη σκιά των ευρωπαϊκών εξελίξεων, από τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα γεννιέται μια συνείδηση αναγκαίας διαφοροποίησης. Ο Τσαρλς Άιβις (1874–1954) είναι από τις πλέον ιδιοφυείς προσωπικότητες της μουσικής του 20ού αιώνα. Διαχειριζόταν το μουσικό του υλικό με απόλυτη ελευθερία και έλλειψη σεβασμού τόσο προς τους κλασικούς κανόνες όσο και προς τα δόγματα της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας. Διαμόρφωσε την αισθητική του σε στενή σχέση με τη φιλοσοφία του υπερβατικού ιδεαλισμού (Emerson, Thoreau κ.ά.), και με απέχθεια για την τυποποίηση του ατόμου μέσα στους θεσμούς της κοινωνίας και της Εκκλησίας. Αντίστοιχα, μπροστά στο μυστήριο της Δημιουργίας, καταλήγει πως ένα Αναπάντητο ερώτημα είναι προτιμότερο από μια απλουστευμένη απάντηση.

Ο Ντμίτρυ Σοστακόβιτς (1906–1975), κεντρική μορφή της μουσικής του 20ού αιώνα και δεξιοτέχνης πιανίστας, έγραψε για πιάνο ορισμένες από τις σπουδαιότερες συνθέσεις του όπως το έργο 34 (24 Πρελούδια) και το έργο 87 (24 Πρελούδια και Φούγκες). Το πρώτο του κοντσέρτο για πιάνο, το έργο 35 που θα ακουστεί στη συναυλία, γράφτηκε σε μια ευτυχισμένη περίοδο της ζωής του: αγαπημένος συνθέτης του Λένινγκραντ, με σημαντικές επιτυχίες στο ενεργητικό του και με τη σπίλωσή του από το σταλινικό καθεστώς να φαντάζει ακόμα μακρινή. Ο νεαρός συνθέτης, παθιασμένος αναγνώστης Ρώσων συγγραφέων όπως ο Γκόγκολ, είχε μια έφεση στο γκροτέσκο, στη σάτιρα και στην παρωδία. Το κοντσέρτο για πιάνο διακατέχεται πλήρως από ένα τέτοιο πνεύμα. Η φυγόκεντρη γραφή, η αντίθεση του μουσικού ύφους και η διατάραξη των ορίων μεταξύ σοβαρού και ειρωνικού δεν μπορεί παρά να συναρπάσει τον ακροατή.

Άλλη μια εμβληματική προσωπικότητα του αιώνα, ο Κουρτ Βάιλ (1900–1950) είναι περισσότερο γνωστός για τα έργα του στο μουσικό θέατρο και για την ταραχώδη αλλά γόνιμη συνεργασία με τον Μπέρτολτ Μπρεχτ παρά για τις συμφωνικές συνθέσεις του. Η κραυγαλέα αντικαθεστωτική στάση, η έντονη δημόσια παρουσία και η εβραϊκή του καταγωγή δεν μπορούσαν παρά να τον καταστήσουν στόχο των Ναζί όταν κατέκτησαν την εξουσία το 1933. Εγκαταλείποντας το Βερολίνο για το Παρίσι το Μάρτιο του ίδιου έτους, ανάμεσα στα ελάχιστα προσωπικά αντικείμενα που είχε μαζί του ήταν και τα πρώτα σχεδιάσματα για τη Δεύτερη Συμφωνία: έργο με μια πολυστυλιστική μουσική γλώσσα με πολλές εσωτερικές αντιθέσεις και το οποίο έμελλε να είναι το τελευταίο αμιγώς ορχηστρικό έργο του συνθέτη.

***
Το 2012 η Ορχήστρα των Χρωμάτων συμπληρώνει 23 χρόνια συνεχούς δημιουργικής δραστηριότητας, με συναυλίες που παρουσιάζουν χαρακτηριστικά και πρωτότυπα προγράμματα, ακόμη και έξω από το συμβατικό ρεπερτόριο. Η οργανωτική ευελιξία της ορχήστρας, το υψηλό επίπεδο των μουσικών της, η προσαρμογή του αριθμού των δοκιμών στις απαιτήσεις του κάθε προγράμματος, εγγυώνται ένα άρτιο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα.
Τα τελευταία χρόνια, η δραστηριότητα της ορχήστρας επεκτάθηκε και στο εξωτερικό, με επιτυχημένες συναυλίες στη Βουδαπέστη (Φεστιβάλ της Άνοιξης), στη Λισαβόνα (Expo ’98), στο Λονδίνο (Royal Festival Hall), στη Λευκωσία, στη Σμύρνη, στα Τίρανα, στην Κωνσταντινούπολη, στη Φρανκφούρτη (Alter Oper), στη Μαδρίτη κ.α.
Το Κοινωφελές Ίδρυμα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» είναι μέγας χορηγός της Ορχήστρας των Χρωμάτων από το 2005. Είναι λοιπόν λογικό, με τη δημιουργία της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, η σχέση αυτή να εξελιχθεί και η Ορχήστρα να γίνει σταθερό σημείο αναφοράς του μουσικού προγράμματος της Στέγης.
Βασικό στοιχείο ενδιαφέροντος στα προγράμματα των συναυλιών της ορχήστρας αποτελεί η επιλογή ρεπερτορίου, το οποίο έξω από τυποποιημένα πρότυπα αναδεικνύει άγνωστα αριστουργήματα του 20ού αιώνα ή νέες οπτικές γωνίες για παλαιότερες –και λιγότερο γνωστές– συνθέσεις του κλασικού ρεπερτορίου.
Η Ορχήστρα των Χρωμάτων δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην παρουσίαση έργων Ελλήνων συνθετών, αφιερώνοντας ειδικά προγράμματα στην παρουσίαση μεγάλων Ελλήνων δημιουργών, αλλά και κάνοντας αναθέσεις έργων σε συνθέτες της νέας γενιάς.

***
Κεντρική Σκηνή
20:30
Διεύθυνση ορχήστρας: Μίλτος Λογιάδης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Charles Ives
The Unanswered Question [Το αναπάντητο ερώτημα] (1906 – αναθεώρηση 1930-35)

Dmitri Shostakovich
Piano Concerto No. 1, op. 35 [Κοντσέρτο για πιάνο, αρ. 1, έργο 35] (1933)

Kurt Weill
Symphony No. 2 [Συμφωνία, αρ. 2] (1934)